Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Atuagagdliutit

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Atuagagdliutit

						agdlausitågssamik ilitsersutit
agdlausitågssame naKinerit (bogstavit) atausiåkåt a-
torneKartut ukuput: a, e, f, g, i, j, k, 1, m, n, o, p, q,
r, s, t, u, v (ordbogine avdlanilo taima tugdlerigsår-
neKåsavdlutik). navdlunåtut bogstavit atorneKartartut
avdlat (b, c, d, h, x, y, z, æ, ø, å) aterne oKausersianilo
taimågdlåt atorneKarput.
bogstavit erssiutinik taineKartartut kalåtdlisut oKa-
lungnerme atorneKartut pingasuput, sivitsugauvdlu-
tik sivitsugaunatigdlo atortut:
sivitsugåungitsut:
a
i (e)
u (o)
sivitsugkat:
aa
ii (ee)
uu (oo)
ai
bogstavit atornenartut avdlat, åipersarissat, ama sivit-
sugaunatik sivitsugauvdlutigdlo atorneKarput:
sivitsugåungitsut:
3
k
1
m
n
ng
P
q
r
s
t
v
agdlausitågssame bogstavit atornerat
erssiutit
sivitsugåungitsut:         sivitsugkat:
sivitsugkat:	r-ip sivitsortitai
gg	—
kk	__
11	ri
mm	rm
nn	rn
nng	mg
PP	rp
qq	—
rr	—
ss	rs
ts	—
tt	rt
ff	rf
a - aa	ata (ata)	aataaq (åtåK)
i - ii	iga (iga)	iigaq (igaK)
e - ee	erneq (erneK)	meeraq (méraK)
u - uu	una (una)	uugaq (ugaK)
o - 00	orsoq (orssoK)	soorlu   (sordlo)
ai		takuai  (takuvai)
åipersarissat		
g - gg       iga (iga)
k _ kk      siku (siko)
1-11         sulivoq (sulivoK)
m - mm    imaq (imaK)
n - nn      anivoq (anivoK)
ng - nng   angerpoq (angerpoK)
p - pp      apivoq (apivoK)
q - qq      aqarpoq  (aKarpoK)
r - rr        nerivoq (nerivoK)
s - ss        nasaq (nasaK)
isi (isse)
t - tt        atavoq (atavoK)
v - ff       ivik (ivik)
kisalo t ama s kåtutut:
s _ ts        taseq (taseK)
t - ts        ateq (ateK)
iggavik (iggavik)
sikkuppaa (sikupå)
sullivik (sutdlivik)
immappoq (imagpoK)
annippaa (ånipå)
anngaavoK (ångåvoK)
appuppaa (åpupå)
aqqarippoq (arKarigpoK)
nerrivik  (nerrivik)
nassarpoq (nagsarpoK)
issippoq (issipoK)
attappaa (åtåpå)
iffiaq (igfiaK)
tatsit (tatsit)
atsigaq (atsigaK)
åipersarissat sivitsortut siornga'tungimikut g-, t-, v-
mik åmalo sukåssumik agdlausitorKame ilisarnaute-
Kartaraluarput. taima sivitsornermik ilisarnautip åi-
persarissame nangminerminginera pissutigigunardlu-
go åipersarissat sivitsortarnerat erKarsautigineK ajor-
simagaluarparput. taigutip .sukåssuf'ip tamåna ilå-
tigut erssersipå. oKauseK „upipoK" åssersutitut tigu-
guvtigo tåssane u-p i-vdlo sukåssutait erssiutinut tåu-
kununga tungaterKajåssarpavut nauk åipersarissap
tugdliussup (uvane p) sivitsorneranut (mardloriauti-
ngorneranut) ilisarnautaugaluartut: up-pip-poK.
