Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 70. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga breidd


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						ISAFOLD
vitað á landsstjórnin í sumu
erfiðra með skip þau, sem á veg-
um hennar eru. En axarsköft
landsstjórnarinnar í útgerðinni
taka út yfir allan þjófabálk.
Ætla menn þoli það lengi, að
þessi óstjórn drýgi svo mörg
»skakkaföll« (á venjulegu máli
axarsköft), að þurfi oft að leggja
á aðal-nauðsynjavöruna mörg
Jiundruð þúsund Tcróna blóðsugu-
skatt, til þess að bæta fyrir axar-
sköft óhæfrar stjórnar?
Bannlögin.
Aths.: Eftirfarandi greinarkorn
er ritað i fyrra vetur, en kom ekki
fyrir almennings sjónir. Þá var
mikið ritað í blöðin um þetta mál,
en hvergi rak eg mig á sumt, sem
hér fer á eftir og eg haíði búistvið
að mnndi verða tekið fram af þeim,
sem þá rituðu um málið. Nokkr-
nm athugasemdum í sambandi við
það sem fram hefir komið síðar,
hefi eg bætt við, svo sem um
ósæmilega fiamkomu sumra ofstæk-
isfullra bannmanna o. fl.    S. S.
Eins og við var að búast, hefir
komið i ljós mikill ágreiningur nm
bannlögin, og skiftir þar naumast
nema í tvö horn. Málið er sýni-
lega hið mesta tilfinninqamál, svo í
blaðaumræðum sem munnlegum
orðasennum milli manna, sem ekki
eru ótíðar. Agreiningurinn hefir
mestmegnís snúist um lögin í heild
sinni, hvort hér á landi skuli gilda
vínbannslög eða ekki — hitt er
minna talað um, hvort lögin megi
laga með þvi að breyta einstökum
ákvæðum þeirra, og gera þau fram-
kvæmanlegri.
I eftirfarandi línum munu verða
gerðar nokkrar almenuar athuga-
semdír um bannlögin, og síðar bent
á ýms ákvæði þeirra, sem brýn
nauðsyn er á að breyta — hversu
svo sem menn annars lita á anda
peirra oq tilgang.
I.
Almennar athugasemdír.
Áður enn lengra er haldið, þykir
mér rétt að geta þess, að höf. þess-
ara athugasemda greiddi atkvæði
með bannlögunum við hina almeonu
atkvæðagreiðslu, er fór fram fyrir
setningu laganna.
Sjálfum persónulega svo sem sama,
en sá og heyrði svo marga mæta
menn óska þess, að þjóðin gerði
þessa tilraun, og fanst þá ekki nema
sanngjarnt að leyfa henni það.
En nú virðist reynslan vera að
sýna það, að bannlögin hafi verið
sett hér í landi löngu fyrir tímann;
á það bendir bseði það, að fram-
kvæmd laganna ætlar að verða
miklu óviðráðanlegri en mennhéldu
í upphafi — og þá ekki síður hitt,
að lögin virðast vera bldungis ósam-
rýmanleg hugsunarhatti pjóðarinnar,
þar sem varla nokkur íæst til að
kæra brot á lögum þessum og ekki
einusinni æstustu meðhaldsmenn lag-
anna. Þeir fáu, sem kæra, eru
hafðir í algerðri fyrirlitningu.
Þessi síðustu svonefndu »Þórsmál«
sanna hvorki til né frá um það,
hvort framkvæmdir laganna séu
komnar nndir lögreglunni einni
saman, eins og sumir bannmenn
hafa fullyrt, kent brotin i Reykja-
vík, eða réttara sagt kent það, að
bannlögin munu hafa verið brotin
í Reykjavík, án þess að upplysthafi
orðið nema stöku sinnum,   athafna
leysi þáverandi lögreglustjóra.
— Það er svo stutt síðan lög-
gjafarþing landsins reis úr rústum,
að það er ekki fullkomnara en svo,
að enn hefir enginn flokkur m'ynd-
ast í þinginu, sem væri sannur ajt-
urhaldsflokkur, og því síður þyrði að
nefna sig það.
En ef slikur flokkur, og hann
meira en nafnið eitt, hefði verið til
i landinu og þinginu, þegar hin al-
menna atkvæðagreiðsla f6r fram um
væntanleg bannlög, er engiri hætta
á, að þau hefðu fengið meiri hluta
atkvæða.
Því að ætlunarverk þess flokks er
einmitt þetta, að hindra það að lög
nái fram að ganga. sem annaðhvort
eru á undan sínum tíma eða jafnvel
á aldrei að lögleiða.
