Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						lieami út fcvisvar í vifcu. Vero árg. (30
arkir minstl 1 kr. erlendia 5 ki, ooa I'/«
doilar; borgist fyrir mi'ijan jdll íerlendis
fyrir framí.
ISAFOLD
Cppsögu (skrifleg) bundin vi6 iramót, n
ógua uema komm sé til útgefanda ;íyiii
1. o*t.    i>g   loipandi   ekuldlans  rio blaðio
Afgreiími.:    Auartnratytstl 8,
XXXIX.   árg.
Reykjavík 6. apríl 1912
22. tölublað
I. O. O. F. 931249
Alþýoufél.bókasafn Pósthússtr. 14 kl. 5—8-
Augnlækning ókeypis 1 Lækjarg. *   mvd. 2-3
Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3
Bæjarfðgetaskrifstofan opin v. d.   10—2 og 4—7
Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og B-7
Eyrna-,nef-og hálslækn. ök. Pósth.str.HA fld.2-8
íslandsbanki opinn 10-2»/» og 6»/«-7.
K.P.0.M.   Lestrar- og sknfstofa 8 ard.—10 s6d.
Alm. fundir fld. og ad. 8»/» siodegis.
Landakotskirkja.    »uoi>l>j.  9    og   6 á helgum
Landakotsspitali  f. sjúkravitj. 10»/»—12 og 4—B
Landsbankinn 11-2!/», B'/a-S1/!!.  Bankastj. vio 12-2
Landsbókasafn 12—8 og B—8.   ÍTtlan 1—3
Landsbúnaöarfélagsskrifstofan opin trá 12—2
Landsféhiroir 10—2 og B—6.
Landsskjalasafnio hvern virkan dag 12—2
Landsiminn opinn daglangt   [8—9]   virka   daga,
helga daga 10—12 og 4—7.
Lækning ókeypis Þingh.str. 28 þd. og fsd. 12—1
Nattúrugripasafn opio i'/a—2»/» á sunnudögum
Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10-4 daglega.
Talslmi Keykjavikar (Pósth. 8) opinn daglangt
(8—10) virka daga; helga daga 10—9.
Tannlokning ókeypis Pósth.str. 14B md. 11—12
Vifllsstaöah.-elio.   Heimsóknartimi 12—1.
Þjóömenjasafnio  opio á sd.,   þrd. og fmd. 12—2
Samúðarskeyti
frá konungi.
Svoíelt skeyti sendi konungur vor
-til ráðherra 2. apríl:
/ Anledning aj det sörgelige Budskap
om Fiskekutteren »Geirs« Forlis, hvor-
ved 27 Fiskere har ýundet deres Död,
beder je% Dem overfor de EJterladte at
udtale min hjerteligste Deltagelse; hvis
Indsamling Joreqaar, önsker  jeg at yde
mit Bidrag.
Frederik R.
(Á íslenzku: Út af sorgarfregninni
um missi fiskiskipsins Geirs, sem
kostað hefir 27 sjómenn lífið, bið eg
yður láta hjartanlegustu samúð mina
í ljósi við ættingja þeirra. Ef sam-
skot fara fram, óska eg að leggja;
minn skerf í þau).   —
Þetta símskeyti H. H. Konungsins1
gjörist hér með öllum hlutaðeigendum
kunnugt.
Kristján Jónsson.
Hvernigá aðréttavií
Eftir Ólaý prófast Olajsson.
I.
Eg reisi mér ef til vill hurðarás um
öxl— kvíði því þó ekki að óreyndu.
