Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						TIMINN
LAUGARDAGUR 30. maí 1970.
TÆKNIOG RANNSOKNIR
Dr. Valdimar Jónsson
ritar um orkumái íslands
Jarðhitasvæðið við Krísuvík.
(Þótt foent hafi verið á það
á fileiri sDöðuftn að nýting jarð-
hifcans er imeiri ef hægt er að
nota jarðvanmann foeint í formi
guifu eða iheits vatns þá betfur
raforka marga betri kosti að
foera. Nú er t.d. rætt urai
vinnsiu úr sjó á ýmsum sjó-
efnuim. Vierksmiðja sem full-
nægði iþörfuin íslendinga fyrir
salt þ.e. 50--60 þúsund tonn á
áari, muindi þurfa að ekna og
frysta um 3 milljénir tonn af
sjó á ári, eða um 10 þúsund
tonn á sólanhring. Tii þess að
aana þessaiim glfurlegu afköst-
um þarf þó aðeins uim 50 tonn
af gulíu á krufcbustund. Til sam
anfourðar má geta þess að ein
foorfoola í Hiveragerði skilur
tvöföldu þessu magni eða uim
100 tonnuim af gufu á klukfeu-
stund. Itísiilgiik-veriksmiðijan
fullfoyggð imun nota uim 25
tonn af gufu á kiukkusitund.
Séu þessi dæmi höfð í Ihuga,
-þá er það fremur óHfclegt að
¦ vfð gefcuim hagnýtt nema til-
. tolulega lítinn hluta af afli og
brku jarðhitasvæðanna á þenn
an hiátt, og þá aðeins þeirra
; svæða, sem liggja tiMölulega
j nærri ströndinni.
i Einasta sýnideiga leiðin til
I þess að við getuim nýfct að
einlhiverju náði orfeuflorða jarð-
hitasvæðanna er sú, að nota
hana tl rafiorkuivinnslu. En þá
er eðlilegt a9 einhverjk
spyrðu, en hvar er foezt að
foyrja?                           ........
Atf þeim ifcveim svæðum, sem
næst liggja imesta þéttibýlis-
kjarna landsiins, og þar sam
miestar lílkur eru á að orfcufrek
ur iðnaður byggist upp, má
nefna Henglasvœðið, sem hefur
verið áætlað uim 50 ferkíló-
metra að flatarniiáli og Krísu-
vófcur-Trölladyngu          svæðið,
sem nýlegar mrælkigar sýna
að er aliknifclu víðáttumeira
en menn gerðu sér grein fyrir
eða svipað að flatanmiáli og
Hengilsivæðið. Lauslega áætlað
roá foæglega neisa á bvorum
staðnuim ortouver af stærðar-
gráðunni 200 miw eða sem
saimsvanar afli Búrfeilsvh-fcj-
unar. Það má telja all furðu-
legt að ekki skyldi vera gerð
meiri attogun og sanianlburð-
ur um virkjun á þessum svæð-
<m, sem enu bæði inman við
50 km frá notkun orkunnar,
þagar BúnMlsvirtojun var tek-
in til athugunar. En það er of.
seint að fárast um þa'ð riú.V'
Nú munu sjáffifsagt margir
sagja að þessar tölur mínar
séu fullar af bjartsýnisórum.
Við því verð eg að svara að
þær enu frefcar varlega áætlað-
ar. Sem dætmi mínu til stuðn-
ings má nefna, að orka jarð-
hitaswæðis Reyicjavíkur hefur
aukizt uim 50% síSastliðin
fSimm ár, og er það hærri tala
en nioklkurn hatfði órað fyrir,
og efekert bendir á að sú orku-
lind sé enn nærri þvi að vera
fulllnýtt.
Af þeim tvéim' háhitasivæð-
Dr. Valdimar Jðnsson
jim sem'nefnd. eíiHjiliér: að off-_
an, er Krísuivítoursvæðið líkast
til betur til fallið tl virkjun-
ar bæði vegna legu, og meira
kalt vatn er þár tií stáðar tííí
kœlingar í þétti onkuwensins. j
Nú er Krísuvíkursivæðið í
eign Hafnarfjarðankaupstað-
ar, sem hefur í hyggju,
að virfeja þar smávirkluh til
brýnustu orkuþarfa. Hefur
feomið til greina að reisa þar
2 Mw orkuver samkvæmt að-
ferð 1 mynd. Einnig er í
Hafnarfirði mikill áhugi á því
að nota síðanmeir Krísuvíkur-
svæðiðtiil upphitunar húsa-
Eikki hefur enn verið ákveðið
hvort hagfevæmara er, að
iaggja í hitaveitu eins og í
Reykjaivík, eða virkja til raf-
magns og nota rafmagnshitun.
