Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kemui út tvisvar i viku. Vero Arg. (80
arkir minst) 1 kr. erlendis 6 ki, eoa l'/s
dollar; borgist tyrir miojan juli (erlendis
fyrfr fram).
ISAFOLD
l íicnogn (skHfleg) bnndin viS aramót. u
ógiid nema komin sé til útgefanda fvrii
1. okt. «g t.aspnndi skuldlaa* yío blaMA
Afgreioslu:    Aostantrreti K
XXXIX.   árg.
Reykjavík 10. febr. 1912.
8. tölublað
I. O. O. P. 932169
Alþýoufél.bókasafn PósthÚBstr. 11  kl. 5—8.
Augnlækning ókeypis i Lækjarg. 2   mvd. 2—8
Borgarstjðraskrifstofan opin virka daga 10—8
Bæjarfðgetaskrifstofan opin v. d.   10—2 og 4—7
Eyrna-,nef-og hálslækn. ók. Pðsth.str.HA fld.2—8
íslandsbanki opinn 10—21/" og 5l/i—"3.
K.F.U.M.   Lestrar- og skrifstofa 8 árd.—10 söd.
Alm. fundir fid. og sd. 8 »/s siodegis.
Landakotskirkja.    Guosþj.  9    og   8 á helgum
Landakotsspitali  f. sjúkravitj. 10»/»—12 og 4—6
Landsbankinn 11-2VS, 6*/s-6i/s.  Bankast.j. vio 12-2
Landsbókasafn 12—8 og 6—8.   Útlan 1—8
Landsbúnaoarfélagsskrifstofan opin trá 12—2
Landsféhiroir 10—2 og 5—8.
Landsskjalasafniö á þrd. fmd. og ld. 12—1
Landslminn op. v. daga 8—»,   h. d. 8—11, 4—6.
Lækning ókeypis Þingh str. 28 þd. og fsd. 12—1
Náttúrugripasaín opib 1 •/•—2 '/s á sunnudögum
Stjðmarráosskrifstofurnar opnai 10—4 daglega.
Tannlækning ókeypis Pósth.str. 14B md. 11—12
Vffilsstaoahælio.   Heimsóknartimi 12—1.
Þjýomenjasafmo  opio a sd.,  þrd. og fmd. 12—2
Danir og stjórnmál vor.
Eftir Einar Hjörleifsson.
IV.
Jarlinn á boðstólum.
Dr. Berlin bendir á leiðir út úr
þeim ógöngum, sem sjálfstæðismál
íslands á að vera komið i, eins og eg
gat um að nokkuru í síðustu grein
minni í ísafold.
Önnur leiðin er sú, að vér hættum
alveg að þjarka um sjálfstæðismál vort,
og förum að snúa stjórnmálahugsun-
um vorum að alt öðrum efnum. Það
er auðvitað jafn-óbrigðult ráð eins og
ráð músanna forðum, þegar þær lögðu
til að bjallan yrði hengd á köttinn.
Með engu móti verða líka málaferli
kveðin niður betur en þvi, að sá máls-
aðili, sem er með einhverjar kröfur,
sleppi þeim alveg. Og venjulega lizt
hinum málsaðilanum vel á þá leið út
úr þrasinu.
En dr. Berlin gerir sér ekki veru-
lega von um, að sú leið verði farin.
Hann hyggur, að meiri stjórnmála-
óróleikur sé i blóði íslendinga en
svo, að þetta geti tekist. Og ráð
hans er þá það, að oss verði settur
»danskur jarl«, enda hafi íslendingar
lengi um hann beðið, og það hafi ver-
ið eftirlætis hugsun fóns Sigurðssonar.
Dr. Berlin gefur í skyn, bæði í þess-
ari grein sinni í Tilskueren, sem eg
hefi að nokkuru gert að umræðuefni,
og í öðrum greinum í Gads danske
Magasin, að jarls-fyrirkomulagið muni
nd geta staðið oss til boða.