En bannlbgin gera sem sé margt
sáknamt á pappirnnm, sem ekki er
pað í meðvitund jólksins, jafnvel
einskis manns í landinu, enn sem
komið er — ef f það á þá eftir að
verða það nokkurn tíma, sem engu
skal spáð um.
Hugsunarháttur þjóðarinnar þarf
að breytast fyrst, en lögin koma á
eftir eða feta i fótspor þjóðarandans,
ef vel á að fara.
Um það leyti sem atkvæðageiðsl-
an um bannlögin fór fram, var að
vísu fjölmennur flokkur í landinu,
sem var andvígur þeim, en sá flokk-
ur var sama sem óundirbúinn, deil-
urnar um millilandafrnmvarpið svo
magnaðar og heitar, að menn gáfu
sér alment ekki tíma til að athuga
niður í kjölinn hverjar afleiðingar
bannið mundi hafa, og ekki sízt
það, að sjálfir forkólfar andbanning-
anna voru mjög sitt á hverju máli
um röksemdafærslu gegn banninu
og mörg vitleysan kom þá fram.
Sú var ein, að þjóðin græddi á vín-
kaupum og mundi tapa fé, ef hún
hætti þeim. Þótt landsjóður græddi
fé a vínkaupum landsmanna, tapaði
þjóðin — það kostaði sem sé fé að
fá sér í staupinu þá, þótt dýrara
yrði siðar.
Þá kom engum til hugar að menn
færu að staupa sig á suðuspritti,
hárspíritusum, pólitúr o. fl. o. fl,,
eins og nú er komið á daginn hér,
sem víðast í bannlöndum, og kveð-
ur nú mikið að því í Rásslandi,
eftir því sem síðustu blöð herma.
Engum datt i hug, að lögin reynd-
ust jafn óviðráðanleg sem orðið er,
og allra sízt gat nokkrum dottið í
hug, að bannmenn mundu styðja
bannlögin með þeim einum hætti,
að hver og einn skorar á hina að
kæra.
--------Því verður nú   með engri
sanngirni neitað, að þegar til bann-
laganna var stofnað, lá á bak við
þá starfsemi, frá margra bannmanna
hálfu, mikill »idealisme€,óeigingirni
og fögur trú á málefnið og menn-
ina, sem áttu að hlýða lögunum
og framkvæma þau.
Slíkur »ideallsmec á réttmæta
kröfu til velvilja allra góðra manna,
og er mikið gefandi til að ýagrir
draumar ratist, en sá fagri draumur
bannmanna var sá, að enginn ís-
lendingur yrði ógæfumaður fyrir
óhóflega nautn áfengra drykkja.
Nú attu pví bannvinir að halda
dfram qóðri bindindisstarjsemi með
fræðslu í skólunum og einknm með
kappsamlegum stuðningi iþrótta, en
þær eru eins og allir vita hið öflug-
asta meðal til þess að kenna mönn-
um hófsemi og gefa ungum, sem
eldri vald yfir nautnaþörfum og fýsn-
nm. Ennfremur væri mjög hyggilegt
fyrir þá, sem hlyntir eru bindindi
og bannlögum og   skrifa  um bann-
málið, að breyta til um rithátt, sem
nú undanfarið hefir verið mjög ábóta-
vant.
Þannig vildi einn þeirra, gáfaður
prestur, láta borgarana taka hús hvern
á öðrum, ef þá grunaði brot á bann-
lögunum. Annar, sömuleiðis prestur,
kallaði mótstöðuœann sinn »ógaju-
manni. og er það orð víða um sveitir
viðhaft um menn, sem komist hafa
»undir manna hendur«, þ. e. a. s.
glæpamenn. En, þótt þessari algengu
merkingu orðsins sé slept, þá eru
slík orð sýnilega höfð, um mót-
stöðumann, af vanstillingu og hatii
og því öldungis ósamboðin presti,
ekki hvað sízt, enda ekki auðsær
árangur að slíkum óþokkahætti, ann-
ar en sá, að hrinda góðum mönnum
frá félagsskap bannmanna og G.-
Templara.
Því mörgum er s-?o farið, að þeir
getr ekk i fengið af sér að styðja
málefni, sem þeim fellur vel við í
sjálfu sér, en er flutt fram á frunta-
legan og ódrengilegan hátt. Þannig
flytur nú málgagn bannmanna í
hverju blaði ærumeiðandi aðdróttan-
ir og ósannindi, um þá sem van-
treysta bjnnlögunum um bætandi
áhrif á siðferði þjóðarinnar; í einu
blaði Templars er það gefið í skyn
að herra Klemens Jónsson, áður
landritari, og herra Hannes Hafstein
bankastjóri séu — pjójar!
