Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						Kemur ttt tvisvar
í  viku.      VerS árg.
f 5 kr.,   erlendls 7X/S
:   kr. eða 2 dollarjborg- ;
lBt fyrir miðjan júlí
erlendis    fyrirfram.
•;   Lausasala 5 a. elnt
SAFOLD
Uppaögn  ^skrlfl.
bundln vi8 áramót,
j:
er ógild nema kom
ln só til útgefanda
fyrlr 1. oktbr, og
sé kaupandl skuld
laus vlð blaSIS,
ísafoldarprentsmiðja.
Ritstjór!:  Dlafur Björnsson.
Talsimi nr. 4SS>
XLV. árg.
Reykjavik, laugaidaginn 12. janúar. 1918.
2    íölublað
M i n n I s 1 i s t i.
AlþýOnfél bókasafn Tomplara». 8 kl. 7—8
borgarstjóraskrifst. opin dagl. 10 -12 og 1 - 8
Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—12 og 1—6
Bœjargjaldkerinn Lanfasv. 5 kl. 10—12 og 1—6
Ulandsbanki opinn 10—4.
K.F.U.M. Lestrar-og skrifstofa BArd.—10 aiDd.
Alm. fundir fid. og sd. 8»/« siod.
Landakotskirkja.    Guðsþj.  9 og 6 a helgam
Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1.
[uuidsbankinn 10—8.                 Bankastj. 10—12
Landsbókasafn 12—3 og 6—8.   Útlan 1—8
Landsb^naoarfélagsskrifstofan opin fra 12—S
Landsféhirílir 10—12 og 4—6.
Irt,cdssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga
helga daga 10—18 og 4—7.
Uistasafnio opio á sunnndðgnm kl. 12—2.
Ela itúrugripasafnio opio l'/t—2<f« a sunnud.
JPóithúsio opill virka d. 9—7, sunnnd. 9—1.
Bumábyrgo Islands kl. 1—6.
Btjómairaosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl.
Talsimi Beykjavlkur Pósth.8 opinn 8—18.
VUUstaoahælio.   Heimsöknartimi 12—1
tjöt>menjasafni6 opiö sd., lií'/i-l'/i
:S>jóo8kjalasafnio   opio   sunnud.,   þriðjud.   og
flmtndaga   tel. ni—2.
Þröngsýn þjóðrækni.
Danir og islenzk sjálfstærjismál.
Svo litur út, að aldrei eigi því að
-skeika, að þegar íslendingar eru
komnir að því að ná þrosk-a til þess
að stíga nýtt sjálfstæðisspor i ein-
hverju máli — þá skuli þvergirð-
ingshitturinn, sem íslendingum eftir
aldagamla sögulega reynslu, hættir
við að sérkenna Dani með — kom-
ast i algleyming. Þá skal ekki hjá
þvi fara, að þeir menn meðal Dana,
sem s'zt skyldi, nái eyrum þjóðar-
innar dönsku með því að klæða sig
ifalskan hjúp þjóðrækninnar, hjúp ætt-
jarðarástarinnar, í hjúp landvarðveit-
ingar undir hið danska riki o. s. frv.
Þetta hefir nú síðast komið á dag-
inn núna, er sii dirfska henti oss,
Islendinga, að vér töldum oss eigi
að eins heimilt, heldnr lika af prakt-
iskum ástæðum skylt að fara fram
a það við konung íslands, að okkur
væri tilskiíinn réttur til að svíkja
ekki i oss þjóðernismerkin þá er skip
vor fara otn höfin í bjargráðaerind-
um fyrir land og lýð — heldur geta
siglt undir eigin fána hvar sem fer.
Þegar svo hin praktiska réttar-
krafa er borin fram við konung,
að visu svo linlega, að eigi er lagt
við stjórnarafsögn, má heyra marg-
raddað danskt blaðakór um að aldrei
-megi það ódæði henda danska stjórn,
að hún leyfi íslendingum að hafa
sinn eigin siglingafána.