A 9 þingum hafa íslendingar um
jarl eða landstjóra beðið: 1871, 1873,
1885, 1887, 1889, 1891, 1893, 1894
og 1895, þó að sú málaleitan væri
ekki æfinlega afgreidd í lagaformi.
Undantekningarlaust var svarið hið sama
frá Dönum, meðan um þetta var beð-
ið: að það kæmi ekki til nokkurra
mála. Jafnvel þegar vinstri menn
komust til valda, létu þeir Alberti
skila því til vor, að engin dönsk stjórn
mundi verða við slíkum óskum. Nú,
þegar enginn íslendingur er um þetta
að biðja, er farið að stinga því að oss
að þetta íyrirkomulag sé oss lang-bezt
og velkomið frá Dana hálfu. Óneit-
anlega er lærdómsrikt að athuga, hvern-
ig timarnir breytast og mennirnir
meðl
Fráleitt er það tilviljun ein, að dr.
Valtýr Guðmundsson er í Eimreiðinni
samferða dr. Berlin með þetta mál.
Þeir hafa auðsjáanlega borið sig sam-
an um það. Eg segi það ekki í ámælis-
skyni. Það er eðlilegt að íslendingar
og þeir Danir, sem láta sig mál vor
nokkuru skifta, tali sig saman. En
sennilega er sigurvænlegra hér á Iandi
bandalag við þá Dani, sem ekki þykir
jafnvel Uppkastið oj gott handa oss.
Meðmælin með jarls-hugmyndinni,
sem dr. V. G. kemur með, eru þau
ein, að Jón Sigurðsson hafí verið
henni meðmæltur. En þau eiga lika
að nægja. Um það efni kemst dr. V.
G. meðal anhars svo að orði:
»Alt lifsstarf Jóns Sigurðssonar var
svo vnxið, að h a n n getur enginn
grunað um eigingjarnar hvatir; hann
lét aldrei stjórnast af öðru en því,
sem hann áleit íslandi fyrir beztu, og
hann var gæddur svo mikilli pólitískri
skarpskygni og þekkingu, að enginn
núlifandi íslendingur þarf að ætla sér
þá dul, að hann geti við hann jafn-
ast í því efiii, og því síður fram úr
honum farið. Þeir sem hans stejnu
Jylgja, geta pví jajnan reitt sig á, að
lenda peim megin, sem bezt gegnir Jyr-
ir keill lands vors og pjóðarv.1).
Þetta geta menn sagt að sé mánn-
greinarálitstrú, sem um munar. Vér
þurfum ekki framar neinn leiðarvisi
annan en þann, hvernig Jón Sigurðs-
son hafi litið á málin. Ef vér fylg-
jum honum, erum vér jafnan þess
visir, að eiga á réttu að standa. Vor
eigin sannfæring og samvizka kemur
ekkert málinu við, því að aldrei get-
um vér verið jafn-skarpskygnir og
fróðir eins og Jón Sigurðsson. Og
það virðist ekkert gera til, þó að at-
vikin séu orðin öll önnur og alt ann-
an veg sé ástatt en þegar Jón Sig-
urðsson var uppi. Ef vér að eins
gætum þess að rígbinda oss við það,
sem Jón Sigurðsson sagði á sínum
tíma, þá er öllu borgið.
Manngreinaráhtið er komið á nokk-
uð hátt stig, þegar annar eins maður
eins  og dr. V. G. getur ritað svona.
Það er líka sannast að segja, að ef
unt er að stofna minningu Jóns Sig-
urðssonar í voða, þá hafa sumir menn
kappsamlega unnið að þvi síðustu mán-
uðina. Eg hefi talað við marga góða,
skynsama, þjóðrækna menn, sem hafa
sagt mér, að þeir væru steinhættir að
lesa nokkura ritgerð, þar sem þeir
sjái, að nafn Jóns Sigurðssonar sé
nefnt.