— En fyrst ætti eg ef til vill að biðja
afsökunar á því, að láta svona yfirskrift
sjást í dagblaði, held að þetta umtals-
efni verði svo hjáróma við alt nyt-
semdarskrafið, sem maður hefir áttað
venjast nú um langan tíma. Að svo
búnu verð eg sjálfsagt að gera grein
fyrir því, hvað eg meini með því að
rétta við landbúnaðinn, því fyrirsögn-
in mun þykja á það benda, að eg
telji hann standa höllum fæti, og hika
eg ekki við að kannast við það. Og
eg held þessu alveg eins fram fyrir
því, þótt eg heyri ýmsa hrópa hátt
um það, að sveitabúskapurinn sé arð-
samur atvinnuvegur, þar fljóti alt í
mjólk og skyri og smjöri og dilka-
kjöti. En svona tala auðvitað þeir
einir, sem ekkert þekkja til landbún-
aðarins. Að vísu eru þeir sveita-
bændur til, sem lifa eins og blóm í
eggi. en það eni þá þeir menn, sem
standa á gömlum merg, hafa erft til
muna, eða sitja þá á sérstökum hlunn-
indajörðum, en þetta er ekki nema
hverfandi litill hluti af öllum sveita-
bændum á landinu. — Allir, sem alið
hafa aldur sinn í sveitum, vita það,
að allur þorri bænda hefir ekkert ann-
að sér til lifs-framfæris en afrakstur-
inn af skepnum þeim, sem hann hefir
undir hendi. Efnahagsmælikvarðinn í
sveitum cr þvi alment skepnufjöldinn.
Þá er einn bóndi fjölgar til muna
skepnum, er alment talið, að hann sé
í uppgangi, en fækki þær hjá hon-
um til muna er það skoðað sem vott-
ur um, að efnahagur hans sé að ganga
til þurðar.
Auðvitað rokkar skepnufjöldi nokk-
uð tll hjá bændum, en alment reyna
þeir að setja á líka   tölu   ár   frá   ári,
enda þarf ekki annað en líta í lands-
hagsskýrslurnar   til   þess   að   sjá,   að
skepnufjöldi í landinu er nokkuð svip-
aður ár frá ari,   þegar   engin   sérstök
fellisár   koma.    Á   árunum   1891   til
1906 hafa, á hverja 10 manns i land-
inu   komið:   3   nautgripir,   9   til   10
kindur og 5 til 6 hross, og er þá alt
ungviði talið  með.    Þetta   sýnir   hve
skepnueignin   helzt í líkum   skorðum
ár   frá   ári.     Þessi   kyrstaða   skepnu-
eignarinnar í landinu  stafar   ekki   frá
því, að jarðirnar framfleyti ekki meiru;
— þær bera víða helmingi meiri fén-
að — en hún liggur í fjármagnsleysi
bænda; með öðrum orðum:    þeir hafa
ekki ráð  á   að   eiga   eða   koma   upp
fleiri skepnum. Hér erum við komnir
að meini, og meinið er fólgið í þessu:
á sama   tíma og kyrstaða  hefir verið
í skepnueigninni og um leið í afrakstri
af henni, á sama tíma hefir ekki verið
kyrstaða í þörfum  bænda   og   gjalda-
kvöðum þeim,   sem á þá   hafa   lagst.
Það   er   ef  til   vill   ofsagt,   að   þetta
hafi margfaldast,   en   það   hefir   samt
stórum aukist á sama tíma, sem   bú-
fjáreignin hefir staðið í stað;   svo   er
um bein og óbein gjöld til opinberra
þarfa, kaupgjald til verkafólks og lífs-
þarfir allar.    Og  þegar   svo   ber   við
hjá einum manni, eða stétt manna, að
tekjur standa í stað, en gjöld öll vaxa,
þá er ekki von, að vel fari, og þá er
ekki óskiljanlegt, þótt skuldir og erfið-
leikar, er þeim   fylgja,   aukist.    Þetta
skilja ef til vill engir betur en sumir
embættismenn, einkum embættismenn
í Reykjavik, og ástæðan til   þess,   að
þeir ættu að skilja þetta   vel,   er   sú,
að þeir hafa, á sinn hátt,   verið   ekki
alls fyrir löngu staddir í sömu   spor-
um   eins   og   sveitabændur   nú.     Eg
hefi nýlega rekið   mig  á   skýrslu   frá
mjög merkum manni, Sighvati banka-
stjóra Bjarnasyni, þar sem hann lýsir
því, hve lífsþarfir allar   hafi   aukist   í
Reykjavík á síðari tímum, nauðsynjar
ýmsar hækkað i verði, kaupgjald tvö-
faldast og jafnvel   meira,   lífið   þar  í
einu orði orðið til stórra  muna   dýr-
ara en það var fyrir 20—30 árum.
