Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Frjáls şjóğ

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Frjáls şjóğ

						Laugarvigmn T. júlí 1956.
FRJÁL-SÞJÓ©
uii sayan
Im þessar mundir er mjög
rætt um kjördæmaskipunina
manna á meðal. Enginn sann-
gjarn maður ber á móti því,
að hún er mjög ranglát orð-
m, og það ranglæti eykst óð-
ílug'a' við hvert kjörtímabil,
sem líður án breytingar.
Þetta er ekki nema eðli-
legt. Kjördæmaskipunin er i
meginatriðum miðuð við
löngu Hðinn tima. Þótt hún
hafi verið við hæfi fyrir mörg
um áratugum, valda breyting-
arnar i þjóðfélaginu því, að
að hún nær vart lengur nokk-
urri átt. Það stingur i augun.
þegar Gullbringu- og Kjósar-
sýsla kýs einn þingmann eins
og Seyðisfjörður, þótt kjós-
endafjöidinn í fyrrnefnda
kjördæminu sé þegar orðinn
sextánfalt meiri og munurinn
vaxi með hverju ári. Að visu
er það svo i framkvæmd, að
Gullbringu- og Kjósarsýsla
fær þrjá þingmenn, en Seyð-
isfjörður hefur líka oft verið
með'tvo menn á þingi.
Höfuðbreytingin á kosn-
ingalögunum var gerð 1933.
Þá var þingmðnnum Reykja-
vikur fjölgað úr fjórum í sex,
tekin upp ellef u uppbótarþing-
sæti til jöfnunar milli flokka
og landskjörið fellt niður.
Aðdragandi þessarar breyt-
ingar var dálitið einkennileg-
ur. I kosningunum 1931 vann
Framsóknárflokkurinn hrein-
an þingmeirihluta, 21 þing-
mann af 36 kjördæmakosnum
(þá voru einnig sex lands-
kjörnir ' þingmenn). Fram-
sóknarflokkurinn myndaði
eðlilega stjórn, en svo brá við,
að sú stjórn varð að fara frá
Jnnan skamms tíma. Ein
helztá orsökin var sú, að
mörgum fannst ekki stætt á
þeim þingmeirihluta, er
fékkst í kosningunum 1931,
með miklum minnihluta at-
kvæða. Kosningafyrirkomu-
lagið brast beinlínis á hinum
mikla sigri þess flokks, sem
vildi halda i hina gömlu
skipan
Síðán hefur sú breyting ein
verið gerð að f jölga þingmönn
um Reýkjavíkur í átta og
gera Siglufjörð að sérstöku
kjördæmi.
Siiur, sem knýr fram
kjördœmabreYtingar?
gándálag Framsóknar og Al-
þýðuflbkks vann í kosning-
uhum á dögunum fleiri þing-
sæti en riokkur hafði búizt
við, þótt ekki fengi það hrein-
an þingmeirihluta. Þeir flokk-
ar geta áð því leyti verið all-
kampakátir yfir úrslitunum.
En þó má mikið vera, ef
foringjar þessara flokka hafa
ekki fundið einhverri afkeirri;
ér þeir íyftu bikar o'g skáluðu
íyrir sigri sínum. Hafi hann
dulizt í fyrstu sigurvímunni,
mun það samt bráðlega koma
í ljós, að sigur þeirra var unn-
inn með svo takmörkuðu at-
kvæðamagni, að nærri stapp-
ar, að svipað hljóti að gerast
á árunum eftir 1931: Úrslit
kosninganna dragi þegar á
þessu kjörtímabili á eftir sér
breytta kosningaskipun.
Því er auðvitað ekki að
leyna, að róttækar breytingar
á kosriingaskipaninni verða
ekki sársaukalausar, jafnvel
þótt ekki sé til þess litið,
hvaða hag einstakir flokkar
geta haft af því fyrirkomu-
lagi, sem nú er. Héruð, sem
hafa verið sérstök kjördæmi
í hundrað ár, vilja eðlilega
gjarnan hafa áfram þing-
mann, sem er fyrst og fremst
þeirra maður. En slik fjölgun
þingmanna, sem til þess
þyrfti, að hvert kjördæmi
gæti haldið sínum manni, en
aðrir þó fengið nokkurn veg-
inn leiðréttingu sinna mála,
er óhugsandi með öllu. Þá
þyrfti að fara að hafa þingið
í færikvium, slíkur ofvöxtur
mundi í það hlaupa.
