Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķsafold

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķsafold

						t
STEFÁN STEFÁNSSON
fyrv. alþingismaður.
Hann ljest aðfn. 25 f.m. hjá dótt-
«r sinni á Hjalteyri við Eyjafjörð.
Yar bananieinið lungnabólga. —
Hann var á heimleið frá Akur-
•eyri þegar hann ljest. — En
sjukdómurinn tók hann svo geyst,
að hann treystist ekki til að halda
ferð sinni áfram heim, og er þó
stutt frá Hjalteyri til Fagraskógs.
Oftast lá hann þungt haldinn, en
þó munu menn hafa hugað honum
líf, efir því sem símað var að
norðan.   En   sunnudaginn   versn
lengst af. Vafalaust gætu og sam-
þingsmenn hans allan þennan ára-
fjölda borið því vitni, hve sam-
viskusamlega hann stóð þar í
stöðu sinni eins og annarstaðar.
Hann var ekki einn þeirra þing-
manna, sem mikill gnýr eða
stornmr stóð um. En vafalaust
! eru þau rjett orðin,' sem einn
reyndur þingmaður ljet falla um
hann fyrir mjög stuttu 'síðan:
„Jeg tel hann hafa verið í röð
góðra þingmanna, vandaðan, sam-
viskusaman og athugulan í smáu
sem stóru. Hann vildi aldrei gera
neitt, sem hann ekki taldi rjett
vera  í  hverju  þingmáli."
Stefán var með betri ræðumönn-
aði sjúkdómurinn svo, að dauðinn  um   á   þingi;   talaði   sjaldan   en
varð endir þeirrar glímu.
Stefán Stefánsson var fæddur
29. júní 1863 á Kvíabekk í 01-
afsfirði, og því tæpra 62 ára.
J'oreldrar hans voru Stefán prest-
Tir Árnason, síðast prestur að
Hálsi   í   Fnjóskadal,   og   Guðrún
skýrt og Ijóst og einarðlega, þeg
ar  hana  tók  til  máls,   og  fylgdi
jafnan orðum hans sannfæringar-
þróttur   og  kraftur.
Það lætur að líkindum að mikil
störf hafi hlaðist á Stefán heima
í  hjeraði,   enda   má   svo   að   orði
ISAFOLD
hjón sammerkt í því að gera
garðinn hlýjan öllum þeim, sem
þangað þurftu að leita.
Stefán Stefánssen var hinn
gervilegasti maður, alt fram á
endadægur. Hann var meira en
meðalmaður á hæð, en þrekinn
mjögfog rammur að afli; andlitið
frítt og karlmannlegt og svipur-
inn bjartur og glaðlegur. Fjör-
maður var hann mikill, kátur oft-
ast og þá spaugsamur og hnittinnj
í svörum og umsögnum um menn
og málefni.
Ragnheiður Davíðsdóttir, kona
Stefáns, lifir mann sinn, ásamt 7
börnum, öllum uppkomnum, nema
14 ára dreng í föðurgarði.
UUarmarkaðurinn.
• Jónsdóttir. Haim fluttist ungur aðjkveða, að hann væri viðriðinn
"Hálsi með foreldrum sínum, og flest opinber störf sveitar sinnar.
<ólst þar upp. Gekk hann síðanjHaun var sýslunefndarmaður og
"á búnaðarskólann á Eiðum, og út- hreppstjóri um fjölda mörg ár,
«krifaðist  þaðan  1885.  Hann var  formaður  sparisjóðs  og  Búnaðar-
••¦og eitt ár eftir það á Möðruvalla- fjelags hreppsins, auk margra
skólanum, en tók þaðan ekki próf. j annara starfa sem honum voru
Árið 1890 kvongaðist hann'falin. Og það «r eftirtektarvert,
Kagnheiði Davíðsdóttur, prófasts að öllum þessum störfum gegndi
^Guðmundssonar á Hofi, og hófhann nú er hann ljest. Sýnir það
sama ár búskap í Fagraskógi, er' eitt með öðru vinsældirnar og
nann  hafði   þá   keypt.     Bjó   þar  traustið   á  manninum.
"itil dauðadao's.                                    i     Stefáni   efnaðist   vel   í   búskap
1901  bauð  Stefán sig  fram til  sínum    í    Fagraskógi,    og    hafði
þings, og var kosinn. En ekki sat! mannmargt  og  myndarlegt heim-
i :hann á þingi 1902—03, en var svo   Hl  Og þó mæddi árið um kring
kosinn við næstu kosningar þar á' gestanauð    mikil    á    Fagraskógs-
-eftir, og  sat hann síðan  á þingi hjónunum.  Jörðin  liggur  í  þjóð-
valla ta'ð úr því sem þingmaður Ey-( braut,   og   tíðfarið   er   frá   Akur-
íirðinga   þar   til   við   kosningar ( eyri um Fagraskóg til úthjeraða
1923.                                                     Eyjafjarðar vestanvert. Par  gisti
Pings«ta   Stefáns,   um   20   ára  því fjöldi manna, sumar sem vet-
skeið, ber ótvíræðan vott um þaðJur.En tekið var jafnan með rausn
íhvað Fastur hann hefir verið í sessi, j og skörungsskap á móti hverjum,
'^o* Jive  óskift  traust  hann hafðí'sem   að   garði  bar.   Og   áttu  þau
UllarverSið  svo  lágt  í  Englandi
að stórvandræSi eru aS.