Tilgangurinn með skýrslu þessari
var sá að sýna og sanna, að öll sann-
girni mælti með því, að hækkuð væru
laun ýmissa starfsmanna þjóðarinnar
þar með tilliti til hinnar miklu hækk-
unar á öllu, sem þeir þyrftu til lifs-
viðurhalds. Þessa jafnvægisröskun
milli tekna og útgjalda er nd auðvit-
að undur hægt að laga þar sem fá-
einir menn eiga hlut að máli, og ekki
þarf annað en stinga hendinni í lands-
sjóðinn og laga skekkjuna með launa-
viðbót. En þegar heil stétt, fjölmenn-
asta stéttin i landinu líður undir þessu
sama meini, þá verður málið alvar-
legra og úrbótin erfiðari viðfangs. Og
þó verða allir að játa, að hér er engu
óbrýnni þörf á einhverri lögun, og
sjálfsagt verður einhver leið fundin
áður en langt um líður til að laga
þetta, og ættu bændur þá hvergi frem-
ur að eiga hauka í horni en þar sem
embættismennirnir eru, sem sjálfir
hafa reynt þann þrönga skó, sem nú
kreppir svo að bændum.
Eg skal svo eftir þenna krók snúa
mér aftur að aðalefninu. Fyrir min-
um sjónum eru sveitabændur á þessum
tíma sú stétt í landinu, sem erfiðast
á uppdráttar. Þessu hygg eg að hafi
til þessa verið of lítill gaumur gefinn.
Tekjur allra annara stétta hafa hækk-
að; embættismennirnir, iðnaðarmenn-
irnir, vinnuhjú og daglaunamenn, all-
ir hafa þessir nii hærra kaup fyrir störf
sín en þeir höfðu fyrir 20—30 árum
— bændum einum hafa engar tekjur
aukist, þeir hafa ekki stærri bd en
áður, og þeir fá ekkert sem teljandi
er meira fyrir afurðir sínar en þeir
fengu fyrir jafnmörgum árum, og þó
hafa þarfir þeirra aukist ekki siður en
annara borgara þjóðfélagsins. Á þessu
verður bót að ráða, því ekki má það
gleymast, að þrátt fyrir alt er bú land-
stólpi, og svo má hitt heldur ekki lir
minni liða, að sveitabændur þessa tíma
hafa ekki það eitt með höndum að
afla einhvérs í sig og á, eins og stétt-
arbræður þeirra á fyrri árum, heldur
eru og flestir þeirra í stærri eða minni
stil að vinna ræktunarstörf í þarfir
komandi kynslóða, stcrf er margir
þeirra njóta sjálfir lítilla ávaxta af.
En hvað á þá til bragðs að takaf
Hver ráð eru hér í máli. Ráð eru að
vísu mörg, en sá galli á gjöf Njarðar
um þau flest, að þau munu lítt fram-
kvæmanleg, og eru því sama sem
engin ráð. Það mundi þannig t. d.
verða talsverður uppsláttur fyrir bænd-
ur, ef vinnuhjú og verkamenn vildu
vinna hjá þeim fyrir sama kaupgjald
og fyrir 30—40 árum, en þess mun
sjálfsagt langt að biða. Eins mundi og
batna í búinu, ef bændur ættu kost á
að fá til muna meira fyrir afurðir sín-
ar en þeir nú fá, en því miður mun
þess langt að bíða. Þá mundi og lag-
ast, í svip að minsta kosti, ef bústofn
bænda yrði aukinn um t. d. helming,
en ekki veit eg hvað vinur minn
Torfi í Ólafsdal segði, ef komið væri
með svoleiðis uppástungu; eg held
hann yrði ekki seinn á sér að spyrja,
hvort ekki nægði að setja venjulegan
bústofn á, svo að vogun væri í, þótt
ekki væri tvöfaldaður.