Það er svo sem ekki verið að taka
-tillit til þess, að krafan um siglinga
fánann, sem við raunar teljum oss
eiga við konunn einan um, er fram
komin sem einróma ilyktun þings
.og þjóðar. Nei, nei! Af því að Dan-
mörk hefir eitthvað 30 sinnum fleia
íbúa en ísland þykir þeim góðu,
dönsku þjóðernispostulum alveg sjálf-
sagt að halda fyrir oss í lengstu lög
öllu þvi, sem þeir mundu þó, ef
Ðanmörk væri í sambandi við sér
30 sinnum fólksfleiri þjóð, heimta
sem skýlausan rétt sinn — til handa
hinni dönsku þjóð.
Þessi þröngsýna þjóðrækni, eða
þjóðernisstefna, virÖist nú ráða mjög
um of i Danmörku i íslands garð
og hafa þegar nokkrar greinar úr
dönskum blöðum, um þetta efni,
verið birtar i ísl. blöðum (aðallega i
Morgunbl.).   Er þar deilt um tvent:
1.    Réttmæti þess, að Islendingar
eignist sinn eigin siglingafána.
2.    Mikilsvirkni Dana um að birgja
íslendinga upp með matvörum, með-
an ófriðurinn hefir staðið.
Þeir sem fyrst og fremst hafa
deilt um þessi efni eru Finnur pró-
fessor Jónsson, sem að vorum dómi
virðist hafa staðið mikið vel í istað-
inu af vorri hálfu, en af .Dana hálfu
hafa Knud Berlin (upp i gamlan
kunningsskap) og grósserinn Aage
Berléme þeytt lúðurinn.
Mun ísafold í 'næsta eða næstu
blöðum vikja nánara að þeim um-
mælum, sem af hálfu hins síðast-
talda niunga eru ritaðar í þeim tón,
að hann má blygðast sin fyrir að
haga sér svo, maður, sem af islenzkri
verzlun mun hafa þegið miljóna"-arf
og nú lifir á því að verzla við þá
þjóð, sem hann — að visu heimsku-
lega — hæðist að og vill skóinn
niður af i alla lund.
Fjármálaóreiða
„Timans".
Eg hefi verið sams hugar og flest-
ir aðrir að þvi leyti, að eg hefi lát-
ið skrif blaðs þess, er nefnir sig
»Tíminn«, eins og vind um eyrun
þjóta, og býst við að eg muni og
gera það framvegis. Það er heldur
eigi lystilegt verk sæmilega hugsandi
manni að fara að róta upp i ritsmið-
um fávisra uppskafninga, er sýnilega
virða að vettugi, hvort þeir fara með
rétt mál eða rangt, með heilindi
eða blekkingar. Og Margt bendir
á, að það sé einmitt tilqangurinn að
neyta hins siðarnefnda.
í sntnar, er leið, flutti >Tíminn«
m. a. cokkrar greinar, með afbrigð-
um vitlausar, um landsreikningana;
höf. var ónafngreindur, en vel vissu
menn, hver hann var, og hlotið
hefir hann nú siðan verkalaunin hjá
þeim hluta landsstjórnarinnar, er að
»Timanum< stendur. í næstsiðasta
tölublaði, frá 29. f. m., er þetta
áréttað af hálfu »ritstjórnarinnar«,
og meiru Iofað, en aðallega er vik
ið að reikningsskekkju þeirri, er íram
kom i reikningum landsverzlunar-
innar frá 1915- Það er látið svo
heita í blaðinu, að þeita eigi heima
i hinum vanalegu »fjárreiðum lands-
ins«, en þessi göfuga stofnun, lands-
verslunin, ekki nefnd i nafn í því
sambandi, þvl að, eins og kunnugt
er, þá má ekki nefna snöru i hengds
manns húsil
Þar sem landsreikningarnir (fyrir
átin 1914 og 1915) komu aðallega
undir eina nefnd i þinginu á síðastl.
sumri, sem sé fjáhagsnefnd neðri
deildar, er eg átti sæti í, vildi eg
leyfa mér að gefa nokkra skýringu
á meðferð þessa atriðis hjá stjórn,
yfiiskoðunarmönnum og Alþingi —
ekki til þess að fá »Tímahn« til að
fara með rétt mil, þvi að það tekst
vafalaust   ekki,   heldur   til   þess að
almenningur fái að sjá það, sem fram
hefir komið.