Á  ófriðarárunum  fækkaði sauð-
fjenaði   að   miklum  mun   í  heim-
inum,   eins   og   kunnugt   er.   En
' notkuu   ullarinnar   minkaði   ekki
' að sama skapi. Varð það til þess,
að  ullarverðið  hækkaði mjög,  og
ört.
Síðan á ófriðarárunum hefir
ullarverðið verið meiri og snögg-
ari breytingum undirorpið en áð-
ur tíðkaðist. Kemur það m. a.
til af því, að örðugra hefir verið
fyrir verslunarmenn og ullar-
framleiðendur að gera sjer grein
fyrir, hvernig framboð stæðist á
við eftirspurn á heimsmarkaðin-
tim.
Síðan um nýjár hefir ullar-
verðið í Englandi farið mjög
lækkandi. Verð á Merino-ull er
nú 50% lægra en það var fyrir
tæpu missiri síðan. Er talið, að
verðlækkun þessi stafi að miklu
leyti af því, að ullarkaupmenn og
verksmiðjur hafi misreiknað hve
vel ullarforðinn nægði til að full-
nægja eftirspurninni. í fyrrahaust
!
var alment álitið, að mi'kil vönt-
un á ull væri fyrir dyrum. —
Keyptu menn þá hver í kapp við
arman, og sprengdu verðið upp.
Er haustrúningarullin frá Astral.
fór að koma á markaðinn, komust
menn brátt að raun um, að engin
þurð var fyrirsjáanleg. Um nýjár-
ið fór ullin þá að falla í verði, og
hefir fallið fram á þennan dag.
Að hún hefir fallið svona ört,
kemur m. a. til af því, að ullar-
notkun hefir verið með minna
móti í ár; verksmiðjur, er fram-
leiða ullarföt, hafa átt erfitt með
að selja framleiðslu sína, og ull-
arbirgðir þeirra því tæmst dræmt.
Kaup almennings á ullarfatnaði
hefir minkað, m. a. vegna þess,
að almenningur hefir sókst meira
eftir ódýrum bómullarfatnaði og
fatnaði úr silki og silkilíki en
imdanfarin  ár.
Talið er, að fjártöp manna á
ullarsölu í Englandi undanfarandi
mánuði muni nema 20 miljónum
sterlingspunda. En verðið er sem
stendur lægra en það hefir verið
nú til margra ára.
Til þess að koma einhverju
tauti á ullarsöluna í sumar, hafa
'kaupmenn í Ástralíu, svo, og
nokkrir f jársýslumenn Breta, í
hyggju að mynda fjelag með
sjer, með 8 miljóna sterlingspd.
hlutafje, til þess að stöðva fram-
boð ullar á breska markaðinum
nú á næsturmi.
Er búist við því, að ullin muni
ef til vill geta hækkað í verði á
þessu ári, ef f jelag þetta nær tök-
um á framboðinu; því talið er
líklegt, að hið ilága ullarverð
stafi nú orðið frekar af hræðslu
manna við ullarkaup, heldur en
'af því, að ull sje fyrir hendi langt
fram yfir þarfir ullariðnaðarins
næstu mánuði.
(Ofanrituð frásögn er að mestu
eftir greinum í Daily Mail, dag-
ana 7.—9. maí).
Hættan af flugunum.
pað liggur hverjum aðgætum
manni í augum uppi, að flugur
eru hin niestu óþrifadýr. pær
leggja sjer flest til munns. Syk-
ur og kökur eru þær sólgnar í og
leita yfirleitt í allan mat, en sje
ekki slíkt á boðstólum jeta þær
allsk. skarn, hráka og óþverra.
Með öllu skarninu jeta þær 6-
grynni af ba'kteríum og alskonar
sýklum, en alt slíkt sleppur <">-
skaddað gegnum meltingarfæri
flugnanna. par sem þær skríða
á hreinum rúðum má fljótt sjá
fjölda af örsmáum óhreininda-
ögnum. pað er saur flugnanna og
er hann ætíð fullur af alskonai
bakteríum. Nokkuð af ögnum
þessum er þó ýmislegt æti, sem
flugurnar æla upp. Ofan á þetta
bætist, að sjálfar flugurnar errr
loðnar um skrokk og lappir, og
venjulega eru hárin ötuð alls-
konar skarni, mat, hrákum og
ýmislegu ryki, sem flugurnar hafa
skriðið í. pær draga þá heldur
óþokkalegan slóða á eftir sjer.
