Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Fréttir | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 4. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |


Ašlaga hęš


žś žarft aš vera meš Adobe Reader Plugin til aš skoša žessa sķšu


get Adobe Reader



Ķsafold

						14

Magnús Jóbannsson, læknir á Sauðárkrók,

Magnús Torfason, sýslumaður,

Magnús Þorsteinsson, prestur á Berg|)órshv.,

Oddur Jónsson, læknir i Flatey,

Ofeigur Vigfússon   prestur í Guttormshaga,

Olafur Briem, umboðsm. á Álfgeirsvöllum,

Olafur Helgason, prestur á Stóra-Hrauni,

Páll J. Blöndal, héraðslæknir,

Richard Torfason, prestur á Rafnseyri,

Sigurður Hjörleifsson, læknir í Orenivik,

Sigurður Jensson, prófastur i Elatey,

Sigurður Þórðarson, sýslumaður,

Skúli Árnason, læknir í Olafsvik,

Skúli Skúlason, prestur i Odda,

Stefán Jónsson, prestur á Staðarhrauni,

Stefán P. Stephensen,  próf   i   Vatnsfirði,

Theodór Olafsson, faktor á Borðeyri,

Tómas Hallgrimsson, prestur á Völlum.

Varla heyrist nokkur maður, je-inu

vandalaus, mæla því bót lengur, og má

á því marka, hve nauða-óvinsælt það

er og hefir verið jafnan; en 6 einmitt

ágæt undirstaða til samkomulags í staf-

setningarmálinu.

Hins vegar heyrist rödd og rödd á

stangli (í bréfum) andæfa lítið eitt ein-

földun samhljóðanda á undan 3. sam-

hlj. í sömu samstöfu, eða að minsta

kosti fella sig ekki við hana í sumum

orðum. Kunna t. d. ekki almennilega

við að rita hygni, hrygð, hepni, hepnir

m. fl.; finst það koma svo illa heim

við framburðínn. En þeir gæta ekki

þess eða hafa ekki athugað það, að

að vilji þeir endilega fyrir framburðar

sakir rita hyggni, hryggð, hcppui, þá

hljóta þeir einnig af sömu ástæðu að

rita auggna, aggn, gaggn, eggna, geggn,

geggna, maggna, lyggna, saggna; iyggð,

laggði, saggði; skeppna m. m. (fyrir

augna, agn, gegn o. s. frv.; lagði, sagði,

skepna); því enginn maður heyrir nokk-

urn mun framburðar á g-inu eða p-inu

einföldu í öllum þessum orðum. f>að

verður tvöfalt í framburðinum í þeim

öllum saman, öllum nýnefndum orðum,

þar sem skólarithátturinn hefir áminsta

stafi einfalda. Og alveg eins í hinum,

svo sem flestum hlýtur að vera kunDugt,

með því að fjöldi manna hefir langa

ævi ritað þa einfalda (hygni, hrygð,

hepni), og ekki nokkur ein einasta sál

vilst á því, heldur borið viðstöðulaust

fram: hyggni, hryggð, heppni. Og

eigi stoðar heldur að bera fyr-

ir sig, að í orðunum hygni og

hepni m. m. sýni uppruninn, að fyrri

samhljóðandmn eigi að vera tvöfaldur,

með þv'i að andmælendur báru ekki

og bera ekki fyrir sig upprunann, held-

ur framburð, og með því að þeir ættu

þá einnig að heimta fastheldni við upp-

runa í öðrum orðum, sem alveg eins

er háttað, t. d. fara fram á að ritað

sé sendt, en ekki sent; löggildt, en ekki

löggilt, o. S. frv.

