Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kemur út tvisvar
í viku. Verð árg.
4kr., erlendisð kr.
eða l^dollar; borjí-
ist fyrir miðjan júlí
erlendis fyrirfram.
Lausasala 5 a. eint.
ISAFOLD
Uppsögn (skrifl.)
bundin viðáramót,
er ógild nema kom-
in sé til útgefauda
fyrir 1. oktbr. og
só kaupandi skuld-
laus við blaðið.
ísafoldarprentsmiðja.
Ritstjó?*! :    Ólafui> Bjðrnsson.
Taisimi 48.
XXXX. árg.
Reykjavík, laugardaginn  15.  nóv. 1913.
91. tölublað
I. O, O F.    9511149.
Alþýöufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7—
Augnlæknine ókeypis 1 Lækjarg. 3 mvd. I -3
Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 1 i -3
Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og \ -7
Bæjargjaldkerinn Laufásv. 6 kl. 12—S og > -7
Eyrna- nef- halslækn. ók. Austurstrjöfstd i-8
fslandsbanki opinn 10—2'/« og 5>/i—7.
K.F.TJ.M. Lestrar-og skrifstofa 8árd.—10   IM.
Alm. fundir fld. og sd. W/i siod.
Landakotskirkja.    Guospj.   9 og 6 a heli Un
Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1.
Landsbankinn 11-2</i, B'/a-6'/i. Bankastj.    U-S
Landsbókasafn 12—8 og 5—8.   Útlan 1—B
Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin frá 12 -2
Landsféhiroir 10—2 og 5—6.
Landsskialasafnio hvern virkan dag kl. I^1 -8
Landssiminn opínn daglangt.(8—9) virka  :   ,;a
helga daga 10—12 og 4—V.
Læknin? ókeypis'Austurstr. 22 þd. ogfsd. 12 ~1
'Náttúrugripasafnio opio l'/i—a'/s a sunm d.
Samábyr~ð Islands 10—12 og i—6.
StjórnHrráðsskrifstofurnar opnar 10—4 dsf,l.
Talslmi Heyk.javlkur Pósth.8 opinn dagltngt
(8—10) virka daga   helga daga 10—9.
Tannlækning ókeypis'Austurstr. 22 þrd. 2   8
Vifllstaoahælio.   HeimsðkT.artimi 12—1
Þ.jóomenjasafnio opið sd, þd. fmd. 12- -
Nýja Bió
sýnir í kvöld og næstu kvöld:
Borgir tvær.
Leikrit frá dögum  stjórnarbyltingar-
innar miklu, sniðið eftir hinni frægu
sögu Charles Dickens, samnefndri.
Leikurinn gerist í París og London.
Bostanjoclo-Cigaretter
mesta úrval í bænum í
tóbaks- og sælgætisverzluninni
á Hótel Island.
Með tækifærisYerði
eru  Bostanjoclo   cigarettur   seldar   í
tóbaksverzlun R. I*. LtiVÍ-
Verðið er langt fyrir neð
an það, sem áður hefir þekst.
Egipzkar   Cigarettur
frá A. G. Cousis & Co. Cairo
svo sem:
Dubec
Prince of Wales
Mondiale og
Nr  3.
eru áreiðanlega minst skaðlegar,   og
um leið bragðbeztar.
Hver sá sem reykir af þeim 3—
4 búnt, reykir ekki annað upp frá
því.
Cigarettur þessar hafa hlotið ótal
meðmæli.
Fást í
Levís tóbaksverzlunum.
MinniPgarritið
um Björn Jónsson, fyrra bindi með
mörgum myndum, er komið út og
fæst í bókaverzlunum.
VerS kr. 1.50.
Minningarsjóður
Björns Jónssonar.
Tekið móti gjöfum í skrifstofu og
bókverzlun ísafoldar, pappírsverzlun-
inni Björn Kristjánsson og verzlun
íóns frá Vaðnesi á Laugavegi.
Fjármál.
¦ •»
IV.
Síðasti kafli.