Oftast eru dýr þessi á eirðarlausu
flakki innan um herbergin, fljúg-
andi, skríðandi, ælandi og skít-
andi, — svo maður segi söguna
eins og hún gengur.
Og hvaðan eru svo þessi kvik-
indi komin? peirra verður lítið
eða ekki vart á vetmm, en *S
hverju vori rísa þær úr rotinu,
inni í húsum og úti um hagann.
Hvað húsafluguna algengu og
maðkafluguna snertir, ér þessn
fljótsvarað . Húsaflugan verpir
eggjum sínum í allskonar áburð
og rotnandi efni, hrossatað, kúa-
mykju, hænsnaskít og flest rusl,
sem einhver áburður er í. Hrossa-
tað er þó sú vistarveran, sem
flugurnar kjósa helst. Þær verpa-
allstórum, aflöngum eggjum í
smásprungur eða holur 'i áburðin-
um, og oft margar flugur í sömtiv
•5>ví að „forfeður vorir" kölluðu
livern haudiðnaðarmann smið, og
verður >á smiður   (Schmied)  hjer
„Alleskömier,"    eða   sá   sem   alt
liann.  (93)  ,Forfeður vora'  og ís-'
Jendmga skortir orð til að tá'knaj
_„konu," «r svari til orðsins ,karl,'
\því   að   „frú"   er  víst   sama   sem
,,húsfreyja"    (Herrin)    og   „víf"
m á   aðeins   nota   um   konur,   er
-Tuienn æthiðu  gæddar  einhverjum
,æðri  gáfum,   og  þá   kastar   fyrst
tólfimum, er hann kemst að því,
;-að „maður" þýðir líka manneskja
(Mensch), rjett eins og konur
' væru ekki taldar með  manneskj-
um. Eim hnýtur Mohr um orð
•eins og „kvenmaður" og „kven-
.fólk," en nú skal eigi rugl þetta
rraJkið nánar.
„íþrótt"     þýðir    höf.    „Innen-
fcaftbewegung    (93)     (=    innri-
þróttarhreyfiug?) og verður hon-
ram þessi kynduga þýðing tilefni
'til nokkura lofsorða um „móður-
" kjaft"    (Muttermaul)   Islendinga.
En engin ósköp standa til lengd-
ar, og á bls. 93—94 kemst höf.
•að þeirri niði;rstöðu, að ærin elli-
mörk sjou á íslensku, og að hún
sje þung í vöfum, og langorðari
-en þýska, enda engan veginn slík
Jlistasmíð sem vel rituð þýska;
'hann tekur nú tvö þýsk orð ,ewig'
'Og  „unendlich^  til þess  að  sýna,
^ivílíkt furðuverk þýskan sje, og
"er satt best ao segja, að rugl hans
*m þau eru einhver átakanlegasti
vottur andlegra óþrifa og gor-
geirs, er jeg hefi sjeð. Og enn
heldur „málviskan" áfram. A bls.
96 segir höf., að ekki verði ritað
um þjóðmegunarfræði á íslensku,
vegna þess að málið kuuni ekki
að gera greinarmun t. d. á ,verði'
ög ..gildi" (Preis und Wert), og
þá. eiga ekki lögfræðingar hjer-
lendir, sjö dagana sæla, ef þeir
vilja rita eitthvað.
Hjer skulu nú að lokum sýnd
nokkur dæmi enn, um þekkingu
liöf. á íslenskri tungu: (bls. 90—
91) : símskeyti = Drahtsendung;
aðgöngumiði = Zugangsmittel;
bifreið = Zitterwagen eða Bebe-
wagen; (bls. 97) Guðbrandur =
Gottesflamme; bls. 103, virðist
Ikíí'. hafa haldið að „svangur"
þýddi óljettur (= schvanger), en
gladdist þá mjög, er hann varð
þess vísari, að það þýddi bara
„hungraður." Á bls. 120 Becher-
bucht = ? Kollaf jörður; Aschen-
húgel = ? Öskjuhlíð; Moosfels
= ? Mosfell; á blaðsíðu 171
segir haim að „hraun" sje borið
fram „hrön" og að h-ið hljómi
líkt og ch á þýsku. „Hraun" er
sama orð sem „Röhn" (þýskt
fjallsheiti), og hefir hjer orðið
stafavíxl; af sömu ástæðu er
Rhein (áin) = íslenska lýsingar-
orðið „hrein" og þýðir því „sú
hreina, glailipandi, lýsandi." A
bls. 177 er Múlafoss þýtt Miihlen
fall   (=  myllufoss!),  og  er  hjer
þá kjaftur (= Maul) höf. ait í
einu orðinn að myllu. A bls. 182
—183 er „Geysir" þýtt „hinn
gríðarstóri." Á bls. 209 Flosagjá
— Flieszschlucht (= flotgjá);
bls. 211 „Dritsker" = ^Trittstein';
á bls. 79 er „síðasti vetrardagur"
á íslensiku kallaður „síðasta vetr-
arnótt'' (=letzte Winternacht).