Og er það ekki von? Menn eru
að gera Jón Sigurðsson að landplágu.
Algengast er það i stjórnmáiunum.
Alt af er verið að reyna að rota
skoðanir hinna þjóðræknustu manna
með Jóni Sigurðssyni og viðleitni
þeirra við að efla sjálfstæði lands-
ins. Ekki hafi hann verið svona vit-
laus og gapalegur. En ekki er þar
með alt upp talið. Þurfi einhver að
ná sér niðri á öðrum með brigzlum
um það, að hann hafi ekki séð fjár-
hag sínum borgið og sé þar af leið-
andi óhæfur til þess að fjalla um rnál-
efni þjóðarinnar, þá er vitnað til Jóns
Sigurðssonar — auðvitað slegið svörtu
striki yfir það, að Jón Sigurðsson
hefði orðið gjaldþrota, ef ekki hefði
verið hlaupið undir bagga af auð-
manni í öðru ríki. Eigi að óvirða
menn fyrir það, að þeir hyggist að
fá einhvern fjárstuðning úr landssjóði,
er Jón Sigurðsson hafður að svipu!
öðruvísi hafi hann verið. Því að sjálf-
sögðu gleymt, að alþingi lét það verða
sitt fyrsta verk, undir forustu Jóns
Sigurðssonar, þegar það hafði fengið
fjárveitingarvald, að veita honum fé úr
landssjóði. Langi mann til að skamma
aðra menn fyrir það, að þeir séu ekki
nógu vel kristnir, þá er Jón Sigurðs-
son alveg eins notaður — sennilega
í algerðu þekkingarleysi á því, áð
Jón Sigurðsson lét sér með öllu á
sama standa um trdmál öll, taldi það
ekkert annað en þroskaleysi, að gera
sér með nokkurum hætti títt um slík-
an hégóma.
Eg segi þetta ekki í því skyni að
rýra minning Jóns Sigurðssonar. Eg
held því fast fram, að eg hafi fult eins
Jjósa hugmynd um ágæti mannsins
eins og þeir, sem hafa verið að nota
nafn hans óviðurkvæmilega, og að eg
hafi engu minni mætur á honum en
þeir. Eg er ekki í neinum vafa um
það,   að hann var langmestur   maður
l) Leturbreytingin ekki i Eimr.
með íslendingum á siðustu öld. Eg
er ekki i neinum vafa um það, að
viðreisn þjóðarinnar á siðustu öld var
meira honum að þakka en nokkur-
um öðrum manni. Eg er ekki í nein-
um vafa um það, að fyrir hans vitur-
legu og ósérplægnu forustu komust
íslendingar það sem þeir komust í
stjórnmálunum. En eg get ekki stilt
mig um að nota tilefnið til þess að
mótmæla því, að minningu hans sé
misþyrmt með staðlausu lofgerðar-
fleipri, sem óhjákvæmilega vekur mót-
spyrnu gegn þeirri lotningu, sem hon"
um ber, og með tilraunum til þess
að gera hann að fargi á frjálsa hugs-
un íslendinga og sjálfstæðis-framþró-
un þjóðar vorrar.
í næstu grein minni — sem verður
hin siðasta af þessum greinum — lang-
ar mig til að fara nokkurum orðum
um jarlstjórnar-hugmyndina, sem dr.
Berlin er nú að mæla með. En
að þessu sinni læt eg mér nægja að
benda á það, sem öllum hlýtur reynd-
ar að vera ljóst, að þegar alþingi
var að biðja um jarl (eða landstjóra),
þá var alt annan veg ástatt um stjórn-
mál vor en nú. Þá höfðum við ekki
fengið stjórnina inn i landið. Og þá
var oss sagt, þæði af Dönum og hér-
lendum lögspekingum, að óhjákvæmi-
legt væri að ráðherra vor væri úti í
Kaupmannahöfn, »við hlið konungs«,
svo framarlega sem konungur ætti að
hafa staðfestingarvaldið með höndum.