En   það   er  nú víst komið nóg af
þessum ráðum, sem eru eiginlega sama
og   engin   ráð.     En  til þess að taka
sem flest með, ætla eg að minnast á
þau ráð, sem verið er að nota til  að
styrkja landbúnaðinn.   Eg býst nefni-
lega við þvi, að þessi lestur minn hér
verði af einhverjum nerndur barlóms-
og sultarsöngur fyrir hönd bænda, og
þá   sjálfsagt   á   það   minst   um   leið,
hve   mikið   sé lagt til þessa atvinnu-
vegar   af  opinberu fé, hve mörg ráð
séu einmitt höfð með höndum til að
rétta hann við. — En hvort sem þetta
fé   og   þessi   ráð eru færri eða fleiri,
þá eru þau ekki nóg.    Og betur má
ef duga skal.    Sumt af því, sem lagt
er til búnaðar, get eg aldrei felt mig
við;   svo  er t. d. um smjörverðlaun-
in;   annaðhvort  borga smjörbiiin sig,
og   þarf   þá ekki að styrkja þau, eða
þau   borga   sig ekki, og eiga þau þá
að fara sína leið. Það eru heldur ekki
nema einstöku héruð, sem slíks styrks
geta orðið aðnjótandi.    Og líkt er að
segja   um búnaðarstyrkinn; um hann
munar fremur lítið; þótt sá bóndi sem
sléttar   l/, dagsláttu fái til þess 6—7
krónu   styrk   er   hann   litlu   bættari.
Slíkar sleikjur   eru meira til orðs en
að   um   þær  muni.    Það getur verið
vel til íundið að styrkja ný fyrirtæki
eða   framkvæmdir   í byrjun, en óvið-
kunnanlegt   að   leggja   atvinnuvegum
árlega fé — það minnir alt of mikið
á   stöðugan   sveitarstyrk.     Eitt mesta
happasporið   sem   stigið   hefir   verið
landbúnaðinum   til framfara eru girð-
ingalánin;   það skal fúslega viðurkent
—   en   þar   á  landssjóður að fá fult
endurgjald á sínum tíma.   Það er því
ekki að ræða um neina gjöf.
Nl.
(I siðari kafla þessarar greinar verður
gerð grein fyrir þeim ráðum, sem höf. hygg-
ur heillavænlegust til viðréttingar landbún-
aðinum).
Frá Hróaldi Ámundasyni
og stórvirkium hans.
Heilsnbælisfélagsdeild Reykjavíkur.
Aðalfundur var haldinn 28. marz
Var mjög fásóttur. Fundarstjóri var
kosinn sira 01. Ólafsson.
Reikningar voru lagðir fram og sam-
þyktir. Tekjur deildarinnar reyndust
kr. 2388,49 au.
Margt félagsmanna, sem eigi hafa
goldið tillög árum saman, voru strik-
aðir út af félagaskrá.
Formaðurinn, Sæm. Bjarnhéðinsson,
átti að ganga úr stjórn samkv. hlut-
kesti, en var endurkosinn með öllum
atkvæðum (nema einu).
Endurskoðendur og varamenn end-
urkosnir.
Að síðustu flutti landlæknir stjórn-
inni þakkir fyrir starf hennar og bað
hana íhuga hvernig bezt yrði að koma
fyrir stjórn undirdeilda út um land.
Harpan.
Ort til  Jóns Norðmanns 24. marz 1912.
Hann er frægastur afreksmaður allra
þeirra manna, er nii eru uppi í heimi
hér, frá því er hann fann suðurheims-
skautið  14. des. f. á.
En allfrægur var hann raunar áður,
eftir ferðalag hans norðan um Vestur-
heim árin 1903—1906, er hann komst
fyrstur manna útnorðurleiðina
alla á enda á sama skipi, skútu þeirri,
er Gjöa nefndist og ferðin er eftir
heitin. Hann leysti af hendi í þeirri
för margar og stórmerkar vísindaleg-
ar rannsóknir, og sjgldi suður um
Behringssund á áliðnu sumri 1906.