åipersarissanik maligtigissaminik r-ip sivitsuissar-
nera agdlautsime nutåme nutåungitsumilo erssersi-
neKångitsoK:
isorleq (isordleK)
ermiut (ermiut)
tarneq   (tarneK)
erngarpoq  (erngarpoK)
orpik (orpik)
qeqquaq  (KerKuaK)
g i k	—
	__
1	ri
m	rm
n	rn
ag	rng
p	rp
q	qq
r	—
s	rs
t	rt
V	rf
malugissagssat
1.  e ama o oKautsip naggatåne i-mik u-migdlo taor-
serneKarput, kisiåne r-imik K-vdlo taortånik q-mik
maligteKardlutik atornerat avdlångorane:
ulu (ulo) ini (ine), perneq (perneK) sooq (sok), soor-
lu (sordlo). . .
2.  t sivitsortoK i(e)^mik maliltilik tamatigut ts-ingoi-
poK: tittsiippoq (tivtipoK), ullutsinni (uvdluvtine),
kiatsippoq (kiagtipoK),...
u-mik  a-migdlo  maligteKardlune   atornera  avdlå-
ngungilaK: qatsunganeq, qitsuk, itsaq, natsat,.. .
3.  q (k) r-imit sivitsortitaK åmalo q(K) sivitsortoK su-
kåssumik v-migdlo ilisarnautilik kåtutdlugit qq a-
tulerpoK:
aqqarpoq  (arKarpoK)
naqqoq (narKOK)
meqqoq (mevKOK)
aqqut (avKut)
eqqiluippoq  (evKiluipoK)
qaqquppaa (KåKiipå)
qaqqulaarpaa (KåKulårpå)
meeqqiorput (mérKiorput)
taaqqungavoq (tårKungavoK), il. il.
4.  nipi ikåriarnere u-a ama u-i agdlausitorKame ilå-
ne v-Kartartut ilåne v-KarneK ajortut tamatigut v-
ver utineKarput:
u - i(e):
anguaa	(anguvå)
qaluai	(Kaluvai)
naluaa	(naluvå)
aallaqquaa	(autdlarnuvå)
uagut	(uvagut)
ualeq	(uvaleK)
uani	(uvane). . ..
tuimiugaa	(tuvimiugå)
suit?	(suvit?)
uerivoq	(uverivoK)
uueq	(uveK)
uinik	(uvinik)
suerpoq	(suverpoK).. ..
5.  naggatip, tordlutip, aperssutip imåitutivdlo kingor-
natigut bogstave angisoK atulerpoK.
6.  OKausersiat kalåtdlisut OKalungnerme atugaulersi-
massut avdlångortinagit kalåtdlit OKausivisutdle
uigusersorneKartåsåput :
kæmnerikkormiut,   skoleinspektørinngorpoq,   Jen-
senilli,. .
ersserKigsautit
1 - 11 - ri
1-ip erinaitdlivdlune sivitsugkap 11-imik ilisarnauser-
neKarneragut g - gg ama r - rr pissuseKasernaKarput:
igavoq — iggavik
nerivoq — nerrivik
sulivoq — su 11 ivik.
OKalungnerme nipinut avdlauneroKissunut danskit i-
nuiaitdlo avdlat gg ama rr ilisarnautautipait, avdlau-
nerussumik „nipeKartipait". tamåna pissuseKaserdlu-
go kalåtdlisut OKalungnivtine nipe danskit 11-mik ili-
sarnausiganit avdlauneroKissoK agdlausitågssame 11-
imik ilisarnauserneKarpoK.
åipersarissanik tugdlerissartagkaminik r-ip sivit-
sortitsissarnera taineKarérsutut agdlausitorKame nu-
tåmilo erssersineKångilaK:
agdlagtarpugut: ermiut
„            : erneK
„            : sarpik
„            : arsivoK
: serfaK
OKartarpugut:  erm-miut
„          :  ern-neK
„          :  sarp-pik
„          :  ars-sivoK
:  serf-faK. . ,
ersivoq (ersivoK), qarsoq (KarssoK)
tartoq (tartoK)
tarfivoq (tarfivoK)
tåssa imåipoK: atuartitdluta r-ip „kalerrisårinerati-
gut" åipersariaK tugdliutoK atausinaugaluartoK sivit-
sordlugo (mardloriautingordlugo) taissarparput, tåssa
oualugtarnerput maligdlugo atuartarpugut.
agdlausitorKame periautsip tamatuma pissuseKatå-
nik agdlausitåme l r-imit sivitsortitaK atausinautine-
KarpoK:
agdlåsaugut: nerleq          atuåsaugut: nerlleq
„         : orluvoq                „         : orlluvoq...
sordlume agdlausitorKame
agdlagtartugut: evrorpoKatuartardlutale: arrorpoK
: nivgOK                „            : niggoK
„            : navguaK             „            : nagguaK. . .
