MÁNUDAGSBLAÐIÐ Mánudagur 4. október 1948 rfiriseyjar verks Paö verður a«9 refsa haiin síraks EINU sinni fyrir mörgum áigam, þegar bifreiðar voru fyrst fluttar til íslands, var mikið um það deilt, hvort hinn íslenzki jarðvegur væri nógu harður til þess að þola þyngd þessarrar undra- skepna. Margir málsmetandi menn lögðu . sinn skerf til málanna með og á móti og að lokum fór svo að lands- lýður sannfærðist um það, að á slíkan innflutning yrði hættandi og Alþingi lagði blessun sína á hann. Svona hefur það jafnan verið um allar nýjungar hér á landi. Þær hafa mætt bæði með- og mótvindi. Forstöðumenn hinna ýmsu flokka hafa jafn an látið í ljós skoðannir. sín- ar, oft eftir sannfæringu og oft sér til pólitísks fram- dráttar. Nýjasta málið sem Reyk- víkingar ræða mest er án efa síldarverksmiðjubygging-; in í Örfirisey. Hafa menn þar sem fyrr skifts í tvo flokka og þykjast báðir hafa rétt fyrir sér. Annar flokk- urinn hyggur slíka byggingu hið mesta nauðsynjamál ekki aðeins fyrir Reykjavík, held- ur landið sem heild, og hafa formælendur hans leitt gild rök að máli sími. Hinn flokk urinn telur aftur á móti slíka byggingu vera hið mesta óhapp fyrir bæjarbúa, en hingað til hafa rök þeirra verið vægast «sagt mjög ó- heppileg. Virðast þeir einna helzt vilja efna til múgæs- inga um málið, en slík skrif bera jafnan með sér rökþrot. — Ýmsir þekktir borgarar hafa gert þetta að tilfinn- ingamáli og hafa þeir hunz- að alla réttsýni og staðreynd ir, en farið hina furðulegustu útúrdúra sér til málsbóta. Sökum þess að enginn sem starfar við þetta blað hefur þf kkingu til að leggja per- s« .mlegan dóm á málið, þá hefur það snúið sér til dr. Jakobs Sigurðssonar, fram- mdastj. Fiskiðjuvers rík- isins og beðist skýringar á „þessum grútarþef" sem mót st i ð i-menn síldarverksmið j únnár hamra svo mjög á. — B i tum við því hér stutta og greinagóða skýringu á mál- inu, sem hann hefur látið okkur í tjé. 1) 1 venjulegum síldar- verksmíðjum stafar aðalóþef urinn af loftkenndum efnum, sem berast með gufunni úr þurrkunni og er sérstaklega um að ræða daunill efni sem myndast við rotnun á hrá- efninu og eru þess eðlis, að þau gufa upp með vatninu og berast út í loftið. — sem dæmi um þetta má nefna verksmiðjuna að Kletti. Ólykt, sem af þessu staf- ar, má koma í veg fyrir með því að koma fyrir þéttara sem þéttir gufuna (breytir henni í vatn) og varnar því þannig að daunill efni berist út í loftið með henni. Efnin leysast upp í vatninu sem leiða má langt út í sjó. Slik- ur þéttari mun nú vera í byggingu að Kletti. En við verksmiðjuna í Öríirisey kemur þetta þó ekki til greina, vegna þess að þar fer þurrkun fram á allt annan hátt og öll gufa er þétt jafnóðum og ber þannig burt með sér það af rvktandi efnum sem ella kynnu að valda óþef. Þessi efni sem þann- ig berast burt geta ekki va.ldið óþef vegna þess að þau eru með öllu upp- leyst í vatninu. 2 )Við venjulega vinnslu er síldin pressuð eftir að hún er soðin og pressast þá úr henni mikið vatn og fita, sem síðan er aðskilin að mestu leyti. Pressuvatninu er þá að jafnaði veitt í burtu. I þessu vatni er fyrst og fremst talsvert af uppleyst- um eggjahvítuefnum og venjulega eitthvað af óupp- leystum efnum. Ennfremur lítilsháttar fita og efni, sem myndast hafa við rotnun ef um skemmt hráefni er að ræða. Sé þessu efni veitt út í sjó, nálægt verksmiðju, getur komið fitubrák á sjó- inn og á nærliggjandi bryggj ur og fjörur og ennfremur húð af öðrum lífrænum efn- um, sem rotna og geta vald- ið óþef. Við venjulega verk- smiðju má koma í veg fyrir þetta með því að eima vatnið og nýta hin uppleystu efni. En við verksmiðju eins og í Öríirisey er hráefnið alls ekki pressað og ofan- greindur möguleiki kemur undir engum kringumstæð um til greina. 