Þvi er ekkert líklegra en ný
breyting á kjördæmaskipan-
inni og kosningalögunum
hnígi í þá átt að steypa sam-
an kjördæmum, og sennileg-
ast, að horfið yrði að fáum
kjördæmum stórum. Um það
skal þó engu spáð.
Sérstaða Reykjavíkur
Pins og allir vita er atkvæða-
magnið langmest í Reykja-
vík. Greidd atkvæði þar eru
nú komin á fjórða tug þús-
unda. Ef farið væri eftir því
einu, ætti að koma i hlut
Reykvíkinga sem næst tveir
af hverjum fimm þingmönn-
um. 1 reynd hefur Reykjavík
nú éllefu þingmenn af 52, en
þaraf eru þrír uppbótarmenn.
En ekki væri þó réttlátt að
fjölga þingmönnum Reykja-
víkur upp í tuttugu, þvi að á
fleira er að líta en kjósenda-
fjöldann einan.Reykjavik hef-
ur nefnilega miklu betri að-
stöðu til þess að hafa áhrif
á stjórn landsins en aðrir
landshlutar. Þar er aðsetur
þings og stjórnar, þar erU
höfuðstöðvar allra flokkanna
og þar eiga flestir þingmann-
anna heima. Þetta munu
sanngjarnir        Reykvíkingar
viðurkenna, aiveg á sama
hátt og sanngjarnir Seyðfirð-
ingar, Strandamenn og Skaft-
fellingar viðurkenna, hvaða
ranglæti mörgum landsmönn-
um er búið með því fyrir-
komulagi, sem nú er' um
kosningu þingmanna.
Margt verður því að vega
og meta, ef sú spá rætist, að
þessar kosningar verði bana-
stunga gildandi k.iördæma-
skipunar.
Alþýðuflokkurinn og
kosningarétturinn.
j|lþýðuflokkurinn hefur alla
tíð barizt fyrir breyttri
kjördæmaskipan og jafnari
kosningarétti. Siðasta aldar-
fjórðung hefur hann tvisvar
getað fagnað breytingum,
sem stefndu nokkuð i þá átt,
er hann vildi.
1 vetur gerðust þau tíðindi,
er Alþýðuflokkurinn gekk í
kosningabandalag sitt við
Framsóknarflokkinn, að hann
sneri við blaðinu i því máli,
þar sem hagnaðurinn af
bandalaginu var fyrst og
fremst sá að hagnýta upp-
bótarkerfið á þann veg að fá
lánuð atkvæði frá þeim
flokki, sem nú og ætíö hefur
haft minnst fylgi bak við
þingmenn sina hlutfallslega.
Með því hóf Alþýðuflokkur-
inn að notfæra sér það, er
hánn hafði ætíð fordæmt.
Það verður að teljast glettni
örlaganna, er þetta vixlspor
Alþýðuflokksins á vegi hug-
sjóna sinna um jöfnuð í þjóð-
félaginu verður þyngra á
metunum í átökunum um
kosningafyrirkomulagið og
kjördæmaskipunina en öll
hans barátta frá upphafi vega
fyrir breytingum og endur-
bótum til aukins lýðræðis á
þessu sviði.
En svona getur það verið
vandséð, hvernig atvikin ráð-
ast.
í ftlexíkó hef ur f járniálaöng-
jivelti  breytzt í farsæla og í
örugga   efnahagsþróun
Jónas Haralz hagfræðingur,
sem starfar á vegum Alþjóða-
bankans að rannsóknum á fjár-
málaþróun í Mexíkó og löndum
í Mið-Ameríku, er í sumarleyfi
hér heima um þessar mundir,
og á miðvikudagskvöldið sagði
hann nokkur orð um starf sitt
í fréttaauka ríkisútvarpsins.
Var margt af því, sem hann
sagði, næsta eftirtektarvert fyr-
ir  okkur íslendinga.