Ferðina hóf hann snemma sumars
1903. Sigldi þá vestur um Hvarf á
Grænlandi og sem leið liggur um
Ginnungagap og eyjasund þau hin
mörgu og harla torsóttu, fyrir ísum,
er þá taka við, þar til er kemur alla
leið fyrir útnorðurodda álfunnar (Amer-
íku). Hann fann í þeirri för, auk
annars, Skrælingjaþjóðir áður ókunnar.
Hann hafði langa viðdvöl á feiðinni
á nokkurum stöðum, jafnvel svo miss-
irum skifti, lengst þar, sem síðan
heitir Gjöa-höfn, á Vilhjálms-konungs-
lándi. Fyrir þessa för, alla útnorð-
u r 1 e i ð i n a, varð Hróaldur viðlíka
frægur og A. E. Nordenskiöld fyrir
landnorðurleiðina á Vega 1879, þ. e.
alla leiðina norðan um Asíu.
Hróaldur er maður eigi fullfertugur
að aldri, f. 14/7 1872, nærri Sarpsborg
i Noregi. Hann gerðist fyr fulltíða
að vexti og karlmensku en vetratali.
Hann stundaði skólanám í æsku og
varð stúdent 18 vetra, árið 1890.
Eftir það gerðist hann farmaður og
leysti af hendi stýrimannspróf 1895.
Litlu síðar kom hann sér í för með
Gerlache nokkrum, landkönnuði frá
Belgíu, er lagði upp i suðurheims-
skautsleit þau missiri. Hann var
stýrimaður hjá honum. Það var árin
1897—1899.
Dr. Friðþjófur Nansen er einn þeirra
mörgu merkismanna, er ritað hafa um
suðurheimsskautsfrásögu Hróalds, og
lætur mjög mikið yfir. Hann dáist
að nákvæmni hans og áreiðanleik.
Enda kveðst hafa vitað áður gerla um
þá mannkosti hans.
Það var áform Hróalds, er síðast
fréttist, að ferðast um Ástralíu, flytja
þar erindi um ferð sína, — afla sér
þann veg fjár í kostnað þann hinn
mikla, er hann þarfnast til að standast
nýjan leiðangur, en það er norður á
norðurheimsskautið. Hann
leggur upp í þá ferð í sumar einhvern
tíma, eða svo fljótt sem nægan hefir fjár-
afla til þess. Og munu nii vera góður
horfur á, að eigi standi það fyrir, með
því að í ráði er, að stórþingið veiti til
þeirrar ferðar 200,000 kr. og hugsað
er til að hafa saman annað eins með
almennum samskotum, er norskir auð-
menn leggja í stórfé. Þar þykir Norð-
mönnum þjóðarsæmd við liggja. Enda
er nú enginn maður líklegri til en
Hróaldur og hans menn að komast
alla leið norður á þann heimsendann,
úr því að fundið hafa þeir hinn.
Frá Astralíu ætlar Hróaldur til Bue-
nos Ayres í Suður-Ameriku. Þar á
heima landi hans einn, Don Pedro
Christophersen, stórauðugur maður, er
hann þá að 50,000 króna gjöf í suð-
urskautsleitina. Þar kemur síðan Fram
á eftir honum og siglir því næst vest-
ur um Ameríku og norður um Behr-
ingssund. Heim til Noregs kemur
hvorki Hróaldur sjálfur né Fram í þetta
sinn.
Hann býst við að verða mörg ár
i þessari norðurför, hvað sem heims-
skautinu liður, með þvi að þar er ærið
margt að vinna annað, fjöldamargar
rannsóknir um ýmsa hluti, ýms vafa-
mál landfræðislegs efnis, m. fl., sem
ekki er úr leyst að svo stöddu.
<A lojti bláu enqla augu titra,
í undradýrð um Jðla vetrarnótt.
