Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						10
TÍMINN
Þriðjudagur 6. marz, 1973.
Þriðjudagur 6. marz, 1973.
TÍMINN
n
;¦• "T:?fv;i>;^;<-';;«™v:;!;«::
VILLTIR BAVIANAR
NOTA VERKFÆRI
TIL ÞESS AÐ ÞRÍFA SIG
ÞVÍ fer fjarri, að það sé
maðurinn einn, sem notar
verkfæri. Það gera ýmis
dýr, og nú hafa dýra-
fræðingar komizt að raun
um, að hinir stóru anúbis-
bavianar, sem reika í
flokkum um sléttur Austur-
Afríku, eiga heima í þeim
hópi. Þessi bavíanategund
notar steina og maískólfa
til þess að þrífa sig í
framan. Dýrafræðingar
strjúka á sér skeggið og
velta vöngum yf ir þessu, og
það er farið að tala um
bavianamenningu. Því aö
einmitt þetta, að hafa hug-
kvæmni til þess að nota
eitthvert áhald,  er  fyrsta
skrefið á langri braut, sem
maðurinn hefur gengið.
Hið næsta er að læra að búa
sér til verkfæri.
Sagt er, aö þau dýr noti verk-
færi, er taka einhvern hlut i
loppu, kló, kjaft, rana eöa nef til
þess að beita þvi i einhverju
skyni. Finkur á Galapagoseyjum
draga lirfur Ut úr sprungum á
berki með kaktusþyrnum. Otrar i
Kyrrahafi kafa eftir skeljum,
sem þeir brjóta með steinum, er
þeir láta liggja á brjósti sér,
þegar   þeir    synda    baksund.
Simpansinn, sem er eitt hið hug-
vitsamasta dýr, notar teinunga,
stöngla og kvisti, þegar þeir gæða
sér á skordýrum. Þeir nota lika
blöð sem drykkjarilát og þerra á
sér munninn með þeim. Og þeir
kasta steinum i þeim augljósa til-
gangi að hitta.
Spendýr og fuglar, sem kunna
þannig að gera sér eitthvað að
verkfæri, eru þóekki fleiri en svo,
að þá má telja á fingrum sér. En
nú hefur anúbisbavianinn bætzt i
hópinn. Brezki dýrasálfræðingur-
inn Jane Goodall hefur leitt þetta
i ljós.
Jane Goodall dvaldist ásamt
annarri stiilku í skógum Gambe-
þjóðgarðsins i Tanzaniu I um það
bil áratug og uppgötvaði þá,
hversu algengt er, að simpansar
noti verkfæri. Það var lika hún og
hinn þýzki eiginmaður hennar,
Hugo van Lawick, sem uppgötv-
uðu fyrir fáum árum að gammar
nota steina. Finni þeir strútsegg
fljúga þeir yfir það með stein i
nefi, og brjóta það með þvi að láta
hann detta á það. Og mi hafa þau
hjón birt um  það  greinargerð,
Anúbis-ba v'íaiiiir eru meöal dýra, sem nota verkfæri. Kannski fara þeir einhvern tfma aft aka afkvæmum sinum i barnavagni?
hvernig anubis-baviarnir þrifa
sig.
Anúbis-bavíanar éta á sumum
árstimum mikiö af fræjum úr
aldini einu. Fræ þessi eru löðr-
andi i hvitri kvoðu, sem sezt á
granir baviananna og mynda þeir
seiga himnu, þegar hún þornar. I
þetta klessast svo strá og hismi.
Þessu kunna aumingja bavian-
arnir illa. Þeir nudda trýninu við
trjáboli og steina, þegar færi
gefst. En þeir , sem hugkvæmn-
astir eru, taka stein og skafa á sér
trýnið, rétt eins og þegar menn
raka sig, unz þeir hafa þrifið sig
svo velpsem þeim likar.
Fyrst sáu þau hjón baviana
gera þetta i Gambe-þjóðgarðin-
um. Mánuði siðar sáu þau karl-
dýr i allt öðrum flokki hreinsa
framan úr sér blóð á sama hátt.
Hann hafði fengið skrámu i áflog-
um. Þegar blóðið tók að storkna,
fór hann að svipast um, og brátt
kom hann auga á háífnagaðan
maiskólf, sem einhver hafði kast-
að frá sér. Steinar, sem nothæfir
sýndust, voru þarna lika nærri, en
bavianinn  virtist  fremur   kjósa
það, sem mýkra var. Hann tók
maiskólfinn og hreinsaði af sér
blóðið með varúð.