Hvað eigum við að gera til þess
að Tcomu góðu skipulagi á banka-
mdl vor pg og afla oss nauðsyn-
legs lántrausts hjá öllum þjóðum?
Ymislegt hefir verið gert í þessu
efni, svo sern kunnugt er, en þó
hefir ekki tekist enn að koma
þessurn málum í neitt viðunandi
horf.
Með lögum 18. sept. 1886 var
Landsbankinn stofnaður, til þess
að greiða fyrir peningaviðskiftum
í landinu og styðja að framförum
atvinnuveganna«. Þetta var hon-
um ætlað að gera með ys rniljón kr.
í óinnleysanlegum seðlum, sem
aukið var 1889 með !/4 miljón
upp í 8/3 miljón alls. Alla þessa
stofnfúlgu er búið að taka aftur
af bankanum í tryggingarfé, eins
og Björn bankastjóri Kristjánsson
sýndi fram á í bankamálserindi
því, er hann flutti í Stúdentafélag-
inu siðastliðinn vetur, og prentað
var í ísafold.
Landsbankanum var frá byrjun
komið fyrir eftir uppástungum
danskra manna, sem ókunnir voru
að mestu þörfum vorum, atvinnu-
greinum, staðháttum o. s, frv. Með
sama fyrirkomulaginu hefir hann
að mestu starfað síðan, þessi tæpu
30 ár, sem liðin eru frá stofnun
hans. Árið 1900 var sett á stofn
veðdeild í sambandi við bankann,
sem að sögn bankastjóranna sjálfra
hefir verið þungur baggi á bank-
anum. 1902 setti hann útbú á
Akureyri og 1904 annað á Isafirði,
og telja bankastjórarnir þau hafa
verið engu minni bagga á bank-
anum.
Það getur hver sagt sér sjálfur,
að þótt upprunalegt fyrirkomulag
þessa banka hefði verið heppilegt
i byrjun, þá eru allar líkur til
þess, að það geti ekki verið það
nú, svo sem alt hefir breyzt og
umturnast hjá oss á þessum 30
árum.
Hér var líka komið i það öng-
þveiti um aldamótin, nð ýmsir
góðir menn sáu sér eigi annað
fært en að vinna að stofnun
annars banka. Með lögum 7. júní
1902 var ráðuneytinu heimiiað að
gefa leyfi til stofnunar fsl mds-
banka og var það leyfi gefið sama
ár og bankinn stofnaður árið 1903
meb 3 miljón króna hlutafé og
heimild til að gefa út alt að 2'/a
miljón i innleysanlegum seðlum.
Setti bankinn útbú á Akureyri,
ísafirði og Seyðisfirði. Tilgangur
bankans átti að vera »að efla og
greiða fyrir framförum íslands í
verzlun, búnaði, fiskveiðum og
iðnaði, og yfir höfuð bæta úr pen-
ingahögum landsins svo sem lög
18. sept. 1885 hafa að augnamiði«.
1905 fekk bankinn veðdeildar-
leyfi, sem enn hefir ekki verið
notað, nema að örlitlu leyti og
1907 fekk hann heimild til að
hækka hlutaféð um 2 miljónir og
hefir bú heimila alls eigi verið
notuð. Ástæðan fyrir því, að
heimildir þessar hafa eigi verið
notaðar er talin sú, að ómögu-
legt hafi verið að selja banka-
vaxtabréf veðdeildar bankans og
heldur eigi ný hlutabréf.
Fyrirkomulagi bankans ráða að
mestu hinir dönsku leyfishafar.
Þó mun eitthvað hafa verið tek-
ið tillit til óska manna hér á
landi. Bætti bankastofnun þessi
úr þörflnri í bili. En stjórn bank-
ans sá fljótt, að auka þyrfti starfs-
féð ef að gagni ætti að koma.
Því fekk hún veðdeildarheimild-
ina og heimildina til að auka
hlutaféð; en emnn úrræði hefir
hún séð til að koma heimildum
þessum í framkvæmd enn þá.
Árið 1910 var gerð tilraun til
að koma hér á fasteignabanka og
átti að selja bréf hans í Frakk-
landi.    Varð  sú tilraun að engu.