Stofnkostnaður rafiorkuvers
mundi vera talsvert hærri en
samsivarandj stofnkostnaður
hitaveitu. Á hinn bóginn er
dreifingarkostnaður _ innan-
bæjar talsvert minni. Áður en
úr því verður skorið, hvort er
hagbvæniara verða nákvœm-
ar bostnaðanáætlanir að fana
fram. Vert er að benda á í
þessu sambandi að aðveitu-
kerfi fyrir hitaiveitu er tals-
vert mieiri erfiðleikum bundið
í Hafnarfirði en í Reykjavík.
Ef Hafnfirðinigax ráðast í
það að virfeja til rafhitunar, þá
er hér verið að tala um afl
af stærðangráðiunni 15 Mw. Ef
við bættust íbúar alls Reykja-
nessvæðis, þá þyrfti að
minnsta fcosti annað eins afl,
og erþákomiSorfeuivei'af stærð
argráðunni 30-35 Mw sem
aðeins mundi annast uipphitun
húsa á Reykjanessvæðinu.
Þetta mál er það þýðingarmik-
ið að ebki miá láta eiginhags-
muni eins eða fárra sveita-
félaga skemma fyrir góðri sam-
viniiu sem yrði öllum í hag,
því að þeim mun fleiri þátttak
endur í venfcefninu sem slíku,
þeim mun hagkvæmara er það
fyrir hvern  og einin.
Áður en ég lýfe máli mínu,
vildi óg snúa mér að rekstrar-
öryggi jarðhitaorkuvera. Kom
ið hefur upp sú efasenid hjá
m6ngum að jarðgufuafllstöð sé
ekki eins örugg í rekstri og
vatnsaflsstöð. Má í fiestum til-
vikum rekja þetta til van-
þekkingar og vantrú á jarðhita.
Þar sem einna mest neynsla
hefur fengizt í þessum málum
á ítalíu og Nýja Sjálandi, Rúss
ar Japanir og Mexifeanar hafa
nú þegar hafið framtevæmdir
á 100-200 Mw jarðhita orku-
verum.
Sú reynsla sem ítalir og
Ný-Sjálendingar hafa aflað sér,
er  að         jarðguifualfisstöð   sé'
imrjög stöðug í relbstri og því
hafa þessar stöðvar varið rekn
ar sem grunnaflsstöaVar. Vatns
afisstöðivar      geta  baft   mjög
bneytilega orku eftir  árstíðum!
og frá ári til árs og, þá sér-
staklega þau orfcuver sem nota
sér afl jökulfljóta. Vatnsmæling
ar á jökulám sýna   að   vaitns-,
rennslið    getur minnkað    ailt,
niður í helkning meðalrennslis
þegar verst lætur og samsvar-
ar það að orfcuivierið    affcastar'
aðeins   heiLming   þeirrar   orku
seim hún afkastar að meðaltali.
Orkuforði jarðorkuvera er
berggrunnsvatnið, sem hér'
sunnan lands er ailivíðáttumik-
ið og teigir sig upp til há-
lendisins eins og niiæHnigar
sýna. Það er því hæigt að'
Mta á það seim einn viðáttu-'
mikinn miðlunargeyimi seni'
óháður er bæði veðri og stað-
arúrfeomu.
Vegagerð og náttúruspjöll
Ég held, að þeir sem hafa leö
ið bKðin að lundanförnu — og
fylgzt hafa með þeim mikloi
blaðaskrifium og deilum, sem
risið hafa vegna fyrirhugaðrar
Gljúfurversvirbjuniar í Laxá í
Þingeyjajrsýslu — og nú síðast
lesið grein Björns G. Jons-
sonar á Liaxaimýri í Morgun-
blaðinu '. )4. febniiar s.l. — kom-
iist ebki'hjá því að hugleiða
þetta stórmál — og þá fyrir
óbunnuga ölluim staðtoáttum í
persónulegri snertingu, sem
þarna er um að rœða — í ij'ósi
þeirrar staðreyndar — hvað bef
ur gerzt, og hvað er að gerast
í skjlóli valds og mjög svo ifcúlk-
aðrar þebkingar og sérþ«ikking-
ar á þessu máli og öðrum í okk-
ar svo ágæta þjéðfélagi.