Simpansar éta sams konar fræ
og aniibis-bavianarnir. En pó að
þeir noti iðulega blöð til þess að
þerra framan úr sér eftir matar-
tekju — og jafnvel til þess að
skeina sig — hafa þeir ekki kom-
izt upp á lag með að skafa framan
úr sér á sama hátt og bavianarn-
ir, svo að kunnugt sé. Simpans-
arnir láta sér nægja að hlaupa að
næsta tré og nudda sér upp við
það.
Stóraukin fjárframlög til félagsins frá
ríki og bæ
Sú merka nýbreytni verður
á starfsemi Leikfélags
Akureyrar næstkomandi
haustað fastráða á leikara.
Ekki hefur endanlega verið
gengið frá þeim málum, en
búizt er við,aö fastráðnir
leikarar verði alls um átta.
Starfsemi L.A. hefur á
rúmum hálfrar aldar ferli
sinum byggzt mest á
óeigingjarnri þátttöku
áhugafólks, sem ekki hefur
þegið fast kaup, en fengið
þó einhverja þóknun fyrir
vinnu sína nú á síðari ár-
um. Fyrir nokkrum árum
var einnig ráðinn fram-
kvæmdastjóri fyrir félagið
og varsú ráðstöfun til mik-
illa bóta. Núverandi fram-
kvæmdastjóri L.A. er Guð-
mundur Magnússon.
Þetta kom fram I viðtali, sem
við áttum við Magnús Jónsson
leikstjóri hjá L.A. fyrir helgi, að
Samkomuhúsið á Akureyri, að
Hafnarstræti 57, þar sem öll
starfsemi L.A. fer fram.
Jðkull Jakobsson er að setja sam-
an leikrit, KLUKKUSTRENGI,
fyrir L.A.
nýafstöönum blaðamannafundi
félagsins þar nyrðra. Fleira
markvert og ánægjulegt kom
fram i viðtalinu og þá einkum
þao, að fjárframlög rikis og bæjar
til L.A. hafa hækkað aö mun. A
siöasta ári ætlaði rikið L.A. 500
þúsund krónur á fjárlögum, en lét
þvi i té 750 þúsund. A fjárlögum
þessa árs er áætlað að verja 11/2
milljón til L.A. Akureyrarbær
lagði fram 500 þúsund til L.A. á
siðasta ári, en hækkar þá upphæð
upp i 800 þúsund á þessu ári. Er
þetta aukning á fjárframlögum
um samtals 1 milljón og 50 þús-
und eða 84%. Skiljanlega verður
þetta félaginu mikil lyftistöng og
vitnar um ánægjulegan skilning
hlutaðeigandi yfirvalda.
Jökull Jakobsson var eins og
kunnugt er ráðinn til L.A. fyrir
skömmu, til þriggja mánaða.
Bættist hann i liðsflokk L.A. f
byrjun febrúar. Að sögn Magnús-
ar er hann ráðinn til að skrifa
leikrit fyrir L.A., sem félagið
mun siðan sýna sem sitt siðasta
verk á leikárinu um mánaðar-
mótin april/mai. Félagið æfir
jafnóöum það, sem frá Jókli kem-
ur, og er nú þegar fariö að æfa
fyrsta þáttinn. Leikritið heitir
raunar Klukkustrengir. — „Það
er lftið hægt að segja um e*fni þess
ennþá. Við höfum aðeins séö
fyrsta hlutann enn sem komið er
og vitum þvl ekkert, hvernig þaö
endar, efast um Jökull viti það
sjálfur. En I fyrsta þættinum seg-
ir frá ungum orgelstillara, sem
kemur I Htið pláss úti á landi, I þvi
skyni að stilla kirkjuorgelið á
staðnum. En umræddur maður er
ekki allur, þar sem hann er séð-
ur....." Þetta sagöi Magnús Jóns-
son,   sem   leikstýrir   Klukku-
strengjunum.
L.A. er ennfremur um þessar
mundir að æfa Fjalla-Eyvind og
beinir nú mestum kröftum sínum
að þvi, en áformað er að frum-
sýna það leikrit um miðjan marz
n.k. Magnús Jónsson leikstýrir
þvi einnig, en æfingar hafa staðið
yfir I um mánuð. L.A. lyktar þvf
starfsári sinu með tveim verkum,
sem vænta má að margur sæki og
hafi ánægju af: gamalkunnugt og
vinsælt þjóðlegt verk annars veg-
ar, og nývirki frá Jökli hins veg-
ar. Með aðalhlutverkin I Fjalla-
Eyvindi fara þessir:þessar:
Sigurveig Jónsdóttir — Halla,
Þráinn Karlsson — Eyvindur,
Jón Kristinsson — Arnes, og
Marinó Þorsteinsson — Björn
hreppstjóri.