»Timinn« gefur ótvirætt í skyn,
að »Isafoldarliðið«, sem blaðið svo
nefnir, »langsararnir», sem það kall-
ar, og »Einar Arnórsson*, hafi hlanp-
ið með »um hálfa miljón* úrlands-
sjóði — af »almennings eign« —
og hafi þetta fólk »engagrein« get-
að fyrir þessu gert. Þetta sé hið
mesta »hneykslismál«, sem fyrir hafi
komið á íslandi (blaðið á þó líklega
við : alt.fram að þeim tima, er það
kom sínum manni, svo hæfur sem
hann er, í stjórnarsessinn 1), og verði
allir tþingmdlafunáir*, segir þar enn
fremur, að heimta, að sett sé »rann-
sóknarnefnd* í það, að »finna hvern
eyri af þessari hálfu miljón* (hin
mikla stjórn þeirra er eftir þvi eigi
megnug þess að rannsaka þær ritn-
ingar) 11
Þetta bull blaðsins, eins viti firt
og það er, hefði þó hvorki eg né
aðrir tekið hátíðlega, ef eigi hefði
annað komið til. Mér er skrifað af
Norðurlandi, að lið það, sem fylgir
atvinnumálaráðherra og blaði hans,
beri það mjög út og reyni á allar
lundir að telja mönnum trii um, að
stjórn E. A (og þar með þeir, er
voru fylgismenn hans!) hafi gert sig
seka i hinni mestu óreiðu og herfi-
asta fjárdratti, á fé landsins. Er
auðskilið, að þessi vandaði »flokkur«
er að reyna, i þrengingum sinum,
að fitja upp á hinu og þessu, til
til þess að leiða atkvgli manna ýrd
pvi, er nú gerist, og um meðulin
er ekki spurt: Ærulausum ósanc-
indum dreift út, jafnt um menn
sem málefni. Og blaðið spinnur
það upp um leið, að pingmenn vilji,
að hilmað sé yfir þessa »óreiðu«,
sem það er að blaðra um, en fyrir
þvi er vitanlega enginn fótur, eins
og öllum mun gefa að skilja. En
aðra eins höfuðósdfni og þessa hefi
eg fyrir mitt leyti eigi lund til að
láta mönnum haldast uppi orðalaust.
komna la ídsverzlunina,  og   sérstak-
lega reikningsfærslu hennarl
Athugasemdir yfirskoðunarmanna
eru dagsaitar to. maí 1917, svo að
þeim gafst timi nægnr til þess að
athuga málið með stjórn sinni (hinni
nýju), er einnig hafði skipað hr.
Þórð Sveinsson til að endurskoða
landsverzlunarreikningana, tins og
163. aths. þeirra sýnir, er hljóðar
svo:
163.
Af skýrslu þeirri, sem okkur hefir nó
borist um viðskifti landssjóðs við lands-
verzlunina árin Iðl4 og 1915, frá hr.
Þórði Sveinssyni, dags. 9. þ. m., sést,
að samkvasmt henni var skuld verzlunar-
innar við landssjóð { árslok
1914........kr. 373929,45
en landsreikningurinn það
ár telur fjárhseðina .   .   .   — 394315,85
eða........kr.   20386,40
hærri.
Sama skýrsla telur skuld
verzlunarinnar   við  lands-
sjóð í árslok 1915   .    .    . kr.   451560,63
en LR. telnr þessa fjárhæð — 1096084,90
Hér skakkar því um .
Við landsreikninginn fyrir irið
1915 gera yfirskoðunarmenn (Matth.
Ólafsson og Ben. Sveinsson) svo
látandi athugasemd (nr. 149):
149.