Hann dvaldi nokkuð við efna-
hagsástandið í Mexíkó, þar sem
verðbólga var mikil og gengis-
fellingar gerðar æ ofan í æ,
stundum með hroðalegum af-
leiðingum.
Síðasta gengisfellingin var
gerð 1954, sagði Jónas, en síðan
hefur ríkt í landinu sterk fjár-
málastjórn. Strangur hemill
hefur verið hafður á útlánum
bankanna, ríkið hefur haft
tekjuafgang og f járfesting ríkis
og ríkisfyrirtækja verið ein-
skorðuð við ríkistekjurnar en
ekki sótt fé í þjóðbankann. Ná-
in samvinna hefur verið milli
verkalýðssamtakanna og ríkis-
stjórnarinnar og kauphækkanir
allar verið bundnar við aukn-
ingú raunverulegra þjóðar-
tekna.
Áður var í landinu mesta
fjármálaöngþveiti og verðbólga,
sem jók stöðugt mismun auðs
og örbirgðar. En síðustu árin
hafa orðið í Mexíkó snöggari
umskipti en í nokkru öðru
landi. Yfclmegun Iiefur aukizt
hröðum skrcfum og þjóðar-
tekjurnar   vaxið   ört.
Jónas Haralz minntist einn
ig á það, að í Suður- og Mið
Ameriku, þar sem lífskjör
margra eru bágborin og þjóð-
félagshættir yfirleitt frumstæð-
ir, værj nú mjög sterkur fram-
faravilji. En það vildi við
brenna, að áætlanir um nýjar
fv\?WA?Wf
KVENNASPJALL
Ritsffóri: Sigríður Arnlaugsdóttir
Lítilsháttar um  niölinn.
.. „Mikið skelfing , held, ég sé
ieiðinlegt að vera molur," sagði
einhver, „hann . lifir i ptíls á
súmrin og sundfötum á veturna!"
Þessi skrýlla'mætti minna okk-
ur á að véra vel á verði gegn
þessu skaðsemd-arkvikindi, allt-
af er þörf, eh aldrei meiri en nú
i hitunum ' uin'• hásumarið. "
; ÁSur fyrr, voru mikið motaðar
mölkúlur og ýmiss konar lyktar-
sterk lyf i þvi skyni að fæla burt
mölinn. Rannsóknir hafa sýnt,
að þessi sterka lykt hefur ekki
minnstu áhrif á mölinn, hins veg-
ar er hún óþægileg fyrir okkur
sjálf, þvi aS nær ómögulegt er að
ná lyktinni úr fötum, sem geymd
hafa veriS með mölkúlum.
ÞaS lyfið, sem bezta raun geí-
ur í baráttunni við mölinn, er án
efa D.D.T. Það fæst bæSi í dufti
og fljótandi. ÞaS er árið-andi, aS
fötin séu vel burstuS og hrein,
áSur en þau eru úSuS með.D.DíT,
Leggið aldrei föt til hliðar lang-
a»  tíma  án  þess   að   þvo   þau
eða hreinsa áður. Möluririn leit-
ar alltaf fyrst á óhreina flik.
Gætið þess aS sprauta vel inn
í horn og hugsanlegaf sprungur á
klæSáskápum og skúffum. Mölur
þfifst bczt í kyrrS, myrkri og
niátulegum hita. Sterkt sólskin
gerir hins vegar út af viS hann.
Á gólfteppum leitar hann helzt
út i hornin og undir húsgögn,
sein litiS eru hreyfS. ÚSiS þvi vel
þar og þá inn undir teppið.
Ekki er nóg að gera allsherj-
ar herferS einu sinni eSa tvisvar
á ári.því aS mölurinn er fljótur aS
komast i gagniS. I>aS tekur eggiS
7—10 daga að þroskast i lirfu.
Möllirfan þrifst bezt við 25° hita
i myrkri og kyrrð, eins og áður er
sagt, og sækir þvi einkanlega eftir
aS komast inn i föll, undir saum-
för o.þ. h., og alveg sérstaklega
sækist hún eftir að komast undir
handveg á flikum, sem ekki eru
alveg hreinar.