L.A. hefur nýlokið sýningum á
Kardimommubænum, sem sýnt
var alls nitján sinnum og hlaut
ágætis viðtökur. Sóttu leikinn alls
yfir 4.000 manns. Sýningum
félagsins á siðasta ári var vel tek-
ið, alla vega eftir tölum að dæma.
Sýningar urðu alls 62 og sýninga-
gestir 13.618, sem miðað við
höföatölu jafngildir 136.000 sýn-
ingagestum I Reykjavík.
—Stp
Magnús Jónsson leikstýrir
FJALLA-EYVINÐI og
KLUKKUSTRENGJUM
Þórarinn Helgason:
Dyrhólaey ogG.D.
Hávært tal og heimskra
rök
hæst i tómu bylur.
Oft er viss i sinni sök
sá er ekkert skilur.
örn Arnarson.
GUÐMUNDUR DANIELSSON
ritstjóri Suðurlands skrifar I blað
sitt 17. febr. 1973 grein með yfir-
skriftinni „Eintal um ástandið".
Að nafninu til á það vist svo að
heita, að greinin fjalli um jarð-
eldinn i Heimaey. Svo verður pó
ekki i reynd, þvi að greinin snýst
að mestu leyti um hann sjálfan.
Og þó að smátt sé i böggum, safn-
ast, þegar saman kemur, þegar
allt er tíl tfnt'um ástand hans eig-
in persónu, sem honum þykir svo
mikil nauðsyn að kynna lesendum
Suðurlands, og vegna blaðsins,
þarf hann að komast til Vest-
mannaeyja með ljósmyndara og
blaðið sýnir fjórar myndir þaðan
og er ritstjórinn sjálfur (óvart?)
með á einni. Það var ekki litið
fyrirtæki að fá flugfar til Eyja og
heldur betur frásagnarvert. Og
þá skipti þaðekki litlu máli hverj-
ir voru fyrirgreiöslumenn I þessu
efnii en þaö voru þeir Ingólfur
Jónsson og Sveinn Sæmundsson,
sem allt vildu fyrir hann gera.
Má nú nærri geta, að hér var ekki
Htill karl á ferð. Sjálfur forseti Is-
lands hafði minna brambolt I
kringum sig, þegar hann flaug til
Eyjanna og átti þangað þó gott
erindi. En það er nii meira blóð I
kiinni. — Veðurguöinn var ekki
reiðubúinn þegar i stað, aö gefa
samþykki sitt til fararinnar, en
loksins kom nógu gott veður til að
fljúga, „það var miðvikudaginn
31. janúar", segir þar „Og nú
hringdi Gunnar klukkan 9 að
morgni" og meira en það. Svo
lýsir ritstjórinn heimanbúnaði
sinum af sömu nákvæmni, „meö
plasthjálm, klki og segulbands-
tæki". Þá er það Hka nokkuð til að
segja frá, hvert er heiti flugvelar-
innar og hverjir voru um borð i
vélinni: Útvarpsmaður frá Osló
og kvikmyndamaður frá Parfs,
og enn er lopinn teygður lengi
lengi unz komið er að „þraut-
göngunni" upp á Helgafell. Og nú
legg ég ekki meira á þig lesari
minn af svo góðu, þó af heilmiklu
sé enn að taka af þviliku, þvi að
svo mörg eru þau orð!
Aður en G.D. upphefur sjálfan
sig til undirbúnings flugsins til
Eyja bregður hann sér austur að
Dyrhólaey og erindi hans er bezt
að láta hans eigin orö túlka:
„Og heldur en gera ekki neitt
ókum við Sverrir einn daginn
austur að Dyrhólaey. Þá var
útsunnan fárviðri og flæddi allt i
kringum „höfðann" og nú sá ég
með eigin augum, að varla verður
gerð höfn I Dyrhólaey á þessari
öld, þetta er því miður bar ósk-
hyggja okkar held ég, og þing-
menn setja I gang rannsóknir á
aðstæðum og hvað þetta mundi
kosta, — og eitthvað mundi það
nú kosta! En væri ekki skynsam-
legra að stefna að góðum flugvelli
austan Sands og hraða væntan-
legri vegagerð þangað. Og hafa 20
hjóla vörugám I förum og verk-
smiðjur Á Klaustri og í Vík?"