Auk þess er og á það að líta, að

því er kemur til hinnar óþörfu og ó-

fögru samhljóðendatvöföldunar, að það

hefir þótt og mun jafnan þykja kostur

á hverju ritmáli, að ekki sé hafður

meiri stafafjöldi í hverju orði eða

hverri samstöfu en nokkur þörf er á,

hvort heldur er vegna framburðar eða

uppruna. Menn hafa í öðrum málum

útrýmt fjölda hljóðlausra stafa í ýms-

um orðum og halda þeirri viðleitni á-

fram. Hví skyldi þá eigi mega gera

það eins í íslenzku? Hvað á að gera

með að vera að rita brennt, úr því

annað w-ið er alveg hljóðlaust?

Líkt má segja um je fyrir é, Br

það ekki kostur á íslenzkunni, að hún

hefir þar til einn staf fyrir tvo í öðr-

um málum (fyrir j'e)? Eða ber nokk-

ur maður á móti því, aö það sé kost-

ur á íslenzku ritmáli, að það hefir staf-

ina á, t, ó, ú, ý til að tákna hljóð, sem

önnur mál sum þurfa tvo og þrjá

stafi til? Hví skyldi þá eigi c mega

njóta sama sannmælis? f>eir, sem vilja

útrýma é, eiga þá einnig að heimta á,

í, ó, ú og ý útrýmt, og láta fara að rita

á upp á dönsku: au; í upp á ensku:

ea; 6 upp á frönsku: eau, o. s. frv.;

annars eru þeir ekki sjálfum sér sam-

kvæmir. f>að væri framför í því, eða

hitt þó heldur!

Svo grandvart er um það, að nokk-

ur maður, sem á þetta mál minnist,

munnlega eða bréflega, treystí sér til

að koma með aðra líklegri tillögu til

samkomulags heldur en Blaðamannafé-

lags-samþyktina, að þeir bera ekki við

að brjóta upp á neinu öðru; þeir geta

ekki nefnt eitt einasta atriði í sam-

þyktinni, er þeir treysti sér til að

segja um, að betur mundi hafa geng-

íð að fá alment fylgi eða fullkomið

Bamkomulag, ef það hefði verið haft

öðru vísi.    f>eir vita, að svo er ekki.

Frumkvöðlar og höfundar samþykt-

arinnar gœtu auðvitað virt þetta sór til

metnaðar; en orsökin er ekki speki

þeirra eða glöggsæi, heldur sú forsjálni,

að taka ekki upp neinar nýbreytnis-

firrur, heldur halda sér við áður al-

tíðkaðan rithátt ýmissa hinna beztu

rithöfunda vorra, koma að eins meiri

samræmi í hann, og sníða burt nokkrar

ósnotrar og illa þokkaðar firrur í skóla-

rithættinum.

Nei, þeir segja ekki: »Bf þið hefðuð haft

þetta eða þetta atriði öðru vísi, t. d.

haldið je, eða haldið samhljóðendatvö-

földuninni, eða rýmt alveg burtu y og

ý og z, og tekið upp i, i og s í stað-

inn, þá hefði verið hægra að fá al-

ment samkomulag«; (en samkomulag-

ið er aðalatriðið í þessu máli og aðal-

tilgangur samþyktarfrumkvöðlanna).

pað segja þeir ekki, af því þeir vita,

að það er ekki satt. f>eir vita, að

mikill fjöldi mentamanna og rithöfunda

vorra hefir aldrei fengist til að þýðast

je, þó að mentamannakynslóðin hafi

verið upp fædd við það í hálfa öld, og

þá hitt, að ekki hefir tilraunin að út-

rýma y og ý og z gengið betur að sínu

leyti, nema miklu miður só.

f>eir bera ekkert af þessu fyrir sig,

heldur hitt, »hvað þeim sjálfum finnist

fyrir sitt leyti«. f>eir eru þú sem sé

alveg búnir að gleyma tilganginum,

samkomulagmu, og athuga ekki það, að

það er bein leið frá samkomulagi, en

ekki að því, ef hver um sig rígbindur

sig við, hvað honurn »finst« um þetta

eða hitt nauða-smávægilegt atriði, og

bera ef til vill fyrir sig, að hann hafi

alt eins vel vit á þessu máli eins og

samþyktarhöfundarnir (sem getur verið

meira en satt; en — horfir jafnt sem

áður til sundrungar).