Sé hitinn minni en 5°, þrosk-
ast eggin ekki, en um leið og
hitastigið hækkar, breyt-ast þau i
lirfur, Eftir minnst 90 daga er
lirfan búin aS spinna utan um sig
púpuna og 11—55 dögum. þar á
eftir er mölfiSrildiS fuIlþroskaS.
Strax' eiriuin sólarhring þar-á- eft-l
ir byi-jar kv'erifiðrildiS aS verpa.
20-^200 slykki á hún, en þá er
henni lika allri lokið, og hún
leggst fyrir og deyr.
Þannig er óhætt að reikna með
þremur mölkynslóðum áneinu
ári,. þar sem skilyiESi,e,run„hag-
stæð", ,|.,.d. i |búðum rueð mið-
stöSv'arhitun. kvenfiSrildið ,flýg-
ur'áldrei, möhirinn, sem við s,fS-
um flögra um, er eingöngu karl-
fiSrildi. Og fullvaxin fiðrildi éta
ekki neitt (þau hafa ekki einu
sinni munn). Þess vegna er elt-
ingaleikur við eina mölflugu ineS
lófasinellum og látnm harla til-
gangslitill. ÞaS er meira aS
segja mjög óvíst, að um mölflugu
sé aS ræSa, þvi að þær forðast
birtuna i lengstu lög. Það eru egg-
in og lirfurnar, sem við eigum að
leita aS, þaS er lirfan, sjálfur
mölurinnj sem mestan óskúndá
gerir.
framkvæmdir væru illa undir-
búnar.
Þetta minnir á sumt hjá okk-
ur — nýsköpunina í Höfða-
kaupstað, Faxaverksmiðjuna,
Hæring, glerverksmiðjuna og
margt fleira. Einhverjum þyk-
ir kannske ekki fremd að því,
að Islendingar séu bornir saman
við Mið-Ameríkuþjóðir. En bezt
mun þó að þora að horfast í
augu við staðreyndir. Ráð okk-
ar hefur verið næsta reikult. Af
því súpum við seyðið. Af því
ættum við líka að Iæra.
—Ar tuiliuetdis-
aaalrm 1954
Ljómans vor er liðið
landið okkar grætur.              V
Svarna eiða svíkja                  4
synir þess og dcetur.
Deyja  vonir  dýrar,
dimmir lands um byggðir.
Hverfa óðum allar
Jslands fornu dyggðir.
Fósturjörðin. fríða!
Fékk hér erlent veldi
land af þlnu landi.            ' )
Líður senn að kveldi?
Frelsi þitt er fjötrað
fargað unnum bótum.
Smáðar Ijóðs þíns Undir,       >
lof þitt troðið fótum.
Hafður er i heiðri
hverskyns þjófalýður.
Fœr sá frelsisorðu,
er fyrir honum skríður.
Ágirnd, slœgð og auðvald
aðalsmerki dagsins.                I
Bera merkin blindir
broddar þjóðfélagsins.        " ^
Þeir, sem áður unnu
og áttu víst að geymast,     ,
fallnir  fornir stofnar
fara senn að gleymast.
Jóni Sigurðssyni
sýnast myndi rökkur,
hinn bandaríski blettur        \
banvcenlega dökkur.            *"j
Jón frá Pálmholti.    TH
HAFÞÓR GUÐMUNDSSON
dr.jur.    '
Malflutningur, lögfrœðileg
aðstoð og fyrirgreiðsla.
Austurstræti 5, V. hæð.
Sími 7268, hehnasími 80005.
Augíýsertcfur, athugíb \
'frÍÁLS ÍjJOÐ er nu þeg-
ar þriðja útbreiddasta blaðið
í sveitum landsins og kemur
auk þess á þúsundir heimila
í kaupstöðum og kauptún-
um.
Það borgar sig því að'aug-
lýsá i FRJÁLSRI ÞJÖÐ. —


FRJALS ÞJÓB
Sími 8-29-85.
...............«>>•»»»»<
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4
Blağsíğa 5
Blağsíğa 5
Blağsíğa 6
Blağsíğa 6
Blağsíğa 7
Blağsíğa 7
Blağsíğa 8
Blağsíğa 8