Um herra Jón Þórarinsson fræðslu-
málastjóra er sagt að hann sé *djúpt
sökkinnt., hneyksu' o. s. frv. Um skip-
stjórann, sem varð fyrir þeirri ógæfu
að   sigla   Goðafossi í  strand,   segir
fullum fetum, að hann hafi qertþað
drukkinn, enda vilji stjórn Eimskipa-
félags íslands endilega hafa vínföng
i skipunum til pess að sem flestum
skipanna verði siglt í strand! Þetta
stendur í Templar löngu eftir að
réttarhöldin voru prentuð í blöðun-
um og maður eftir mann höfðu unn-
ið eið að þvi, að þeir hefðu ekki
séð vín á skipstjóranum. Ennfremur
segir Templar, að prófessorarnir B.
M. Olsen, Ág.Bjarnason, Guðm. Finn-
bogason, fón Kristjánsson, séu ger-
sneyddir allri ábyrqðartilfinningu! Þá
mundi blaðinu ekki verða skotaskuld
úrþvíaðsanna ummælisínumþáaum-
ingjana Thor Jensen og Jes Zimsen;
blaðið segir, að þessir herrar vilji
helzt að starfsmenn þeirra séu svo
fullir á skipunum, að þau farist og
mennirnir með I
Þetta segir nú blaðið um and-
banningana o. fl. o. fl., en enn ósæmi-
legra farast því þó orð um sina eigin
stuðningsmenn. Blaðið spyr sig,
hverjir séu beztu stuðningsmenn
bannlaganna, og svarar sér með þvi
að það séu þeir, sem hafi hálja afi
sína verið viti sínu fjar af drykkju-
skap.
Þótt margir þessara tilfinningaríku
bannmanna hafi vitanlega verið mjög
miklir drykkjumenn og því vinnu-
lausir öreigar um eitthvert skeið æf-
innar, þá fer blaðið hér með svo
miklar öfgar, að engri átt nær.
Og alt er þetta ritað í nafni
Krists og kærleikans!
Mundi það ekki fremur í anda
Krists og kærleikans, að sýna nokk-
urt umburðarlyndi og langlundar-
geð þeim mönnum, sem ekki hefir
á þessum stutta tima, sem lögin
hafa 'staðið, tekist að umskapa hugs-
unarhátt sinn, sem gengið hefir til
þeirra að erfðum, í þessu efni öld
eftir öld?
Með samskonar umburðarlyndi
fyrir augum væri réttast að Templ-
ar fengi einhverjar smásektir, til að
byrja með, fyrir þetta Ijóta orðbragð
um beztu og nýtustu menn þjóðar-
innar. Blaðið er sennilega fátækt,
eins og félagsskapur Templara oft
vill verða, og væri því rétt að byrja
með lágar sektir. Háar sektir og
þung hegning ná sjaldan tilgangi
sínum, og það mun sannast á sin-
um tíma, að ekkert hefir gert bann-
töqunum eins mikið tjón, eins og ein-
mitt hin stórhækkuðu sektarákvaði.
Mannsins eðli er, sem batur fer,
nú einu sinni þannig háttað, að þótt
Pétur eða Páll haldi æsta ræðu og
særi menn um að kæra þá, sem
brjóta bannlögin, eða skrifi þess
háttar í Templar, þá hliðra þeir sér
sjálfir hjá því að kæra, fara að meta
máSavexti o. s. frv.
Þetta segja allir, að menn hlífist
við að kæra bannlagabrot. En
hvernig getur nokkur haldið því
fram í alvöru, að sá sem nú hlifist
við að kæra, muni fúsari á það síð-
an sektirnar hækkuðu og hert var á
L'gunum?
Menn virðast margir hverjir gleyma
því, að lögin eru samin handa lif-
andi verum en ekki tinsoldát-
um.
Hjá því verður ekki komist að
bannlögin séu brotin; það eru öll
lög, en sögur af þeim lagabrotum
eru mjög oft orðum auknar.
(Niðurlag)
9.
10.
11.
12.
13.
Eriginn
hefir getað fengið sig til að sam-
sinna landsstjórninni um hækkun-
ina á sykurverðinu. Svo fráleit
er þessi ráðstöfun. Ólafur Frið-
riksson reyndi að leggja lands-
atjórninni liðsyrði á föstudagsfund-
inum, hélt ræðu sem bæði að efni
og látbragði var góð eftirlíking
á ræðu fjármálaráðherrans. En
jafn vel hann greiddi atkvæði
með tillögum fundarins, kröfunni
um að lækka nú þegar verðið og
leggja gögnin á borðið. — »Tím-
inn«, stjórnarblaðið, tekur og í
þann strenginn, að það verði og
eigi að lækka sykurverðið. Eng-
inn getur fylgst með stjórninni.
öll þjóðin stendur óskift um kröf-
una ufn lækkun sykurverðsins.