f>að er samkomulag eða sundrung,

sem hér er um að ræðs.. Annað ekki.

f>að er eins og um leiðangurinn

gríska norður í f>essalíu í hitt eð fyrra,

þótt ólíku sé saman að jafna að öðru

leyti. Má vel vera, að sumir liðs-

mennirnir, sem hver hafði sinn lands-

uppdrátt í vasanum, og sögðu, að sér

»fyndist« nú miklu réttara að haga

förinni svona og svona, öðru vísi en

ráð var fyrir gert og nauðsyn krafði,

ef ekki átti alt að fara á tvíst og baat,

— má vel vera, að það hafi alls ekki

verið neitt vitlaust í sjálfu sér, sem

þeim »fanst«, sumum hverjum. En

allir sjá, að óðs manns æði hefði ver-

ið fyrir þá að fara eftír því, sem sam-

heldi og samvinnu áttu að gætaíleið-

angrinum.

með sömu stafsetningu. Auðvitað er

jafnframt gert ráð fyrir, að hver sá,

sem aðhyllist þessar reglur að því leyti

til, þ. e. í því sem mest á ríður, í því

sem á prenti birtist, muni vera sama

máli fylgjandi ella. En hitt er alls

ekki hugsunin, að t. d. rosknir menn,

er notað hafa eldri ritháttinn ef til

vill daglega í hálfa öld, fari að leggja

hann niður og venja sig á annan rit-

hátt (þótt afbrigðin séu nú raunar

hvorki margbrotin né tornumin). Slíkt

væri bæði ónærgætni og auk þess tóm

þarfleysa.

f>að skal tekið fram, að gefnu tilefni,

að áskorun Blaðam.félagsins um, að að-

hyllast stafsetningarreglur þess, þýddi

ekki og þýðir ekki það, að fá menn

til að heita því skilmálalaust, að rita

enga b'nu upp frá þessu öðru vísí en

samkvæmt þeim reglum, heldur hitt

aðallega, að þeir birti ekki neitt á

prenti eftir sig með annari stafsetningu.

f>ví það er, eins og hver maður sér,

aðalatriðið, aðprentað mál íslenzkt sé alt

»Landeyðan«,

öðru nafni »ísland«, uppvakningur-

inn, sem minst var á í síðasta blaði,

skreið loks á kreik sjálfan sunnudag-

inn er var, eftir langvinnar særingar

og harmkvæli.

Ekki leynir það sér, að svo stendur

á uppvakning þessum, sem ísafold

spáði: að þó að blaðið látist eiga að

verða hálfs mánaðar blað, þá er hug-

myndin að eins sú, að gefa út 2—3

blöð, »til þess að skamma Isafold«, og

slá svo í botn; og þá líklega um leið

að láta kaupendurna ímynda sér, að

blaðið haldi "áfram, til þess að þeir

verði liðugri að borga eldri skuldir.

Flónska er það að vísu af hlutað-

eigandi »hluthöfum«, — e£ þeir eru þá

nokkurir til nema í tunglinu —; því bæði

hefði verið kostnaðarminna fyrir þá

að biðja eitthvert annað blað fyrir

•skammirnar um ísafold«; það er ekki

hætt við, að þær hefðu ekki komist

að ;J^og ekki er hitt heldur nema

misskilningur, að betur muni ganga

að ná inn eldri skuldum, ef blaðið

heldur áfram að nafninu; gangi »hlut-

höfunum« það til, þá hafa þeir látið

vélast af annara fortölum, vegna ó-

kunnugleika.