Margt er furðulegt I þessari
klausu ritstjórans. Sumu gat
maður átt von á úr penna hans,
öðru ekki. — Og alveg kemur þaö
nii óvænt, að hann fari þessa ferð
að Dyrhólaey heldur en gera ekki
neitt! Aumingja maöurinn að
hafa engin verkefni, og enn á
bezta aldri. En máltækið segir:
Betra er illt að gera en ekkert, og
það hefur G.D. svo sannarlega
látið sér að kenningu verða með
reisunni til Dyrhólaeyjar. Honum
opinberast þarna heilmikið „með
eigin augum" og það er átakan-
lega ljótt, eins og biiast mátti viö
eftir hugarfarinu. Svo óskeikul
eru þessi „eigin augu", að hann
hæðist   að   alþingismönnum,   að
setja I gang rannsóknir á aðstæð-
um og hvað þetta mundi kosta. —
Heggur sá er hlifa skyldi, hér á
Ingólfur á Hellu drýgsta hlutann
af stykkinu, þvi að það var hann
— allra þakkarverðast — sem lét
þó lokst eitthvað gerast i málinu.
Fárviðri af suðvestri geisaði
þarna við Dyrhólaey, (sem G.D.
kallar nú bara höfðann) er þá
félaga bar þar að. „Við sáum
aldrei til Vestmannaeyja þennan
dag, særokið steig upp i rjúkandi
skýin og sameinaðist þar, niður
undir jörð. Skyggni var I lág-
marki".
Þannig lýsir G.D. veðrinu sem
i þvi versta, sem komið getur i
verstu veðraáttinni við Dyrhóla-
ey. Fárvirði sem þetta verður
auðvitað stöku sinnum þar, eins
og allsstaðar á sér stað. Hefði nú
G.D. ekki átt að koma á óvart, þó
að sjór flæddi yfir fjörkambinn i
sliku veðri og lóðraði kringum
„höfðann". Sama sagan gerist
með allri Suðurströndinni. Afleið-
ingar þess hefur mátt sjá I sjón-
varpinu, þar sem spjöll hafa orðið
á mannvirkjum af völdum flóða,
þar sem stór björg hafa borizt úr
sjó upp á bryggjur og umferöar-
götur. Engin nýjung er að sjór
gangi yfir Skúlagötuna i Reykja-
vik. Hvernig ætli G.D. hefði litizt
Þcrarinn   Hclgason
á hafnargerð þar, áður en upp-
fyllingin kom við höfnina og flóö
og fjara var I Tjörninni i mið-
borginni.
Guðmundur Danielsson var
mörg ár búsettur á Eyrarbakka,
en ekki Htur út fyrir að hann hafi
mikið skimað þar til sjávar og
hugleitt ástand þorpsins, hvernig
vera mundi, ef sjóvarnargaröur-
inn heföi ekki varið það sjógangi.
Ef garðsins nyti ekki við, hefði
G.D. ekki staðiö þurrum fótum á
heimastétt I æstum sjó og I af-
takaveðrum kannski fengið
skvetti upp fyrir höfuð. Hefði þá
ef til vill eitthvað skolazt burtu úr
kolli hans glóruleysiö á sunn-
lenzkum staðháttum.
Tillögur G.D. til úrbóta á hafn-
leysi suðurstrandarinnar ai.ist.an
Þjórsár eru býsna kiinstugar.
Raunar þorir hann nú ekki annað,
en hafa á þeim fyrirvara með
spurningarmerki I „pylsuendan-
um". Hann vill stefna að þvl, að
koma upp góðum flugvelli austan
Sands og hraða varanlegri vega-
gerð þangað. Þetta eru góöir og
sjálfsagðir hlutir óviðkomandi lit-
gerðarplönum og 20 hjóla
vörugámum meö sjávarafla til
vinnslu á Klaustri og f Vik.
Skynsamur Vestfirðingur, sem
hugleiddi þessar tillögur sagði við
mig: „Verður þetta transport
með alfann kannski austan úr
Meðallandsbugt ekki nokkuð dýrt
fyrir bátana að fara meö hann til
hafna t.d. vestur I Þorlákshöfn.
Þá er næst að taka hann þar upp I
gámana til flutnings i vinnslu
austur i Klaustur og siðan þaðan
á Reykjavikurmarkaö eða til Ut-
flutnings. Ekki hefði okkur á
Vestfjörðum þótt þetta viðeigandi
sport með afla upp ur sjó". Síðast
klykkti Vestfirðingurinn út með
þessum orðum: „Ætli G.D. hafði
nokkurn tima séð nema soðinn
fisk?"
Ég er nú „landkrabbi" og þyk-
ist ég þó bera það skyn á þessa
hluti, að mér þyki Vestfirðingur-
inn hafa rök að mæla.
