Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vikublağiğ

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Vikublağiğ

						VIKUBLAÐIÐ 29. OKTOBER 1993
Menntngiii
Sá er yð ur gaf að hefja
helga hluti
Islensk Hómilíubók
Fornar stólrteður
Utgefendur dr. theol. Sigurbjöm
Einarsson, Guðrún Kvaran dr.
phil. og Gunnlaugur Ingólfison
cand. mag.
Hið íslenska bókmenntafélag
1993. 302 bls. auk inngangs.
Síðla árs 1965 var ég staddur í
Kaupmannahöfh, og þá at-
vikaðist svo að ég stóð á götu-
horni að bíða eftír sporvagni. Ég
skimaði auðvitað í kringum mig
þegar mér fór að leiðast biðin, og
sá þá handan götunnar ofurlitla
fornbókaverslun í kjallara. Ég gekk
þangað af rælni og spurði af-
greiðslumanninn hvort hann hefði
einhverjar íslenskar bækur eða
bækur sem hann kynni ekki skil á.
Maðurinn sagðist ekki vita tíl þess
að hann ætti neina íslenska bók.
Ein gömul bók væri þarna sem
kannski tengdist Islandi, en reynd-
ar væri titilblaðið á sænsku. Hann
rétti mér bók í snjáðu skinnbandi,
sem var meira að segja farið að
springa, og hjartað í mér tók kipp
þegar ég las á ritílblaði: Homiliu-
Bók. Jslándska Homilier efter en
handskrift frán tolfte árhundradet
utgifna av D:r Theodor Wisén.
Lund 1872. Þarna hélt ég skyndi-
lega á einhverri mestu gersemi ís-
lenskrar bókmenntar, sjálfri Hóm-
ilíubókinni, sem hafði verið gefin
út í þetta eina sinn í aðeins 200 ein-
tökum. Maðurinn vildi fa 30 krón-
ur fyrir bókina. Ég gekk út líkt og í
vímu. Síðan hefur þessi bók fylgt
mér og ég hef lesið hana margsinn-
is, bæði mér til ánægju og hugar-
léttís og vegna fræðastarfa.
Iyoksins gefin út á
Islandi
Nú er þessi bók loksins komin út
á Islandi í fyrsta sinn, í aðgengi-
legri útgáfu öllum almenningi, og
er ekki aðeins gleðiefhi þeim sem
til hennar þekkja og kunna að meta
hana, heldur sætir beinlínis mikl-
um tíðindum. Hómilíubókin er
elsta bók íslensk sem varðveist hef-
ur, rituð seint á 12tu öld eða um
aldamótin 1200, 102 skinnblöð,
bundin í selskinn. En eíhi bókar-
innar er talið enn eldra, að minnsta
kostí að hluta til. Skrifari Hómilíu-
bókarinnar hefur því afritað eldri
texta. Enginn yeit hver ritaði hana
né hverjir upphafsmenn eíhis
hennar voru né
hvar hún var niður-
komin þar til hún
var seld til Svíþjóð-
ar seint á 17du öld
og hefur síðan ver-
ið varðveitt í Kon-
unglegu Bókhlöð-
unni í Stokkhólmi,
auðkennd          sem
Perg. 4tonr. 15.
Orðið hómilía er
grískt tökuorð í lat-
ínu og var til forna
algengt hciti á ræðu
kennimanns         er
hann skýrði fyrir
söfnuði guðspjall
eða aðra ritningar-
texta eða trúaratriði
eða kirkjuhátíðir.
Þannig        geymir
þessi forna bók stólræður, nokkrar
fræðslugreinar og bænir. Hómilíu-
bókin hefur verið eins konar lestr-
arbók handa prestum, þeim til
stuðnings við predikanir. Ræðurn-
ar eru flestar miðaðar við kirkjuhá-
tíðir ársins, en þeim er ekki raðað í
tímaröð og fyrir kemur að tvær
ræður eru um sömu hátíð. Þannig
má nefna jól, hvítasunnu, upp-
stígningardag, skírdag, páska,
þrettándann, kyndilmessu, allra-
heilagramessu o. fl. Þá eru útskýr-
ingar á helgi sunnudagsins, ýmsum
trúaratriðum og kirkjulegum fyrir-
bærum svo sem á föstu, trúarjátn-
ingunni, bæninni Faðir vor. Loks
er að nefna bænir, t.d. bænir til
Krists og Maríu guðsmóður.