Bn svo mikil flónska, sem það er,

að vera að kosta upp á nokkrar arkir

af sérstöku blaði til þess að »skamma

ísafold«, þá væri hitt þó hálfu heimsku-

legra, að ætla að fara að stofua nýtt

blað, reglulegt blað, með þeim manni

fyrir ritstjóra, sem hefir ný-drepið

undir sér annað blað fyrir svo megnan

ónytjungsskap og óhæfileik til blaða-

mensku, að fádæmum sætir. Og að

byrja svo þetta blað á því, að fylla helm-

ing þess hér um bil (5 dálka!) með

skammabulli um einn mann saklausan,

mann, sem hefir ekki gert þeim og

ritstjóranefnu þeirra annað en greiða,

hvern greiðann á fætur öðrum (abr.

greinina í »Leynihlutafclag« í síð. bl.)!

Geta þeir búist við miklu trausti og

áliti almennings á blaði með öðrum

eins ritstjóra, manni, sem auk þess

byrjar sína nýju ritstjórn á því, að

láta kiiga sig til að taka upp staf-

setningu, sem hann hefir marg-akuld-

bundið sig til að hafna, og verið að

myndast við aðberjast á móti undan-

farið missiri? Ætli mörgum manni

muni ekki fljúga í hug, að ekki mundi

mjög torvelt að láta slíkan ritstjóra

gera fleira móti sannfæringu sinni?

f>á hefði verið mun hyggilegra fyrir

þá, að lata einhvern annau standa á

blaðinu sem ritstjóra, — jafnvel hinn

ónafngreinda yfirritstjóra, guðsmanns-

efnið áttræða, sem á að »passa upp á

réttritunina og — velsæmið«! (svo fagur-

lega sem þess er gætt í 1. blaðinu!).

Húi\avatnssýslu 3. janúar 1899:

Héðan er fátt fréttnæmt að skrifa. Tið-

in hefir verið ákaflega umhleypingasöm

siðan fyrir miðjan nóvembcr, ýmist rignt

eða snjóað með aftaka hvassviðrum af öll-

um áttum. I sumum sveitum hér voru

snjóþyngslin orðin svo mikil, að óvenjulegt

er, jafnsnemma vetrar; en þar sem snjólétt-

ara var, var mjög vont á jörð af áfreðum.

Um sólstöðurnar gerði góða hláku, svo að

nú er   alstaðar   góð   jiirð, sumstaðar ágæt

osc núna nm hátiðirnar hefir veðrátta ver-

ið stilt og góð.

Heilsufar er gott. Engir nafnkendir

iafa dáið.

Good-Templara-stúkur eru hér 2 eða 8,

og eru 2 þeirra að minsta kosti í niiklum

blóma, eftir aldri. Halda þær fundi sína

furðanlega fjöruga og reglulega, og vera í

sveit.

Annars hafa engar skemtisamkomur verið

haldnar hér í vetur og verða að likindum

ekki. Sjónleikafélag það, er myndaðist á

Blönduósi í fyrra vetur, og lék þá sjón-

leiki, ætlar að siign ekki að leika i vetur.

Og er skaðinn . bættur fyrir því. Miklu

þjóðlegri skemtun væri, að hinir góðu

söngmenn, sem eru á Blónduósi og i grend

við hann, héldu einhvern tíma »samsöng

fyrir fólkið«. Það gæti tekist. Sjónleikir

varla.

I vor eigum vér austur-sýslungar að sjá

af einum okkar bezta manni, Sigurði lækni

Pálssyni, sem nú er orðinn héraðslæknir

Skagfirðinga. Er hans af öllum, er honum

hafa að nokkru kynst, sárt saknað, ekki

einungis sem góðs og heppins lseknis, held-

ur sem ljúfasta og viðkynningarbezta manns.

En fögnuður má kunningjum hans vera það,

að Skagfirðingar taka honum tveim hönd-

um, því þar hefir hann áður verið sem

settur læknir.

