Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						gagnstœðar merkingar og þýtt bæði byrjun og endir. Sól í
dagmálastað er = dagmál — sól í landsuðri miðju = kl. 9
f. m. Sól í eyhlarstað er = eylit = nón = sól í útsuðri
miðju = kl. 3 e. m. Kl. 7Va f- m. táknuðu fornmenn með
orðunum sól í miðmundastað austrs og landsuðrs (Sbr. Rímb.
9418: Lét hann þann dag upp koma f miðmundastað at sýn
austrs og landsuðrs); enn kl. 4V3 e. m. táknuðu þeir með
sól í miðmundastað útsuðrs og vestrs. (Fíímb. 9420). — Að
dagmál hafi í fornöld, svo sem enn er, verið haldin kl. 9 f. m.,
þykir mega ráða af þessum tveimur stöðum: 1) af Elucidarius
eða handritinu Á. M. nr. 674 A. 4. }>að handrit er prentað
í Annaler for nordisk Oldkyndighed 1858 og siðan ljósprentað
og steinprentað Kh. 1869. þar segir um Adam og Evu á 29.
bl6. í hinni síðari útgáfu: Discipulus. Hve lenge voro þau I
Paradiso. Magister. Siau stunder. D. hui eigi leugr. M. þtii
at cona viltesc þegar es hon vas scopoþ. At dagmolom vas
Adam scapaþr oc gaf haun nofn ollom cvqvendom. en at mipiom
dege vas cona scopoþ. oc át hon þegar af bonnoþo tre. oc
selde manne sinom oc át hann. oc rac goþ þau at aptne dags
ór Paradiso. í hinu latneska frumriti, er þessi orð eru tekin
eftir, stendr hora tertia fyrir orðin at dagmálom, hora sexta
fyrir at miþiom dege og hora nona fyrir at aptne dags. Ilora
tertia (þriðja stund) samsvarar kl. 9 f. m., hora sexta kl. 12,
hora nona kl. 3. Dagmál eru því hér kl. 9 f. m., miðr dagr
kl. 12. Milli dagmála og miðdegis eru taldar 3 stundir, svo
sem enn er gjöit. Af þessum stað sést enn fremr, að aftan-
inn hófst ki. 3. e. m. (enn eigi 4V2 e. m. sem Páll Vídalín
og Finnr Jónsson ætla) og endast kl. 9 e. m. — 2) af Thó-
mas sögu erkibyskups, Christiania 1869, 483]9: Sýkist piltrinn
um átta daga, eun andast síðan á þriðju tið dags (== hora
tertia = kl. 9 f. m.), er vœr köllum dagmál.
Orðið eykt merkir sama sem nón (= nona hora, kl. 3 e.
m.) og má meðal annars sjá það af því, að orðin eyhtheilagr
og nónheilagr merkja liið sama, og af því, er sagt er í Grú-
gás, Konungsbók, J 26, að á nónhelgan dag shuli ehhi vinna
upp frá eyht (= eftir nón). A þessum stað í Grágás er þannig
á kveðið, hvað eyht sé: «þa er eyht er vtsvðrs cett er deilld í
þriþiunga. oc hefir solin gengna tvá hluti. enn eiN ogengiN*.
Útsuðrsætt samsvarar tímanum frá kl. 1 V2 til kl. 4V2 e. m.;
tvo hluti af þeim tíma hefir sólin gengið til 3V2 e. m., og er
eyht hér sett hálfnm tíma síðar enn venjulegt var, hvort sem
það er sprottið af ónákvæmum reikningi þeirra, er lögin sömdu,
eða hér er af eftirlátsemi við húsbœndr aukið hálfri sttindu
við vinnutímann á nónhelgum dögum og því sett eyht hálfum
tíma síðar, enn hún var annars talin. Að nónhelgin hafi í
Noregi verið talin frá kl. 3 e. m., má sjá af Gulaþingslögum,
16. kap. (Norges gamle Love I 928): «þat er nú þvi næst, at
hinn sjaunda dag hvern er heilagt ok höllum  vér þann sunnu-
Fósturjörð og frelsi eru hinar helgustu hnossir hjer í
heimi; hið mesta dýrmæti, sem góður maður á eða eiga fýsir
hjer á jörðu.
þess vegna eru þær þrælasálum hjegómi, og heimska öll-
um þeim, er hafa magann fyrir sinn guð.
En hetjunum lypta þær himnum ofar, og vinna furðuverk
i hjörlum smælingjanna.
Ilís því á fætur, og bið guð þinn daglega, að veita styrk-
leik hjarta þínu, og fylla brjóst þitt hug og trausti.
Að enginn hlutur sje þjer dýrmætari en ættjörð þín, og
enginn fögnuður inndælli en sá, er frelsið veitir.
Svo að þú vinnir aptur það, sem svikarinn vjelaði undan
þjer, og heimskinginn hefir fyrir borð borið.
því að þrællinn er lævíst og áleitið kvikindi, og sá maður
er hverri skepnu vesalli, er enga á fósturjörð.