Hvaða erindi áþessi
bók nú?
Ég sagði hér að framan að útgáfa
þessarar bókar sætti tíðindum. Og
þá kann einhver að spyrja hvaða er-
indi þessi eldgamla skræða um úr-
elta trúarsiði eigi við okkur nú-
tímamenn.Það erindi er að mínu
viti tvöfalt.
Annar þáttur þess erindis felst í
ari gömlu bók, „og er sá íslenzkur
rithöfundur sem ekki hefur þaul-
lesið hana, litlu betur undir starf
sitt búinn en sá prestur sem enn á
ólesna fjallræðuna".
Fræðsluaðferð Hómilíubókar-
innar er einkum fólgin í táknræn-
um útskýringum hinna ýmsu fyrir-
bæra. Grípum til dæmis niður í
umfjöllun um helgi krossins (bls.
52-53): „Höfuð Krists merkir guð-
dóm hans, en fætur manndóm, því
að höfuð horfði til himins, en fætur
niður til jarðar, svo sem guðdómur
kom af himni og tók manndóm á
jörðu. Austur merkir upprisu hans,
en vestur dauða hans, því að sól
rennur upp í austri, en sest í vestri.
Höfuð Krists horfði austur, en fæt-
ur vestur, því að manndómur hans
tók dauða, en guðdómur efldi hann
til upprisu."
Málið er oft myndrænt og sýnir
hugmyndaauðgi og tilfinningu fyr-
ir myndmáli, sem oft nálgast ljóð-
ræna tjáninu. Dæmi úr umfjöllun
um uppstigningu Drottins (bls.
26): „Tvo vængi skulum vér fá oss
tíl heimfarar með Guði: Vér skul-
um unna honum og virða hann
Líkaini heitir einn, inn óœðsti htutur mannsins og inn usti. En sá heitir ðnd, er baiði er innri og æðri.
Én sá heitir andi, er miktu er œðstur og göfgastur og innstur. Likaminn er sgnitegur hlutur, enbndin er
ósýniteg. Hans gróði og kennisemi, berging og itming, sýn og hegrn, þeir htutir attir eru aföndinni hon~
um gefnir. Og attt tif hans er af hennar dugnuðum og aft og hræringar. En þau eru bœði eitt kgkvendi
og eru kbttuð inn gtri maður. Þtfi að þótt hún sé ósýniteg og iþeirra htuta tötu, er andtegir eru, þá er þé
hún þess eins áoita, er tikamtegt er og munúðsamtegt, en einskis þess, er guðdómtegt er. Inn þriðji htut-
ur heitir andi, sá er miktu göfgastur og innstur og æðstur er i manninum. Sá gefur hugkVœmni og skitn-
ing, dómspekt og minni, mál og skgnsemi, nœmieik guðstrúar og sjátfrœði manninum. Hann er kattað-
ur inn innri maður og engitt. Honum er á hendi fóigið forráð atts mannsins.
Greinarhöfundur, Njbrður P.
Njarðvík, með Hómilíubókina sem
hann keyptifyrir 30 krónur i
danskri fornbókaverslun.
Mynd: Ól.Þ.
að gefa fé sín fyr Guðs sakar þurf-
öndum, en enn er æðra að vilja ekki
eiga og una við það" (bls. 15); „Sá
á, er ástina á, en sá er hver öreigi,
er hennar missir" (bls. 175).
Heimsmynd -
trúarviðhorf
Hinn þáttur þess erindis, sem"
þessi forna bók á við okkur nútíma-
menn, er fólginn í því trúaryið-
horfi, sem þar birtist. Það vill
stundum gleymast að miðalda-
menning okkar var rómversk-kaþ-
ólsk. Þeir menn sem söfhuðu
eddukvæðum, rituðu Islendinga-
sögur, Sturlungu og önnur fornrit
frá gullöld íslenskrar bókmenntar
voru kristnir menn. Og Hómilíu-
bókin birtir okkur þann trúar-
grundvöll, sem var boðaður fólki á
12tu og 13du öld. Hér má nema
þann boðskap, sem hlýtur að hafa
mótað lífsviðhorf og heimsmynd
þjóðar okkar um þær mundir er rit-
öld íslensk hófst fyrir alvöru. Það
segir okkur margt um hugsunar-
hátt manna á þeim tíma. Er við Ies-
um Islendingasögur, sem gerast í
námunda við aldamótin 1000, þá
verðum við að muna að þær eru rit-
aðar meira en 200 árum síðar og
sýna því viðhorf 13du aldar manna.