Sem nýnæmi fyrir fólkið að tala um má

nefna það, að einn hreppsnefndaroddviti

hér í sýslu fór svo hörðum orðum um

sýslumann okkar, í bréfi til amtsins, út úr

úrskurði, er sýslumaður hafði felt um

sveitfesti þurfalings, að amtmaður lét höfða

mál á móti oddvitanum. Rannsakaði það

og dæmdi Þorieifur Jónsson alþm. Oæmdi

hann oddvitann í 200 króna sekt eða 60<

daga einfalt fangelsi. Dómi þessum verð-

ur að sögn áfrýjað t'l landsyfii-réttar.

Enginn heyrist, tala hir um »pólitik«r

ekki einu sinni Jiingmennirnir. Það er

hvorttveggja, að þeir búa á afskektum dala-

jörðum, enda verður ekki með sanni sagt,

að þeir vinni mikið fyrir þann máistað,

er þeir fylgdu i stjórnarskrármálinu á síð-

asta þingi; og er þeim það þó ekki alveg

vanvirðulaust, að láta jafnvel sum litt

merk blöð vera ein um það að fræða fá-

fróða kjósendur sínaí um [iað mál; þvífáir

lesa hér þingtiðindin, og »umir ekki nema

þau blöðin, sem sá eða sá útsölumaðurinn

hefir tróðíð upp á þá. .Það er því ekki

við miklu sjálfstæði að búast hiá æði-

miirgum manninum í þvi máli. Því gam-

an væri að heyra menn gera sig vel skilj-

anlega um stjórnarbótarmálið og hafa ekki

annað fyrir sír -\va það mál en ritstjórnar-

greinarnar i »Islandi« og  »Dagskrá«.

Þó vant sé að segja, hvað fram kann að

koma, þá trúi ég naumast öðru en því, að

»valtýskan« verði ofan á í þessu kjördæmi;

því hún er að mörgu leyti i samræmi við

það, sem fram hefir komið á nokkurum sið-

ustu þingmálafundum okkar.

Síðan 1887 hefir oft verið hik á flestnm

hinum gætnari mönnum i þessari sýslu með

að fylgja landstjórnar-frumvarpinu gamla.

Hafa þeir þózt sjá fram á, að það mundi

seint ná staðfestingu konungs, og þar að

auki haft ýmislegt við það að athuga, og

þegar það frumvarp hefir haft fylgi hér,

• hefir það verið af þvi, að þetta kjördæmi

hefir ekki viljað einangra sig frá öðrum sýslum

landsins,  en séð, hvert aldan stefndi þar.

Þó gátum vér ekki lengur danzað með i

því að fylgja Benidiktsfrumvarpinu en

þangað til 1895. Þá voru menn orðnir

svo leiðir á þvi þófi, að þingmönnum var

falið á þingmálafundi á Þingeyrum, að

fara þingsályktunartillóguleiðina í málinu.

Var hún þó orðið lítið rædd í blöðunnni,

og ekki vissu menn þá, að hún hefði fylgi ann-

arsstaðar á landinu, eins og t. d. í Vest-

ur-Skaptaf.sýslu. A þingmálafundi 1897

var allur meiri hluti fundarmanna með því,

að þiggja stjórnarbótartilboð, ef það kæmi

frá stjórninni og nokkur réttarbót væri

i. Benidiktsfrumv. vildu menn með engn

móti taka upp aftur, og var þingmönnun-

um þakkað af mörgum fyrir að hafa reynt

þingsályktunartillöguna.

Það væri því meira en undarlegt, ef

Húnvetningar færu nú að taka að sér lands-

stjórafrnmvarpsúrþvættið gamla, sem þeir

hafa hsngí verið sáróánægðir með, en

þiggja ekki þá stjórnarbót, sem nú eru lík-

ur til að fáist.

Hagur almennings i þessu héraði yfir

höfuð ekki góður. Gjöld til landssjóðs,

sveita  og verkafólks fara alt   af hækkandi,

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16