Ekki er að tvíla, að þarna
hafa þeir menn í heimahögum
um fg'aliað, sem engin mamn-
sæmandi fram'fcoma gœti rétt-
lætt að sniðgengið væri — og
ekfcent tillit tekið til — allt
bráðgiöggir og gegnir menn,
sem áreiðanlega þekfejia vitjun-
artíma sinn — og sinna hekna-
haga.
Allir hafa þeir túlkað þetta
mál frá þeim sanwi sjónarhóls-
gnunni — sem þeim er að sjálf-
sögðu eiginlegt að standa á, og
sjónvídd þeirra til ailra átfca
er áreiðanlega grcindivölluð á
vandlegri yfinsýn og díúpstæð-
um skilningi gjörkunnugra
sinna heimahaga.
Þó að ég, vegna okunnug-
leifca á ölium staðhátibum og
fonsendum þessa máls — útaf
fyrir sig, vilji efcki blanda mér
persónuiega í þetta mál — er
það svo nátengt þeirri fnam-
vindu í hiugsun og gerð þetoa
opintoeru aðila, sem með ráð
og fnamkvæimd f ana — og hafa
farið, nú um langt skeið, — að
ég tel á margan hátt tii óef nis
geti ieitt — og bafi gert það
í mörgum tilvifeum — að ég
tel það algjöra siðferðilega
skyldu þeiroa, sem frumbvœði
slikra mála snerta —að spyrna
við fæti — og leggja orð í
belg — mætti þá einnig Mta
sér detta í bug — að þetta
sifcónmiál — gæti ráðið úrslitum
um það um langa framtíð —
hivernig þessum málum verður
til framMðar ráðið.
Að deila við valdið, er stórt
i máliuimMaS tala. Og þégar'vald-
ið'er Orðið svo grimmt og mikil
fengt — að heilt hérað finnur
hvöt hrjá sér til að verja sinn
helgasta rétt og tilfinningar —
eignarrétt sinn, siðferðisrétt
sinn — og rétt sinn til að
velja og áforma — þegar 511
þessi diýrmeetustu mannrétt-
inda- og tilfinninganiál liggja
undir hamxi og höggi fjar-
nænna valdamanna, áformi
þeirra og gerða — er eitthvaS
það að gerast, eem ómögulegt
er fyrir sæmilega hugsandi
mann — að fcomast hjiá að hug-
leiða: — Hvort efeki sé tiltæki-
legt með einhverjum viðfeldn-
ari leiðum að komia málrjm og
menningu þessarar litlu þjióðar
á fraimfarabraut, meS öðrum
hætti.
Persdnulega hef ég nokfcuð
komizt í álengdar sjiónnuál
þessa valds — að ég ekki segi
í ólrjúfa snertingu við það — og
enda þott ég engan veginn
sfculi þar hverja þá persónu
undir sama hatt leggja — sem
með þetta mikla vald ferðast
sve hróðugir í huga og hönd
víbt og breitt út um landsbyggð
ina — til frambvæmda og
margrar gerða á opinbenum
vettvangi. — Þá er efcki þvi að
synja — að svo gæti fariS, að
endalaust miætti þetta mikla
vald einhvers staðar nema stað
ar í ásófen sinni og gengdar-
- legri yfirtroðslu á eignum og
rótti annarra.
En það er fleira en valdið
sem lýsir sér í fnamkoniu og
sýslan þeirra aðiia, sem
byggja gerðir sínar á eigin ráð-
um. Það sýnir. þá hyldýpis fyrir
litningu á eign, rétti og að-
stöSu meðbnæðra sinna, og
leggur siðgæðisvitundiiia og
mannlega umgengisbáttu undir
fætur sér.
En hvað er þá þetta mikla
vald, sem um er að næða — og
svo ohrjúflega snertir okfcur
almenna mannskepnuna.
Það er sprottið upp af arfci-
tefctiistoa og fagiegri fcunnáttrj,
takmarkalaiusri þekkingu, lær-
domi menntunar- og tillits-
leysis.
Allt er þó þetta gott og nauð-
synlegt, ef rétt er notað — en
sé það rétt notað, þá lika, í
flestum tilfellum hverfur vald-
iS — og sem betur fer, koma
margir heilum mólum í höfn,
án þess, að notfæra sér þann
rétt sem valdið sfeapar, virtu
þá lærdióminn, bunnáttuna og
þefokingu að þeim vegvísir sem
allir virða og blessa.