Þessu trúðu margir. Og í þeirra aug-
um var jarlinn (eða landstjórinn) eina
ráðið til þess að fá innlenda stjórn,
sem flestir sáu, að var oss bráðnauð-
synleg.
Nii höfum vér fengið innlenda
stjórn, án nokkurs jarls, og komist
að raun um, að kreddur um nauðsyn-
ina á ráðherra »við hlið konungs« er,
eins og svo margar aðrar kreddur,
lítið annað en bábilja og hégómi.
Það breytir auðvitað málinu til muna
— þó að ekki sé að hinu leytinu að
sjálfsögðu með því sannað, að jarl-
stjórn hér á landi gæti ekki i sumum
greinum verið oss hentug.
•-   JWlingar.

Nýtt afsvar.
Danir- neita að rœða sanibandslagafrum-
varpið frá 1909 í ríkisþingimi.
Eitt stjórnarblaðið (Lögr.) skýrir frá
því núna í vikunni, að ráðh. Kr. J.
sé nýbúinn að fá svar um það frá
hinum danska yfirráðherra Klaus Bernt-
sen, að Danir vilji eigi ræða sam-
bandslagafrumvarp meirihlutans frá
þinginu 1909 í ríkisþinginu.
Ráðh. Kr. J. hafði talsvert af því
geipað á þingmálafundum í kjördæmi
sinu í haust, að hann hefði farið bet-
ur að ráði sínu og gert meira fyrir
sambandsmálið í Danmörku en fyrir-
rennari sinn, Björn Jónsson.
Hér sjá menn nú hversu mikið hefir
verið leggjandi upp úr þeim orðum
ráðherra.
Sannleikurinn í máli þessu er sá,
að ráðherra B. J. lét sér snögt um
annara um að koma sambandslagafrv.
á framfæri til umræðu í ríkisþinginu
en Kr. J. Fyrst lagði hann sumarið
1909 að Neergaard þáverandi yfirráð-
herra að leggja frumvarpið fyrir ríkis-
þingið — alveg eins og Kr. J. tók
upp eftir B. J. i sumar. Sá var að
eins munurinn, að Neergaard gaf af-
svar um þetta pegar i stað, en Klaus
Berntsen ekki fyr en eftir l/s ^r. Of?
er það álitamál talsvert, hvort almenn-
ingur vill kannast við, að frammistaða
Kr. J. hafi verið mikiu betri — fyrir
dráttinn einan á svarinu. — En B. J.
lét ekki hér við sitja, heldur fekk hann
yfirráðherrann þáverandi til að auglýsa
Jrumvarpið í rikispinginu, ef verða
mætti, að einhver þingmanna vildi taka
pað upp.
A glugganum hnipir í raunum hver rós,
sem röðullinn kysti á dauðans armi.
Þvi isblómin standast ei eldsins Ijós,
en eyðast á gleymskunnar barmi.
Ur vindilsins glðð, líða Ijósský sem Ijóð,
um loýtið í ojnbjarmans sóltöjraspili.
Þauýeykjast og hreykjast i ýagnandi nióð,
um ýeðranna svipi á litoýnu pili;
og logandi speglast i litbjarmans glóð
lojtsýnir andans, í tindrandi gliti,
með röðulsins rúbinaliti.
A Ijósvangjum b'órnin min laðast inn hljóð,
og litblómum sá yfir augans vegi.
Nú lýsir par elskunnar Ijóshelg glóð,
með lotningu hni min eg beygi.
Með vorlit á kinn, dansar vonin mín inn,
og vefur mig 'órmum með lijandi kraýti.
I hálývöxnum brjóstunum bœrast égfinn,
brennandi eðlid í lífsproskans hajti.
Ur húmskýjum reyksins ég hillingar spinn.