22. gr. 17.   Verzlun landssjóðs.
Hér eru landssjóði færð til útgjada til
landsvorzlunarinnar . . . kr. 131645,60
og árið 1914 var á 19. lið
sömu gr. fært til gjalda . — 394315,85
Til samans kr. 525961,45
En í skýrslu um innstæður i landssjóði
og útistandandi skuldír 81. des. 1915, i
LE. bls. 80, stendur:
ní verzlun landssjóðs d að standa kr.
1096084,90".
Mismunurinn er þvi kr. 570123,45, sem
landssjóður er talinn eiga meira i verzl-
un sinni, heldur en sést i landsreikningi|
að hann hafi til hennar lagt.
Landsreikningurinn var, eftir
skýrslu yfirskoðunarmanna, afgreidd-
ur í þeirra hendur 24. febr. 1917,
af landsstjórninni, sem pd 'var kom-
in, hinni príhöfðuðu, er lagði siðustu
hönd i hann, þar i meðal sjilfur
riðherra »Tímans«, sem vafalaust
hefir kynt sér milið, því að þegar
var mjög gumað af því (af liði hans),
að hann ætti að endurbæta og full-
kr.   644524,27
Spurt er um, hvernig a þessum   mikla
skakka standi; sbr. enn fremur 149. aths.
hér að framan.
Þessu svarar svo fjdrmdlardðherra
hinnarprlhöfðuðu (stjórnar >Tímans«),
og þykist gera fulla grein málsins,
(og stjórnin öll með honum), þ. 28.
júni 1917, auðvitað eftir "Vandlega
íhugun, á þessa leið:
149.
22. gr. 17.   Verzhtn landssjóðs.
A þessum lið i LR. er það eitt talið
til útgjalda til verzlunar landssjóðs, sem
taldist til, að greitt hefði verið til henn-
ar af landsféhirði eða rikissjóði Danmerk-
ur 1915. Með öðrum orðum peningar,
greiddir úr landssjóði.' En auk þess
hafði lands8jóður i lok ársins 1915 lagt
til verzlunarinnar kr. 810000,00 í vixlum,
sem eigi þótti rétt að tilfæra í heinum
útgjöldum, en þótti hinsvegar réttara að
láta það koma fram i skýrslunni um inn-
stæður og útistandandi skuldir landssjóðs
(LR. bls. 81, 4. lið).
I útreikningnum yfir hin beinu útgjöld
til verzlunarinnar hefir komið fram villa
frá 1914, upphæðin er kr. 21946,01, sem
virðist stafa af skakkri sjóðsuppgerð hjá
landsféhirði, og önnur villa frá, 1915, upp-
hæðin er 52680,83, sem stafar af þvi að
sú npphæð hafði verið tekin út af 3 */o
conto (þ. e. verzlunarreikningnum) i ís-
landsbanka, og höfð til afborgunar og
vaxtagreiðslu erlendis af láni landssjóðs
fri 1909, en þetta var þeim, er samdi
útgjaldalið LR. ókunnugt um. Ennfrem-
ur hafði jverið fært verzluninni til út-
gjald» reikningslán i íslandshanka 1914
kr. 52000,00 og átti þvi sú upphæð, sem
stóð i reikningslánum i skýrslunum um
innstæður og útistandandi skuldir hæði
árin 1914 og 1915, að hrerfa.