S - SS
sinerissap kitdliup Kiterpasigsuane inuit ilåinut ss
tåssausimagaluarpoK s-imik taorserneKarångame o-
Kautsit isumåinik avdlångortitsissartoK, taimåitumig-
dlo  inungnut  tåukununga   pingitsorneKarsinåungika-
luartoK, sordlo isse — ise. kisiåne kalåtdlit amerdla-
nerujartuinartut ss-imik s-imigdlo ingmikortitsisinau-
nginerat pissutigalugo ss-ip måndkutut atugaunera
agdlausitågssame KimåneKarpoK.
agdlausitåme s-ip sivitsugåungitsup agdlausitorKa-
me s ama ss sivitsugåungitsut taorserpai:
s                                  kisaq (kisaK), nasaq (nasaK)
s
ss                                  pisaq (pissaK), asorut (assorut)
agdlausitågssame ss tåssauvoK agdlausitorKame s si-
vitsugaK ama ss sivitsugaK:
s sivitsugaK:	issiavik     (igsiavik),     atuaruk:	is-siavik
	isseq         (ivseK),                -       ;	is-seq
	nerissaaq (nerisaoK),	neris-saaq
ss sivitsugaK:	qussuk     (Kugssuk),	qus-suk
	issoq         (ivssoK),	is-soq
	pissaaneq (pissauneK)	pis-saaneq
OKautsit kingugdlit avdlatdlo pissuseKatait (ss sivit-
sugaK) inuit oKalungnermingne agdlausitorKap ss-
ianik atuissut nangmingneic oKaiugtarnertik maligdlu-
go atuåinagagssarait: quss-ssuk, iss-ssoq, piss-ssaa-
neq.
s sivitsugaK agdlausitorKamilo ss sivitsugåungitsoK
utertarnerme tugdleringnitut autdlarKautåne igpiger-
Kajånartuput pingårtumigdlo ss-imik atuissunut aut-
dlarKautåne sungiukuminåisinauvdlutik, tåssa måna
sungiusimassanut pårdlangassutut ikamik:
Kaalikkut Qassimiune aasissasut tusarpara.
Kålikut K'agssimiuni aussisassut tusarpara.
agdlausitåme onautsit utertarnikutårnerat
(avitarnerat)
Aa-pa-kaaq kuuk-koo-ri-ar-lu.
It-saq In-di-a-mi kuus-suup si-naa-ni aa-pa-kaa-va-
lu-it na-ju-ga-qar-put, kuus-su-ar-mi-lu kuuk-koo-
ri-ar-su-it i-nga-sa-vip-put. Ul-lut i-laan-ni kuuk-koo-
ri-ar-su-it i-laa-ta aa-pa-kaat i-si-gin-naar-lu-git i-
su-ma-li-u-ler-poq: „Im-ma-qa-mi aa-pa-kaa-mik si-
a-tar-to-raan-ni." Taa-va er-ner-mi-nut o-qar-poK:
„Uu-mak-aa aa-pa-kaa-mik pi-ni-u-tin-nga."
„Qa-noq i-lil-lu-nga pi-sa-ri-ni-as-sa-va-ra or-pin-
nut ma-ju-ar-sin-naa-na-nga aa-pa-kaar-lu na-lus-
sin-naan-ngit-soq?" Kuuk-koo-ri-aq a-pe-ri-voK: „Si-
la-tusaa-ru-it qa-noq i-li-or-nis-sat na-lus-san-ngi-
lat",  ar-naa  a-ki-voq.