Við hoppum i skógi.   xAf lífinu vitum,
Uttkladd i sumarsins litum.
A bjðrkunum drúpir í draumi hver grein
og drekkur aý loýtblámans keitu veigum.
En áljtin mín Ijóðar svo  ung og hrein
á oldunum kvikum og ýeigum.
Eg elska pín Ijóð! Og hvert yngjandi hljóð
d ómpili huga míns deyiandi brotnar.
En bergbúans draumpunga bylgjandi Ijóð
í brosandi hljómsvari auga míns drotnar.
Ná lojtsýnir fólna I litbjarmans glóð,
og leiða ýram aðrar i ýegurri myndum,
í Ijósaugans glampandi lindum.
A str'óndinni bœna sig steintröllin köld,
og stara í djupið með brostnum augum.
Þvi lojtörninn eyðir öld ejtir 'óld
aý eldheldum steinv'óðvans taugum.
Lojtið er hljótt. Og með litbrigðum ótt
l Ijósœðum rajmagnsins neistar sir dreifa.
En kdtt upp i röðlunum Jtefir sig rótt
hðll minna drauma, sem glitmeiðir reiýa.
Þar okkur' langar að lifa i nótt.
Og löngunin titrar í augnanna dansi,
sem bliðdögg d brúðmeyjar kranzi.
Við leiðumst í skimu inn skuggaleg göng
og skóhljóðið bergmálsins tónum klaðist.
I andanum heyrum við óma s'óng.
Hvert andvarp í pögninni laðist.
Ein hugsun sem bjó, mlr i huga í tó,
nú hlagjandi birtist i marmarans líki.
Min stdlprá til Uýsins i steininn pig hjó,
stjarna mlns hjarta í karleikans ríki!
Við skildum pað baði og hugurinn hló.
•Að helgidóm liýsins í draumi við stefnum,
og alt við með augunum nejnum.
Hvert blóm, sem par inni var ruggað i ró,
á rökkursins barmi í draumi seýur.
Við setjum upp Ijómandi lífsins skó;
og Ijóðandi pbgnin oss veýur.
Eg loga af prá. Og með Ijóma á brd,
hún leggur sig brosleit í svaflanna róti.
En sterklega limina stari ég d,
steypta í hreinleikans ýegurðarmóti.
Eg iða aj brennandi eðlisins prd.
Og eldheitur logi í kinnarnar farist,
og eðlið í blóðinu barist.
Hán sir pað og kveikir á lampanum Ijós
og leggur sig pögul í bjarmans hjápi.
1 fegurð aj vanga mtr flýr hver rós
og ýölnar i upprunans djúpi.
Dauýt er um svör. Og nújölnar mittjjör,
og Jreyðandi víni d skálar eg hdli. —
Þd beinir hún til min svo banvanni 'ór,
að bliknar hver von eins ogjrostrðs á svelli.
Með augunum sendi ig iðrandi sv'ór.
Og ást mín til hennar, hún  verður a
og iðrunin hreinni og harri.        [starri
Ná birtist í svip hennar sannleikans mynd
og syngjandi boðar mtr augans gigja:
I eðlinu mun reyndar engin synd
ej ástin og p'órfin pað knýja.
Eg saki mig nar, pvi nú sigrandi hlar
pað sama i augunum hjd okkur báðum.
Eg pegi um ah, sem í andanum grar,
og óðjluga sendist í tauganna práðum.
I aðunum straumgigja óróans slœr.
Og ókomnir tímar i brosunum hjala
og tungan Jœr prá til að tala.
»Eggkymipvíaldrei, hve blítt varð og bjart,
er bros pitt um daginn pað óvart sagði,
hve blóð mitt í aðunum addi hart,
og ást min d tungunni pagði.
Þú mistirðllv'óld. Enpeir kossarpað kvðldl
Mig kvaddi til lijsinspinn barnjjörgiandi.