3. Úldin síld sem geymd er i opnum þróm getur gef- ið frá séi' allmikla lykt. Þetta má þó fyrirbyggja, ekki einungis með því að hafa þrærnar lokaðar, heldur einnig með því að bæta í ef'stu síldina efnum, svo sem klórkalki sem drægi úr rotn- un og eyddi lyktinni, svo ekki sé talað um kælingu á síldinni í þrónum til að varna rotnun. 4. Síðast en ekki sízt ber að geta þess, að almennt slæmur útbúnaður og óþrif- ur veldur oft verstu lyktinni frá slíkum verksmiðjum. Á Siglufirði örsakast t. d. mjög mikið af lyktinni af gömlum pollum, af. þráu lýsi og görnlum leyfum af rotn- uðum lífrænum efnum, upp- leystum i eða blönduðum vatni, sem safnast hafa kringum verksmiðjurnar, jafnvel undir gólfiun og plön um og hingað og þangað í kringum byggingarnar. Verð ur af þessu hin versta fýla, sérstaklega ef einhver hreýf- ing kemst á það. Þégar hins vegar ný verksmiðja er reist af grunni, og athugað er, að ganga þannig frá bygging- unni, að slíkar óþarfa safn- þrær myndist ekki, er auð- velt að fyrirbyggja orsök, ef nokkurs þrifnaðar er gætt við reksturinn. En hvers vegna hafa ýms- ir virtir borgarar mótmælt þessum staðreyndum í skrif- um sínum? — Það er að vísu rétt að enn sem komið er mun ekki hafa verið byggð nein síldarverksmiðja hér á landi, sem ekki hefur valdið allsterkum óþef öðru hverju. En þess ber að ga^ta, að þetta er fyrst og fremst að kenna því, að ekki hefnr þótt ástæða til þess að gera neinar ráðstafanir gegn slíku. Islendingum verður að vera það ljóst, hve mikið er undir því komið að þessi verksmiðja rísi upp sem fyrst. Þeir verða að láta sér skiljast, að hugmyndir þær sem ýmsir hafa látið í ljós um byggingu slíkrar verk- smiðju, annað hvort í Hval- firði eða annars staðar í ná- grenni bæjarins, eru land- inu fjárhagslegt ofurefli auk þess sem árafjölda þyrfti til þess að fullkomna þær. Bátarnir, sem stunda, síld- veiðar fyrir utan hafnar- mynnið og fylla sig á fimm klukkutímum, geta ekki átt það á hættu að verða að bíða viku til hálfan mánuð eftir löndun. Þeir þarfnast þess hagræðis sem höfnin hér hefur, til þess að geta athafnað sig. Gjaldeyririnn sem fæst fyrir bræðsluna og aðra vinnslu úr síldinni er of dýrmætur til þess að honum sé kastað á glæ. — Við síldveiðarnar má ekki nota sömu Molbúa- starfsaðferðirnar, sem götu- viðgerðarmenn Reykjavíkur- bæjar eru orðnir frægir fyrir. Það er á allra vitorði, að norðan síldin hefur að miklu leyti brugðist okkur undan- farin ár og afkoma þjóðar- innar hefur hrakað eftir því. 1 vetur sem leið tapaði þjóð- in milljónum á því, að ekki var síldarverksmiðja hér til þess að vinna úr auði sem Rán fleygðí upp í fang okk- ar. Annað slíkt áfall fær þjócV rskútan varla staðist. Þí 3 er 'ekki úr vegi að bend i, þeim á það, sem mest leggiast gegn þessu þjóð- þrifa fyrirtæki, að íslenzka þjéðin lifir ekki á sólarlag- inu yfir Örfirisey eða feg- Framhald á 7. síSli. mgm eiiir VORIÐ 1950 sat lögmaour nolckur við skál með einum vina sinna. Þá sagðl lögmaclurinn: „Þegar ég var að blaða í skjöl- um föður míns hcrna á dögun- um, rakst ég á úrklippu úr blaSi. Hún er frá árinu 19—. Skramb- ans unciarlcgt blað. Eg skal lesa þaS fyrir þér, ef þú vilt. ,Já, gerðu þaS", sagði vinur hans. Og lögmaðurinn fór að lesa: NokkuS rót kom á áheyrcnd- urna í einum af lögregluréttum Lundúnaborgar í gær, þcgar illa klæddur en virðulegur maoúr á að sjá, kom inn, ávarpaSi dóm arann og bað hann ráða. Hcr kcmur orðrétt