Hin beinu viðskifti landssjóðs við verzl-
unina ern þannig:
1914:
Ýmsar greiðslur frá lands
féhirði.......   kr.   47941,57
Innstæða á 3 °/0 konto i Is-
landsbanka ......— 125000:00
Reikningslán     i    Islands
banka.    ..,....   —   52000,00
Greitt til afborgunar á vixli   —    50000,00
Greitt erlendis upp i pen-
ingasendingu til New York   — 201952.47
.    kr. 476894,04
Frá dregst:
Til greiðslu á
láni frá  1909 kr. 53191,41
Peningar    til
landsféhirðis
31. des.    .   . — 50000,00
Vextir af inn-
stæðu   i   fs-
landsbanka
31. des.    .   . —   1333,59   _ 104525,00
1915:
Samkvæmt reikníngi lands-
féhirðis bls. 41 og 38 .   .   — 279963,10
Qreitt erlendis fyrir vörur   —   64157,50
kr. 716489,64
Frá dregst:
Samkvæmt reikningi lands-
féhiröis hls. 38 kr. 112475.00
Greitttillagtil
Landsbankans — 100000,00
Greitt   vegna
láns frá 1909 -^-   52680,83, _ 265155,83
Skuld 31. des.   kr. 451333,81
í lok ársins 1915 voru   því   hin beinu
útgjöld landssjóðs til verzlnnarinnar árin
1914  og 7915     .   .   ,   .   kr.   451333,81
en framlag   í   vixlum og
reikningsláni.....—   810000,00
Sú upphæð, sem stiið i
verzlnnlandssjóðs 31. des.
1915, var......kr. 1261333,81
Þar af stðð inni 31. des.
1915  hjá Guaranty Trust
Co. . . . kr. 5758,18
ogá3'/8konto
ilslandsbanka— 47403,43     __    53161,61
I vörum i verzlun lands
sjóðs ætti þvi að vera 31.
dese-ber 1915   .   .   .   ,   kr. 1208172,20
Skuld 31. des.   kr. 372369,04
Og enn fremur:
163.
Skýrsla sú, sem yfrskoðunarmenn hafa
fengið frá hr.. Þórði Sveinssyni, var send
honum, ásamt öðrum verzlunarskjölum,
frá fjármáladeild stjórnarráðsins, og er
samin þar, en nokkru siðar en landsreikn-
ingurinn sjálfar. Réttara þykir að skýra
frá þessu, til þess að það valdi ekki
misskilningi.
Að öðru leyti er þessari athugasemd
svarað með svarinu við 149. grein hér
að framan, enda snertir skýrsla þéssi
eigi beinar tekjur og  útgjöld  landssjóðs.
Yfirskoðunarmenn víkja siðan mil-
inu til Alþingis, með tillögum dags.
2r. júlí 1917. Þar var LR. vísað,
eins og getið hefir verið, til fjir-
hagsnefndar (í henni voru í Nd.
þeir G. Sv., Þór. J., H. Kr., M. G.
og Þorst. M. J.). t nefndariliti
hennar um 'frumv. til laga um sam-
þykt landsreikn., dags. 10. ig. 1917,
segir svo um iminst atriði (þingskj.
412, við gjaldabilkinn i LR. 1915)*.
149, 163 (247 og 250 1914).
Eftir því, sem ráða má af athugasemd"
um yfirskoðunarmanna og svörum ráð-
herra, er gvo mikill ruglingur á reiknings-
færslu landssjóðsverzlunarinnar, að eigi
má við nna. Til þess að kippa þessu i
lag, virðist eigi annað fært, en að lands-
stjórnin láti gera nákvæma reikninga yfir
verzlun þessa frá. byrjun, og fái þá siðan,
að lokinni umboðslegri endurskoðun, yfir-
skoðunarmonnum til athugunar, og láti
þeir siðan athugaaemdir með svörum og
tillögum fylgja landsreikningunum.
Með þéssum formila fór fram
samþykt landsreikninganna i Alþingi;
en nú er svo komið, eftir því, sem
lesa mi i »Tímanum«, að það blað
treystir eigi sijðrn sinni með hinum
hdlofuðu rdðsmönnum landsverzlunar-
innar (sem blaðið þó ella segir, að
komið hafi öllú i lag), til pess að
framkveema pcnna vilja pingsins —
um einfalda  reiknings-endurskoðun 1
Af framanskráðu er það nú ljóst,
að hér er um að ræða rugling í
reikningsfarslu, eins ogfjirhagsnefnd-
in kemst að orði, í viðskiftum lands-
sjóðs    og    landsverzlunar,     talsvett

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4