Það mun eins dæmi í sögunni, að
stjórn fremji slíkt glapræði um
míkilsvert atriði að ekki einn ein-
asti landsmanna geti hallast á
sveifina með henni.
Það er sagt að f jármálaráðherr-
ann hafi látið í veðri vaka, að
hann vænti þess að hann nyti
trausts hjá þjóðinni. Slikt »traust«
sem stjórnin nýtur í sykurmálinu
mun varla vera til þess að gera
menn langlífa.
Vðnir líá ImorikiL
Það litur helst út fyrir það, að
einhverjir erfiðleikar séu á þvi
að fá útflutningsleyfi á nauðsynja-
vöru frá Ameríku. En við því
höfðu menn eigi búist, eftir þeim
skeytum sem fulltrúi stjórnarinn-
ar í Ameríku hafði sent stjórnar-
ráðinu. Má vera að það sé yfir-
völdunum i Ameríku eitthvað að
kenna, en um það verður ekkert
sagt að svo stöddu.
Eimskípafélaginu barst í gær-
morgun símskeyti frá erindreka
félagsins í New York þess efnis,
að útflutningsleyfi væri að eins
fengið fyrir nokkurn hluta þeirra
vara, sem Gullfoss átti að flytja.
og að eins lítið eitt af því, sem
Lagarfoss átti að flytja. Ennfrem-
ur að ekki fáist leyfi til þess að
flytja hveiti út nú sem stendur.
Það er mjög líklegt að skipin
muni tefjast eitthvað. Tæplega
hægt að búast við þeim hingað
fyr en undir jól.
Sfaðfest íög
26. oktober 1917.
Lög   um   breyting   á   löguns
nr.   17,   9.   júlí 1909  um al-
mennan ellistyrk.
Lög    um    stofnun   docents-
embættis   í   læknadeild   há-
skóla íslands.
Lög  um   að   skipa dr. phil.
Guðmund Finnbogason kenn-
ara í hagnýtri sálarfræði við
háskóla íslande.
Lög um stofnun alþýðuskóla
á Eiðum og afhendingu Eiða-
eignar til landssjóðs.
Lög   um stofnun   húsmæðra-
skóla á Norðurlandi.
Lög   um   sölu   á kirkjueign-
inni, 7 hndr. að fornu   matL
úr Tungu í Skutilsfirði, ásamt
skógarítaki þar.
Lög   um   breyting á og við-
auka  við   lög 1. febr.   1917,.
um heimild fyrir landsstjórn-
ina  til ýmsra   ráðstafana út
af Norðurálfu-óMðnum.
Lög   um   bráðabirgðahækk-
un á burðargjaldi.
Lög   um   breyting   á   löguro
nr.   30,   20.   okt.   1913,   um>
umboð þjóðjarða.
Lög um lýsismat.
Lög um stækkun verzlunar-
lóðar ísafjarðar.
Lög   um  breyting   á   lögunu
nr.   49,   10.   nóv.   1913  ura
eignarnámsheimild fyrir bæj-
arstjórn  ísafjarðar  á lóð og
mannvirkjum   undir  hafnar-
bryggju.
Lög um breytingu   á  lögurxt
frá  22. nóv. 1907, um vegL
Lög um breyíingu á sveitar-
stjórnarlögum nr. 43,10. nóv.
1915.
Lög um mjólkursölu í Reykja-
vik.
Lög um afnám laga  nr. 21 r
20.  okt.   1905,  um skýrslur
um alidýrasjúkdóma.
Lög um framlenging á frið-
unartíma hreindýra.
Lög  um   breyting   á  lögum
nr.   35,    13.   des.   1895,   um
löggilding      verzlunarstaðar
hjá Bakkagerði í Borgarfirðú
Lög  um  samþykt  á   lands-
reikningum 1914 og 1915.
Lög   um   breyting   á   1. gr..
tolllaga fyrir ísland,   nr. 54,
11. júlí 1911.
Lög um framlenging  á gildí
laga  nr. 30,   22.  okt.   1912,
og laga nr  44, 2. nóv. I914r
og   laga   nr.   45,   s. d.   (um
vörutoll).
Lög  um breyting á og   við-
auka við lög nr. 23, 14. des,
1877, um tekjuskatt.
Lög  um  breyting  á  1.   gr,
laga   um   vitagjald   frá   ll^
júli 1911.
Lög  um   breyting  á   lögum
um  fasteignamat  nr. 22. 3.
nóv. 1915.
Lög   um   breyting  á lögum
nr.  16,   13.  sept.  1901, um
manntal í Reykjavik.
Fjáraukalög fyrir árin  191(5-
1917.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27-
28,
29.
30.
31
32
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4