samtalið, er fram fór milli þeirra: ,,Má ég, dómari, leggja .fyrir yður eina spurningu?" „Já, ef það er spurriing, sem ég get svarað". „Það er aðeins þetta, sem ég vildi spryja yður um: Er ég lif- andi?" „Verið þcr ekki að þessari vit leysu". „En mér er þetta full alvara. Mér Hggur lífið á að fá spum- ingunni svarað. — Eg cr keðju- smiður". „Eruð þér með öllu viti?" ,Já, ég er með öllu viti". „Hversvegna cruð þér þá að koma hingað og leggja svona spurningu fyrir niig". „Eg er atvinnulaus". „Hvað kcmur það málinu við?" . „Það stendur svo á jþví, að cg hef verið atvinnulaus í tvo mánuði, og á ég þó enga sök á því. Þér hafið vafalaust heyrt það, dómari, aS viS, atvinnuleys- ingjar, skiptum hundruSum þúsunda". „Nú, — haldið þér a'fram". . „Eg cr ckki í neinu verka- lýðsfélagi. Við, kcðjusmiðir, böf um ekki stofnað neitt verkalvðs félag með okkur". „Nií, jæja". Fyrir þrem vikum var ég bú- inn mcð aleigu mína. Eg' hefi gert allt sem í mínu valdi stend- ur til þess að fá vinnu, en mér hefir ekki tekizt það". Hafið þcr lcitað' til nefndar- innar, scm hefir mcð höndum mál þeirra, scm cins cr ástact fvrir og yður í bæjarhluta \'ðar?" „Já, það bcf cg gcrt, en það er allt fullt hjá þcim". „Hafið þér farið til bæjar- stjórnarinnar?" rja, og til prcstsins líka". Eigið þér ckki ncina ættingja cSa vini, scm gcta hjálpað \'ð- ur?" „Hclmingur þcirra er engu bctur staddur en ég; hjá hinum bcf cg fcngið allt það, sem þeir geta í té látið". „Þcr hafið - ?" ^,FengiS bjá þeim allt, sem þcir geta af hendi látiS". „EigiS þér konu og börn?" ,,Nei, og það spillir fyrir mcr. Þessvegna cr cg alltaf síðastur á lista". „Já, svo cr nú þaS. En svo eru fátækra lögin. Þcr hafið rétt til þess að — ". „Eg hefi fariS í tvo staði af því- tagi — en í gærkvöldi voru marg'ir okkar látnir fara vegna húsnæðisleysis. Eg þarf að borða. Hefi eg rétt til þess aS vinna? AScins samkvæmt fátækra- lögunum". - „Eg hef sagt yður, að í gær- kvöldi gat cg ekki komizt þar að". „Get ég ekki neytt cinhvern til þcss að veita mér vinnu?" „Nei, cg cr bræddur um ekki". Eg þarf cndilcga að afla mér matar, dómari. Viljið þér leyfa mér að beiðast beininga á göt- unum?" „Nci, nci, það get ég ekki levft yður, þcr vitið, að cg get það ekki". „Jæja, má ég þá stela?" „Svona svona; þcr megiS ekki evSa tíma réttarins". „En mér er þetta mesta al- vörumál, ég er blátt áfram aS de\'ja úr hungri. ViljiS þér leyfa mér aS selja jakkann minn og buxurnar?" — Hann hncppir frá sér jakkanum, og skín þa ! beit brjóstiS. „Eg á ekkert ann að til að — „Þér mcgiS ekki ganga um göturnar ósiðsamlega klæddur. Eg get ckki levft yður að fara lcngra cn lögin heimila". „Jæja, viljiS þér þá ekki aS minnsta kosti leyfa mér að sofa úti, án þess aS cg verSi tekinn fastur f\rir flakk?" „Eg skal segja ySur það í eitt skinti f\ rir öll, að ég á ekk- ert með að lc \ fa yður að gera neitt af þcssn' „Hvað á eg ;i gera? Eg hef sagt \Sur - ,.,:r,!eikann. Mig langar ekki t>j |xr.<s að brjóta lög- in. GctiS þei >agt mér hvernig á ég að fani aS '¦:'¦ matarlaus? „Fg yildi óska aS ég gæti J^aS".' Jæja, þá ætla cg aS sp\Tyja yður um citt cnn: „Er cg að lögum lifandi eSa dauSur?" „Þcssari spurningu get cg ckki svaraS. maSur minn. Fljótt á litið, virðist þér því aSeins vera lifandi, aS þér brjótið' lög- in, cn ég trcvsti yður til þess að gera það ckki. Eg sárvorkenni \Sur. bér mcgið frá cina krónu úr fát.rkrastokknum. -• Næsta mál á dagskra". Lögmaðurinn hætti aS lcsa. „Já", sagSi vinur hans", þetta cr mjög mcrkilcgt, — sannarlcga nasta cinkcnnilcgt. Llndarlegt hefur ástandiS vcriS þá"..
Beinir tenglar