Enginn getur ráðizt í fram-
fcvæmdir á annarra landi, nema
hafa til þess leyfi eða valdboð
— það virðist því vera fyrsta
forsenda allra framfev'æmda, að
t apphafi v-æri þeirra réttimda
aflað sem tái þarf. Sá vamagli
I stjómarskrá okfcar, sem heit-
ir eignarmám — og verSur að
réttlætast með því, að þjóðar-
heiU kref jist — að því sé beitt
—  er aUitof of ariega í huga og
hönd þeirra manna sem telja
sig geta misbunnarlaust sfeákað
í því sfejóli — með valdbeit-
ingu sinni. — Það getur út af
fyrir sig í tilfellum átt rétt á
sér — en alveg undir sérstöfc-
um  tæmandi  kringumstæðum.
—  Mat, og bætur á rösfcun og
tjöni er fyrir sfea! tooma. er svo
lítilsiglt — og frekar skálka-
skjól — en naunveruleg verð-
mæti, því yfirleitt verða slíkir
hlutir aldnei bættk að þvd
manki að fyrir feomi það sem
tekið var.
í skjéli þessa vamagla stj'óm
anskrárinnar spófca sig út um
landsbyggðina tæknknenn, og
verkfræðingar vegagerðar og
anmarra opinberra stofnana,
mieð hið mikia vald, sem þeim
finnst í honum liggja, í bak og
fyrir — og telja sig svo yfir
landeiganda hafnir — að efeki
þurfi við þá að tala — enda
álit é þeim, í þeirra huga ekki
meira en svo, borið saman viS
þeirra eigin þekkingu og tækni
menntun — að það sé Utið til
þeirra að sækja. —
En þó að dýr brúanmannjvirki
velti af gnunni, hafnargarðar
hverfi í djupið, vegir þurrkist
út — og séu lagðir þar sem
fyrstiu  haustsnjóar kaffæri  þá
—  virðist engin ábyrgð á þekn
hvíla þ6tt ám og vötnum sé
breytt eftir þekra höfði — vall
lendisengjum og gróðurlendi sé
sundurrifið, tætt og umnótað
að algjorlega óþörfu — vatni
veitt yfir þar sem áður var þurr
lendi — og þótt heilu jarðföll-
in renni svo eins og froða á
vatni, af þunga og rösfeun
áveitavatns  þess  er í það  er
veitt.   —  Sárin  með  lauitum,
holtum og hryggjum eftir skil-
ið sundurgapandi á hinn óhugn-
anlegasta hátt — þekn ti'l ama
og hrellingar, og jafnvel klökk-
va í huga, sem í daglegri snert-
ingu   umgengizt   hafa   la«dið
frá blautu barnsbeini — alizt
upp með því — og á þvf — jé,
finnst það eins fconar hold af
skiu holdi. — En framkvæmda-,.
valdið telur það efcki einu sinni
virðingu   sinni    samboðið   —
að tjá eigendum  að til stæði
umforeyting eða röskun — en í
Skjióli  valdsins:   Hér skal það'
standa   sem   gera skal  —  en.
hvergi   annars   staðar.   En  þó
stoai   undanifcekið,   eins   og   ég
hér að fnaman tók fram, — að |
ailir   verða  efeki   settir  undir;
sama valdsins hatt í þessu efni ¦
— og er, ef vel er að unnið,'
og sanngirni gætt — oftari —
að sú leið gæti ölluni aðilum
efcki síður orðið affaraisællli og'
þekking á staðháttum öllum og^
aðstöðum — er kunnugir aðil-
ar hafa einir til að bera — eru,
Mka  vfsindi  — en vísindi og,
þebking, sem oftast er of MUH-
gaumur gefinn, og oftast efck-
erttillk tekið til.
Öllu eru takmörfc sett —
líka valdbeitingu. — Ef enda-
laust er yfir markið far-
ið — í því sem öðru — kemur
að lögum til mótvægis í ein-
hverju — en alla jafna ein-,
beitfcu fonmi, þannig er það i
öllu eðli jarðar, og lifandi til-
veru — frá hinum smæsta til
hins, sem telur sig stærstan —
vald og áníðsla getur þróazt.
að vissu manki — en kollvanp-
ast og fótumtreðst að lofcuhr,-af
skapandi mætti huga og handar
til miotvægis öllu óréttlæti —
því sjálft jarðlífslögmálið verð-
ur aidrei að eilífu niöur brot-
ið — né aS fullu fyrirfariS.
Jens í Kaldalóni.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12