Forvimilegast af öllu hefur mér
fundist sú mynd sem Hómilíubók-
in birtír af innri gerð mannsins og
sýnir djúpa mystíska skynjun (sjá
rammaklausu). Þar kemur ljóslega
fram hversu forn og áleitin er sú
glíma sem maðurinn á í til að reýná""
að skilja sjálfan sig. Hómilíubókin
er því einhver allra merkasta bók
sem íslensk hugsun og íslensk
tunga hefur skapað. Þar rætist
kannski það sem segir á einum stað
í bókinni: „... og þess bið eg, að sá
er yður gaf að hefja helga hluti, sá
láti yður vel til loka leiða" (bls. 19).
Njörður P. Njarðvík.
sjálfu málinu, tungutakinu. Eins og
áður er getið, er þetta elsta varð-
veitta bók íslensk. Hún veitir því
dýrmæta vitneskju um tungutak og
ritmál, sem er eldra stig en sjá má f
íslendingasögum eða Sturlungu.
Málfar bókarinnar er einkar vand-
að og fagurt, svo fagurt að það er
nautn að lesa hana þess eins vegna,
þótt ekki sé beinlínis hugað að efhi
og innihaldi. Fræg eru þau ummæli
Jóns Helgasonar, að óvíða flói
lindir íslensks máls tærar en í þess-
framar en sjálf oss. Hinn
er annar vængur, að hvert
vort skal unna öðru sem
sjálfu sér. Engi má hefjast
langt frá jörðunni tneð
einn væng. Af því skulum
vér unna bæði Guði og
mönnum." Og víða eru
málsgreinar svo hnitmið-
aðar að nálgast spakmæli:
„... meiri vegur er að sýna
hin bestu dæmi en eftir að
glíkja" (bls. 5). „Gott er
Kjörskrá Garðabæjar
Kjörskrá vegna kosninga um sameiningu Garða-
bæjar og Bessastaðahrepps, sem fram eiga að fara
20. nóv. 1993, mun liggja frammi almenningi til sýn-
is á bæjarskrifstofu Garðabæjar, Sveinatungu vA/íf-
ilsstaðaveg, frá og með 27. okt. 1993.
Kjörskrá mun liggja frammi til kjördags.
Kærufrestur til bæjarstjórnar vegna kjörskrár rennur
út kl. 12.00 á hádegi þann 6. nóvember 1993.
Bæjarstjórinn í Garðabæ.
	AUGLÝSING UMINNLAUSNARVERÐ VERÐTRYGGÐRA SPARISKÍRTEINA RÍKISSJÓÐS			~\
	FLOKKUR	INNLAUSNARTÍMABIL	INNLAUSNARVERÐ*) Á KR. 10.000,00	
	1983-2.fl. 1984-3.fl. 1988-3.fl.D5ár	01.11.93-01.05.94 12.11.93-12.05.94 10.11.93	kr.   61.289,80 kr.   71.329,10 kr.   21.117,70	
	*) Innlausnarverð er höfuðstóll, vextir, vaxtavextir og verðbætur. Innlausn spariskírteina ríkissjóðs fer fram í afgreiðslu Seðlabanka íslands, Kalkofnsvegi 1, og liggja þar jafnframt frammi nánari upplýsingar um skírteinin. Reykjavík, október 1993. SEÐLABANKIÍSLANDS			

					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4
Blağsíğa 5
Blağsíğa 5
Blağsíğa 6
Blağsíğa 6
Blağsíğa 7
Blağsíğa 7
Blağsíğa 8
Blağsíğa 8
Blağsíğa 9
Blağsíğa 9
Blağsíğa 10
Blağsíğa 10
Blağsíğa 11
Blağsíğa 11
Blağsíğa 12
Blağsíğa 12