Sama ár skipaði stjórnin pen-
ingamálanefnd, sem kom fram
með tillögur um endurbót á fast
eignaveðlánafyrirkomulagi.
Alþingi 1911 skipaði peninga-
málanefnd (einokunarnefndin).
Nefnd sú fjallaði aðallega um ein-
okun á kolaverzlun m. m., en að
eins lítið eitt um peningamálin og
kom fram með tillögur um fasteign-
aveðsbanka með gagnkvæmri á-
byrgð beggja bankanna, Lands-
bankans og íslandsbanka, en þær
náðu engri hylli þings eða þjóð-
ar.
A þinginu 1912 bar Björn Krist-
jánsson fram frumvarp um fast-
eignaveðsbanka, en það var lítið
rætt og dagaði uppi.
Eins og áður er vikið að, hefir
ekki tekist að selja bankavaxta-
bréf Landsbankans á erlendum
markaði í seinni tíð og landssjóð-
ur bvergi getað fengið lán, nema
smáupphæðir hjá Dönum með
erfiðum kjörum að meira eða
minna leyti.
A þessu sést, að tilraunir þær,
sem gerðar hafa verið hingað tií
til þess að koma peningamálum
okkar í gott horf, hafa annað
hvort mishepnast eða ekki komið
nærri að fullum notum.
Astæður til þess eru auðvitað
nokkuð margvíslegar. Talsverð-
an þátt í því hefir á seinni árum
átt erfiðari lánskjör yfirleitt er-
lendis oftast síðan 1908. En bæði
er það, að von er um að ein-
hverntíma liðkist um peningana
á heimsmarkaðinum, svo þeirri
ástæðu verður ekki kent um að
eilífu, og svo liggja til aðrar mik-
ilvægar ástæður, sem hozgt er fyr
ir oTckur sjálfa að bœta úr.
Þar vil eg nefna til tvær:
Vöntun d nœgri þekkingu d fjdr-
mdlum og bankamdlum hér d landi,
og
vöntun d þekkingu annaraþjóða
d j.slandi og Islend.ingum.
Það eru ekki nema 28 ár síð-
an fyrsti bankinn komst á fót
hér á landi. Fyr hafði enginn
maður átt við bankamál í nokkr-
um verulegum skilningi. Bank-
anum var fyrir komið eftir til-
lögum erlendra ;manna, eins og
áður er sagt. I fyrstu var em-
bættismaður einn látinn hafa
stjórn bankans í hjáverkum. Og
ekki eru full 20 ár síðan við feng-
um fyrsta bankastjórann á íslandi.
Ymsir hafa um bankamál fjallað
á þessum tíma og margt hafa
menn lært — en meira eigum vér
þó ólært, þótt við eigum nú fáeina
nokkuð vel hæfa bankamenn.
Þjóðirnar hafa orðið að iðka
ýms störf um aldir til þess að
geta staðið framarlega, eða með
þeim fremstu í þeim störfum. Þau
störf, sem við höfum iðkað um
aldir, láta okkur vel t. d. fiski-
veiðar, sjómenska, landbúnaður
á okkar vísu o. s. frv. Banka-
málum erum við aftur móti ný-
græðingar í; en þar er þjóð eins
og t. d. brezka þjóðin fiestum
fremri. Þeir hafa lært af alda-
iðkun. Jafnvel Danir hafa þar
mjög miklu niéiri reynslu en við.
Vér höfum  gert alt of litið til
Í8Í3 - Í8. ohíóber - Í9Í3
Þann 18. okt.
1813 laukhinni
miklu fólkor-
ustu við Leip-
zig, sem enda
! gerði   á   veldi
Napoleons
mikla í   Norð-
urálfu.   Orust-
an stóð   16.—
18.   okt.   milli
Frakka annars-
vegar, en Þjóð-
verja,   Rússa,
Austurríkis-
manna og Svía
hinsvegar.
Manntjónið var
á annað hundr-
að þúsund
manna.