Kuuk-koo-ri-aq taan-na-qa eq-qar-sa-ler-poq, qa-
nga ni-a-qu-a neeq-qu-lun-gu-ar-si. Taa-maal-lu-ni
im-mi-nut pi-ler-poK: „Aa-pa-kaaq or-pis-su-armi
kuus-suup si-nin-ngu-a-ni na-ju-ga-qar-toq pi-sa-ri-
ni-as-sa-va-ra. Qe-qer-taq i-ka-niit-toq i-ne-ris-si-
ma-su-nik paar-na-qa-qaaq. Tas-sun-nar-te-ri-ar-lu-
gu   to-qus-sa-va-ra."
Taa-va kuuk-koo-ris-sap na-lul-lu-ni or-pik aa-pa-
kaap na-ju-ga-ri-saa or-nip-paa.
„Ha-luu aa-pa-kaaq! Su-aar-poq. „Qe-qer-ta-mut
i-ku-nga i-la-gi-u-maat-su-ar-ma, taa-ka paar-nat i-
ne-ri-ti-tat  i-nga-sa-vip-put."
„Qa-noq i-lil-lu-nga qe-qer-ta-mu-kas-saa-nga, na-
lus-sin-naan-ngi-la-nga",   aa-pa-kaaq   o-qar-poq.
(Chr. B., David S., Erl. H.: Ka-laal-li-sut i-lin-ni-utit 1)
Ka-laa-li-u-su-gut mi-si-liis-sa-su-gut
i-luk-kut ta-mat-ta sa-piin-ner-su-gut
i-nor-tu-tut it-taan-na-qaa-gut
i-leq-qor-si-at
su-li pi-gi-sat
no-qit-tu-tut soor-lu pi-sar-ma-ti-gut.
(Henrik Lund)
..... Pa-la-si Rasmus Nielsen eq-qor-tu-mik o-qar-
poq o-qa-ra-mi Samuel Kleinschmidtip nag-gu-is-si-
or-ne-ra pit-saa-gi-ga-lu-ar-lu-gu taa-maat-toq i-laa-
ti-gut su-a-lu-gi-gi-ni meeq-qa-nut ar-tor-nar-mat ...
Samuel Kleinschmidtilli al-laa-si-li-aa a-jor-na-run-
naar-sa-ra-lu-ar-si-mal-lu-gu        i-lik-kar-ne-qar-sin-
naas-san-ngip-pat al-la-tut a-jor-nas-saaq ki-si-an-ni
ta-maat ma-lik-kun-naar-lu-gu.. ."
.....   A-van-naa-mi-ut   ku-ja-taa-mi-ul-lu   o-qaa-sii
piin-nar-na-tik ni-paat-taaq i-lu-mut as-si-giin-ngi-
ngaat-si-a-qaat; as-si-giin-ngin-ne-rup-put ts ss-ilu
pil-lu-git. ts ku-ja-taa-ni a-tor-ne-ru-ga-lu-ar-paat,
ss-ili si-ne-ris-sap qeq-qin-naa-ni a-tu-ler-poq. Paa-
mi-ut eq-qaa-nit A-mer-loq eq-qaa-si-or-lu-gu ss-
eer-tor-put. Mas-sak-kul-li nuum-mi-ut ki-ngul-liit si-
ee-ru-ti-li-vip-put, a-jo-qis-sar-pas-su-ar-nut i-nuu-
sut-tut si-mer-ma-ta pis-su-ti-gi-ne-ru-si-ma-vaa, taa-
maat-tu-mik i-su-ma-qar-pu-nga u-ki-u-ni mak-ku-
na-ni ki-ngul-ler-ni S. Kleinschmidt i-nuu-si-ma-ga-
lu-a-ru-ni al-laat-si-mi-ni ss so-raa-ru-tiin-na-ru-
mal-ls-sa-ga-lu-a-raa."
(Jonathan Petersen, AvangnåmioK 1918).
Peter K. S. Heilmann.
21
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32