Þá lyjtust i óð okkar ðrlagatjöld;
eg eygði pitt Ijósflug í salunnar landi.
I andanum hejurðu óðstrengsins völd.
Og alt sem ég prdi i Ijóðum að skrija,
í augum pir óska' eg að lija«
»Sem reiðinnar boð milli rikjanna flyzt
á rajmagnsins vangjum tiljólksins skaða,
pitt auga pað getur minn anda kyst
með augnabliks dansandi hraða.
Mínsdljyllistóm. Ogmínharpajarhljóm,
er heyri tg s'óng pinn í gleðinnar dansi.
An pín mundi visna og blikna hvert blóm,
sem batt eg pér einni í vonanna kranzi.
Mín auðna er háð pínum ðrlagadóm.
Og eflist mittflug yfir lognmóksins bakka,
eg veit hverri' eg pað d að pakka«.
Nú eyðast i sdl hennar óróans ský,
og yndislegt sólskin á vangann Jarist,
og brosin pau verða svo blið og klý. —
Nú blóðið af pörfinni arist.
Eg loga aj prá. Og hún lœðist mir hjá,
og Ijósið með varjarni hikandi slekkur.
Með eldlit í kinnum og brosandi brá,
ajbrennandilíjsprd íjangmír hún stekkur.
Við finnum hve eðlispðrj holdsins er há.
Við hugsum pað eitt. Nú er lifið aðfinna:
I eðlinu dst vora' að tvinna.
En ritt i pvi eðli vort ósk sína Jar,
með afli á hurðinni barsmið dynur.
Og hillingin eyðist pd helg og skar,
og hðllin mín bgandi hrynur. —
Sortnarmir sýn. Burtu' er vífmitt og vínl
Og vordraumar hokisins við lijsbrunninn
deyddir.
»Eg hata pig tálkladda koldsaurga svin,
sem   hillingadraum   minum   UJssönnum
eyddira.
En bót er, að stjarnan mín brosandi skin.
Og bregðistei von mín, viðfinnum i laurni
pað sama, í dýrðlegri draumi.
H.  Hamar.
Þetta kvæði er Jrumsmið höf-
undarins. Sjálfur er H. Hamar maður
kornungur (19 ára). Svo eru góð til-
þrif í þessu fyrsta kvæði hans, að
væntanlega má búast við mörgum
góðkvæðum frá höf. hendi, er fram
líða stundir. Ef til vill finst einhver-
jum kvæðið nokkuð »erotiskt« —
nokkuð djarft i ástalýsingunum, en
þann veg er þeim þó farið, að engan
ætti að hneyksla. -— Ritstj.
Árangurinn varð vitaskuld enginn,
fremur heldur en nú. En af þessu
má sjá hve lítilli átt það nær að Kr.
J. hafi meira gert fyrir sambandsmálið
í Danmörku en B. J.
Við þessum undirtektum Dana verð-
ur ekkert gert að svo stöddu. En
vitanlegt mál er það, að eigi vex sam-
úðin milli þjóðanna við slíkar tiltektir
af Dana hálfu.
í bæjarstjórn á Akureyri
voru kosnir í janúar: Stején SteJ-
dnsson skólameistari og Bjarni Jóns-
son, útbússtjóri.
Meiðyrðamál.
Björn Kristjánsson bankastj. höfðaði
í vetur, svo sem kunnugt er, meið-
yrðamál móti stjórnarblaðinu fyrir ýms-
ar meiðandi árásir á sig sem banka-
stjóra Landsbankans.
Mál þetta var dæmt í undirrétti 1.
þ. mán. Meiðyrðin dæmd dauð og
ómerk og stjórnarblaðið dæmt í 100
kr. sekt auk málskostnaðar.
Nordurljósið
heitir nýjasta blað landsins og er
það gefið út á Akureyri af Arthur
Gook trúboða. Það er aðallega kristi-
legt málgagn, — flytur myndir og er
vandað að ytra frágangi.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30