Skilnaðarminni á ftjóðJiútíðarf'unrii i
Hallormsstaðarsliógi,
Eg ferðast hef um fjöll og dali sljelta,
og forðum gekk jeg Skrúð og bralta kletta;
eg ljek í dönskum lundi,
en langaði heim í sveit;
á engutn stað jeg undi
mjer eins og í þessum reit.
dag; en þváttdagr firi skal heilagr at nóni, þá er þriðjungr
Hfir dags». Dagrinn er hér auðsjáanlega reiknaðr 18 stundir,
frá kl. 3. f. m. til kl. 9 e. m. Kl. 3 e. m. er þriðjungr dags-
ins óliðinn; nón erþví kl. 3 e. m. — Að eyht hafi verið sama
sem kl. 3 e. m. má sjá af hinni íslenzku Homiliubók, sern
prentuð er í Lundi 1872 eftir skinnbók, er virðist rituð í upp-
hafi 13. aldar. þar eru á 109.-110. bls. upp taldar hinar
klerklegu tíðir (horae canonicae), og eru þær þessar: 1) óttu-
söngr enn fyrri. 2) óttusöngr enn efri. 3) miðs morgons tíð. 4j
dagmála tíð. 5) miþs dags tið. 6) eykþar tíð. 7) aftansöngs tíð. 8)
náttsöngr. Með því að teljamá víst, að miðs dags tíð hafi verið kl.
12, og þrjár stundir verið milli tíðanna, þá heíir eyhtartið verið
haldin kl. 3 e. m. Að eyht sé sarna sem nón, má enn fremr
sjá afhinni sömu Homiliubók, l3110_i4. þar segir um Maríu
mey: var.hon hvern dag a beonom staþfost allt fra miþiom
morne til dagmala. En epter dagmól var hon at veralld-
lego verke. aNattveggja at dýrlegom vefnaþi. eþa aNat ne-
cquat nytt at viNa. þangat til er kom aycþ. þa fór hon eN til
beonar siNar at nóne. Með því nú að telja má algjörlega
víst, að sól í dagmálastað sé sama sem kl. 9 f. m., þá má
einnig telja víst, að sól i eyhtarstað sé sama sem kl. 3 e. m.,
sólaruppkoma 3 tímum fyrir miðjan dag og sólsetr 3 tímum
eftir miðjan dag. Sé nú hnattstaða Leifsbúða á Vínlandi reikn-
uð út eftir nppkomu sólar kl. 9 f. m. og sólarlagi kl. 3 e. m.,
verðr Vínland miklu norðar enn það getr verið eftir lýsingu
sögunnar á því, þvíað sagau segir, að þar hafi vaxið vínviðr.
Hér er því eigi annað við að gjöra, enn að kannast við, að
sagan sé í beinni mótsögn við sjálfa sig, og að annaðhvort sé
það rangt, er hún segir um landgœði Vínlands, eða það, er
hún segir um sólarupprás þar og sólsetr. Ilnattstaða Vínlands
verðr því eigi ákveðin.
Reykjavík,  % "4.                            Jón Þorhelsson.

Signrður málari var jarðaður á þriðjudag-
inn var, 5. þ. m., og útför bans gjörð með mikilli sæmd og
og prýði, sem maklegt var. Ritstjóri þjóðólfs, skáldið sira
Mattías Joehumsson, flutti húskveðju, og dómkirkjupresturinn
ræðu í kirkjunni. Minntust þeir þess með fögrum orðtim, hve
mikið fósturjörð hins framliðna ætti honum upp að inna, er
hann hefði verið aðalfrumkvöðull þess, að stofnað varhjer forn-
menjasafn og við það hætt að flytja fornleifar vorar suður í Dan-
mörku, og i annan stað endurskapað þjóðbúning kvenna vorra,
svo snilld væri á. Fjölda margar konur hjer í bænum gjörðu það
í þakklætis- og virðingarskyni við hinn framliðna listamanu, að
fylgja honum til grafar í búningi þeim, er hann var höfund-
ur að.
«Jóns Árnasonar I^eg-at" — heitir gjöf ein, er
sjómannaekknasjóðnum í Kjalarnesþingi hefur   hlotnast nýlega.
þessa stund þráði eg alla daga,
hjer í lund að hreifa strengjum Braga,
hjer í lund.
En þeir sem annars  þekkja mannlegt hjarta,
og þeir sem elska Snæfellstindinn bjarta,
og fönnum skreyttu fjöllin,
og fagra löginn hjer,
og blómi búinn völlinn,—
þeir brígzla varla mjer,
þessa stund þó að jeg sje glaður
í þessum lund, þetta er sælustaður,
í þessum lund.
Og hvað er sæla sje það ekki að finnast
á svona stað, og hver við annan mynnast,
og frelsi sínu að fagna,
og frjálsri ísagrund
með góðum ráðum gagna,
og gleðja sig um stund.
Fagur, frjáls finnst mjer þessi staðttr;
eg er frjáis, eg er nú svo glaður,
því eg er frjáls.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4