En við ísl. námið hefir og nokkuð
skýrst fyrir höf. ýmislegt í þýskri
tungu, t. d. sögnin „bergen" —•
in die Berge schaffen = flytja í
fjöll. Allir furstar eiga einn titil
á ísleusku, og eru þeir kallaðir:
„hans hátinger" (bls. 79), og
bolludaghm kallar Mohr  „Bollar-
, tag."
j Rjett þykir að enda þessa
skraddaraþanka Mohrs á hugleið-
i ingum sjálfs hans um íslenska
orðið ,,ha". Um það segir hann
á bls. 18—19, að það sje sagt hárri
röddu, hvast og nærri ógnandi, og
finst því erlendvun mönnum sem
vaðið sje upp á þá. „Orðið er
óvingjarnlegt, fjandsamlegt og
nærri því ruddalegt." En hrædd-
astur hefir þó höf. orðið, er hann
heyrði það í síma, og virðist ekki
einleikið, hve smáorð þetta hefir
skelft hann; en svo kemur skýr-
ing'in von bráðar: hann virðist
rugla því saman við erlenda upp-
hrópun, sem stundum er notuð á
leiksviði til þess að skjóta gla>pa-
mönnum   skelk   í   bringu.       Frá
sjónarmiSi   voru,   íslendinga,   er
ekkert ruddalegt í því að nota
orðið „ha," og víst mun það ekki
lagt niður á landi hjer fyrir þá
sök eina, að það hefir vakið hjá
höf.  óþægálegar endurminningar.
Rjettarfar á íslandi.
Um það farast höf. orð á þessa
hið,   (bls.  70—71):
„Það er ekki laust við, að í-
skyggilegt sje, að „kmmingsskap-
arreglan" skuli hafa áhrif á refsi-
rjettarfræðina, eins og fyrir víst
i'i sjcr stað. Höf. getur að vísu
ekki sagt neitt um þetta, sem
bygt sje á þekkingu hans sjálfs
á málinu; en skilríkir, erlendir
menn, er dvalið höfðu langvistum
í landinu, fullyrtu við hann, að
meðferð sakamála lyki nær aldrei
með því, að ákærði væri sakfeldur.
Haim heyrði lýsingar á örgustu
•svikum af augljósasta tæi, og
rjetturinn sýknaði glæpamanninn!
Honum og vífilengjum hans var
trúað. Hjer er ekki tilætlunin að
vekja grun um vísvitandi, óleyfi-
lega lagatiílkun (Reehtsbeugung);
yfir slíkan grun eru íslenskir
dómarar hafnir, eins og aðrir
(dómarar). en hitt er sennilega
óhætt að segja, að kynning sú,
sem af samvistum leiðir, og sú
skoðun, að hver sje öðrum skyld-
ur, freistar dómara til að sýna
mildi og auðtrygni, jafnvel þá,
er hvorugt á við. Hinsvegár verð-
ur   að   játa,   að   „þjóðarsálinni"
fanst hvorki slíkir sýknudómar,
er oss \itlendingum eru óskiljan-
legir, móðgun við sig, nje heldur
varð þeim gramt í geði út af
þessu. Menn lögðu samþykki sitt
á dómana, og salkborningarnir
lifa eftir sem áður vel metnir
meðal samborgara sinna, er marg-
ir hverjir höfðu tapað á þeim
stórfje. pó má efast um það,
hvort monnum var raunar alvara,
er þeir lögðu samþykki sitt á
dómana. í því efni má ekki
gleyma skorti íslendinga á hug-
rekki til þess að játa hreinskiln-
islega s.iálfstæða skoðun sína. Á
þetta mun aftur verða minst nokk-
uð í kaflanum um pjóðverja á
íslandi".
Höf. segir (á bls. 140), að lagt
sje hald á skip, sem veiða í land-
helgi, þau gerð upptæk með afla
og veiðarfærum og seld á uauð-
ungaruppboði. Vægari sekt fyrir
smærri sakir eru 10000 gullkrón-
ur. En gnllkrónur eru ekki til á
íslandi.
Á bls-.  111   getur höf.  þess,  -Æ
fæst lagaboð á ísl. sjeu virði þess-
pappírs, seni þau eru prentuð á.
Bogi  Ólafsson.
3
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4