I mánans bjðrtu geislum vogar qlitra,
o% gullnum öldum vagga heqt og rátt.
kA demantsjönnum dansa áljar Ijósir. —
Nú dðpur sorgin paggar lijsins hljóm.
I hennar sporum rísa hrimgar rósir,
i raunakyrð með Jölnuð lauj og blóm.
I Jjarska keyrist hamast brim við sanda,
sem hrynji skriður jðkulbrúnum Jrá,
og stormsins guð með prumuvcengi panda,
í pungum móði keyrir skýin grá.
Viðpjnsinsglóð hún amma gamla spinnur,
og ájram knýr i sorgum rokksins hjól.
Við móður-brjóstin barnið litla finnur
i bliðri ró pá sald er vcerðin 61.
Nú sólin ris í roðaskýjum Ijósum,
og roðinn kyssir pógul jarðarblóm,
og dóggin titrar Jeig d fðgrum rósum,
°S Juglinn syngur léttum gleðiróm.
A hakjum sínum blindur maður biður,
í bljúgri trú við shzran klukknahljóm.
Nú er sem riki helgur himnajriður
i hðrpustrengsins bliða töjraóm.
Er eg heyrði hljóma
horpu pinnar strengi,
likt og undraóma
unaðsseett og lengi,
pessu litla Ijóði
lífið gajstu, vinurl
Ond min pér í óði
ótal pakkir stynur.
H. Uamar.
Norðurlanda fiskisýning
og
alþjóða gangvélasýning
í Kaupmannahöfn 1912.
flrtíaids-nafnið er eitt meðal þeirra forn-
norrænna mannaheita, er haldist hafa við
i Noregi, þótt lagst hafi niðnr hér á landi.
Það var algengt hér í fornöld. Til dæmis
er getið um 6 menn með því nafni í
Njalu og var einn þeirra 6 Hróalda sonnr
Geirs goða, sá er Högni frá Hliðarenda
öunnarsson vá i hefnd eftir föður sinn.
Á komanda sumri verður haldin i
Kaupmannahöfn fiskisýning fyrir öll
Norðurlönd (Skandinavisk Fiskeriud-
stilling) og alþjóða gangvélasýning
(international Motorudstilling). Hún
verður haldin i júlí og ágúst og mun
standa yfir i 0: 50 daga.
Á fiskisýningunni verða sýnd
fiskiskip og fiskibátar og litbúnaður
þeirra, sjóklæði, björgunaráhöld, sjó-
merki, veiðarfæri allskonar og veiði-
áhöld, beita, ýmiskonar sjávarafurðir,
saltaðar, hertar, niðursoðnar og frystar;
frysti- og kælivélar, fiskflutningsáhöld
og umbúðir, fiskiklaksáhöld og fiski-
rækt, fæða fiska, hafrannsóknir og
fiskifræði o. m. fl.
Á gangvélasýningunni verða
sýndar allskonar gangvélar (mótorar),
steinolíu-, benzín-, gufu- og rafmagns-
vélar, brensluefni, smyrslaolía o. s.
frv.
í sambandi við þessa sýningu verð-
ur haldin norræn fiskimanna-
samkoma (hin fjórða) einhvera-
tima í júlí og eiga fiskimenn frá öll-
um Norðurlöndum frjálsan aðgang að
henni.
íslendingar er kynnu að vilja sýna
eitthvað á þessari sýningu, fá ókeypis
flutning á munum sínum fram og aft-
ur og ókeypis pláss fyrir þá og upp-
setningu á þeim á sýningunni; mun-
irnir verða að vera komnir til Kaup-
mannahafnar fyrir lok jiinímánaðar.
Fyrir hönd sýningarnefndarinnar.
Johs Schmidt
dr. phil.
fiskifræðingur.
Utanáskrift (adresse) sýningarnefnd-
arinnar er: Den skandinaviske Fiske-
riudstilling 1912, Köbenhavn.
Símnefni: Udstilfiskeri Köbenhavn.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78