Dyrhólaey hefur ekki hvað sizt
verið hugleidd sem Hfhöfn og -at-
hvarf bátaflotans, sem veiðar
stunda austur með Söndum.
Hvernig G.D. dettur i hug, að
flugvöllur standi I því hlutverki,
er vist athyglisverð hugdetta!
Datt nú kannski einhverjum i hug
að gera G.D. vinnuhagræðingar-
stjóra fyrir allan titveg á íslandi?
Sjávarlöðrið bak við Dyrhólaey
er enginn ógnvaldur og uppgröft-
urinn fyrir höfninni kemur af
sjálfu sér I varnargarða og upp-
fyllingar, svo að á efni til þeirra
hluta verður enginn skortur.
Það er að vonum að hafnargerö
við Dyrhólaey sé á dagskrá um
þessar mundir, þar sem hún hlýt-
ur flestu fremur að vera veiga-
mikill þáttur i aðstoð hins opin-
bera við Vestmannaeyinga. Lofað
er að bæta þeim eignatjón sitt
vegna jarðeldsins, sem skylt er
og enginn telur eftir. Þetta fé —
og miklu meira — fær þjóðin
endurgoldið — ef fyrir þvi er séð,
að Eyjamenn geti haldið hópinn
sem næst heimslóðum og stundað
sömu fiskimið. Það hlýtur að vera
þeim kærkomnast og kostur
vænnstur, heldur en sundrast
hingað og þangað og verða eins og
Gyðingurinn gangandi. Ovænlega
horfir I dag um byggð i Vest-
mannaeyjum, en þó er sjálfsagt
að vona I lengstu lög að þær fari
ekki með öllu úr byggð. Þó er vfst
að margir, sem þaðan eru horfnir
óska ekki eftir að flytjast til Eyja
aftur. i'og mundi lfta á landnám
þeirra við Dyrhólaey sem
einskonar viðbót viö Vestmanna-
eyjar og þannig hygg ég að þeir
mundi einnig gera. Margir Vest-
mannaeyingar eiga uppruna I
Vestur-Skaftafellssýslu og Rang-
árvallasýslu o£,má þvi segja, að á
þeim slóðum seu þeir sem heima-
menn og yrði vel tekið þar.
Seinlega hefur verið unnið að
undirbúningi að höfn við Dyrhóla-
ey og möguleikar kannaöir og að-
stæður metnar við það öðru frem-
ur, hvaöódýrastmundi. ödýrasta
leiðin er þó engan veginn sú sjálf-
sagðasta. Hafa verður einnig i
huga framtiöarsjónarmið við
slika framkvæmd. Og meðan
verkið er enn ekki hafið er ekki
um seinan að athuga frekar allar
aöstæður og möguleika.
Þessvegna vil ég koma hér á
framfæri tillögu Einars J.
Eyjólfssonar, Mjóuhlið 10,
Reykjavik. Einar er Mýrdælingur
og reri á vertiðum úr Dyrhóla-
höfn. Aratugi var hann búndi á
næstu grösum við Dyrhólaey.
Hann er þvi vel kunnugur bæöi á
landi við eyna og á sjó úti. Einar
telur, að brjóta eigi rennu gegn-
um Lágeyna og grafa fyrir höfn-
innibak við hana. Skapast þannig
einhver glæislegasta og örugg-
asta höfn á heimsmælikvarða,
sem völ er á. Höfnin bak við f jall-
ið væri þá varin móti öllum sjó-
gangi af hafi, þvi að inn um renn-
una kæmi aldrei nema meinlaus
súgur. Grjótið I Dyrhólaey á þess-
um stað virðist vera stuðlaberg,
tilvalið I hafnargarö fyrir utan,
sem Einar telur að koma þurfi úr
Skorpunefi til suöausturs I sker,
sem þar eru útifyrir. Þessi garöur
yrði vörn fyrir austanáttinni, en
af vestri komi þarna ekki óbrotnir
sjóir að innsiglingunni.
Annar Mýrdælingur Skafti
Skaftason, frá Fossi, áhugamað-
ur um höfn við Dyrhólaey, fyrr og
siðar álitur eins og Einar, að
innsiglingu I höfnina eigi að gera
gegnum Lágeyna.
Verkfræðingar hafa löngum
fengiðorð fyrir að taka ekki mjög
til greina það, sem heimamenn
leggja til mála. Alkunna er
hversu tillögur Grimseyinga voru
hunzaðir við hönnun hafnar-
garðsins við Grlmsey. Ekki þurfti
Framhald á bls. 19
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
10-11
10-11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20