Til minning-
ar um þenna
mikla   sigur   á
Napóleoni hafa Þjóðverjar með írjálsum samskotum reist minnismerki
við Leipzig, það sem hér er mynd af. Hefir það kostað 6 milj.
þýzkra marka (5 milj. og 400 þús. kr.).
Við minnismerkið fóru fram hátíðahöld mikil þ. 18. okt., að við-
stöddum Vilhjálmi keisara, Augusti Saxakonungi og mörgu öðru
stórmenni.
Brlendar símfregTiir
Vetrarharka í Ameríku.
Khðjn ij. nóv. H. j,12 síðd.
Ohemju vetrarharka er nú í Norður-Ameriku.    Húsin sliqasi mjðg aý
snjópyn%slum oq jjðldi fólks er orðið hásnœðislaust, par eð pað hefir orðið að
flýja hús sín.
(Þetta  símskeyti hefir tafist vegna símaslita á Norðurlandi).
þess að kynna landið okkar og
okkur sjálfa öðrum þjóðum. Aðr-
ar þjóðir þekkja okkur varla að
öðru en, að vér séum litil bók-
menta-þjóð.    Og það er ekki sjálf-
f orsteim Erlingsson.
Þorsteinn Erlingsson : E i ð •
u r i n n . Kvœðaflokknr. —
Reykjavlk 1913.
í ljóðagerð hans má lítatvostrauma,
annan grettan sem úfið jökulvatn,
hinn blíðan sem blátt og brosandi
bergvatn. í skáldskap hans skiftast
á heiftþrungin andófskvæði og in-
dælustu vorsöngvar og ástaljóð. í
andófskvæðum sínum spýr hann eftir
megni eldi og eitri að guðum og
þjóðfélagsskipun vorra tima, og myndi
glaður sprengja í loft örkina, eins og
Ibsen kveður. Hann getur vart kall-
ast einhamur í kveðskapnum. Þá
er honum rennur reiðin og móður-
inn, og hann fer að syngja um vor
og ástir, getur ekki elskulegra og
yndislegra ljóðskáld. Vorið í nátt-
lirunni og vorið í mannssálinni eru
ódáinsefni hans. Þar nær hann sér
bezt niðri, þau lögin leikur hann af
mestri list og unun. Og svo undar-
legt sem það er, yrkir hann ekki
um byltingar vorsins, þegar það fer
með eldi og æði   um riki vetrarins
um okkur að þakka, heldur er-
lendum vinum vorum, sem sumir
hafa lagt meiri vinnu í að gera
okkur kunna öðrum þjóðum en
við höfum þakkað þeim nokkurn
og veltir honum úr völdum með
hlákum og leysingum, brauki og
bramli, heldur syngur hann um hið
%laða vor, vorið um Jónsmessuleytið,
þegar öll skepnan nýtur hita þess
og gróanda.
•Vinurinn bezti var þar þó,
vorið þitt í grænnm skóg«.
Ljóðdís hans á sér ekki betri vin
en vorið — nema ef vera skyldi
ástir Og ástaræfintýri. En það vill
svo til, að vor og ástir eru sem
samvaxnir tviburar í ljóðum hans.
Ástaræfintýri kvæða hans gerast flest
á vorin. Yfir þeim ljómar og blikar
heiður himinn. Hann er bezta vor-
og ástaskáld, er ort hefir á islenzka
tungu.
í Eiðnurh, því sem út er komið
af honum, sjást báðir straumarnir í
ljóðlist hans, þótt miklu mest beri
þat ábergvatninu,og jökulstraumurinn
sjáist varla í fyrstu, og hér komi
ekki í ljós nema litil rák af honum,
en grunurinn spáir, að hann breikki
og stækki, er neðar dregur, og berg-
vatnið verði horfið sýnum með öllu,
er það fellur í ósa sína. Þetta bindi
er um askudstir d vorin.    Þetta   er
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 359
Blašsķša 359
Blašsķša 360
Blašsķša 360
Blašsķša 361
Blašsķša 361
Blašsķša 362
Blašsķša 362