Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Fréttir | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |


Ašlaga hęš


žś žarft aš vera meš Adobe Reader Plugin til aš skoša žessa sķšu


get Adobe Reader



Fréttablašiš

						42  1. desember 2007  LAUGARDAGUR

Á

rið 2005 var lítil 

bananaplanta flutt 

frá garðyrkjuskól-

anum á Reykjum 

til Grænlands í til-

raunaskyni. Þar 

var hlúð að henni í tilraunagróð-

urhúsi í Narsaq eftir leiðbeining-

um frá Holger Hansen, garð-

yrkjustjóra á Reykjum. Notast 

var við sólarorku og olíukynd-

ingu við upphitun og nú í nóvem-

ber kom fyrsta uppskeran af 

grænlenskum bönunum. Voru 

ávextirnir dýrmætu boðnir til 

kaups og var hæsta boð fyrir einn 

banana 600 krónur danskar, jafn-

virði rúmra 7.000 íslenskra 

króna, að sögn Bents Oleson, sem 

er garðyrkjustjóri í tilraunagarð-

yrkjustöðinni í Narsaq í suður-

hluta Grænlands. 

Frá þessu skýrir meðal annars 

kanadíski vefmiðillinn Nunatsiaq 

News og segir þar að fram til 

þessa hafi Ísland verið eina land-

ið við norðurheimskautsbaug 

sem rækti banana. Þar segir 

meðal annars um Ísland: ?Þökk 

sé auðveldu aðgengi að jarðhita-

orku eru allir bananar sem þjóðin 

neytir ræktaðir þar í risastórum 

gróðurhúsum.? Íslendingar 

kunna að hvá við þessu því þeir 

vita sem er að flestir bananar á 

Íslandi eru vandlega merktir bláa 

miðanum frá Chiquita. Margir 

vita þó að á Íslandi er hægt að 

rækta banana, einmitt vegna 

jarðvarmans, og að það hefur 

verið gert óslitið í Garðyrkju-

skólanum á Reykjum allt frá því 

fyrir miðja síðustu öld. 

Bananaræktunarþjóðin Ísland

Misskilningurinn um að hér séu 

ræktaðir nægir bananar til að 

fullnægja þörf landsmanna er þó 

útbreiddari en margir Íslending-

ar gera sér grein fyrir. Á netinu 

má finna fjölmargar síður á 

ýmsum tungumálum um banana-

ræktun Íslendinga og tengjast 

þær jafnt ferðalögum, jarðvarma-

vísindum og banönum. Stutt er 

síðan fullyrðing af þessu tagi var 

tekin út af alfræðiorðabókinni 

Wikipediu, en enn er hana að finna 

á Conservapediu, alfræði banda-

rískra íhaldsmanna. Í breskum 

vísindaþætti á dagskrá BBC-

útvarpsstöðvarinnar var því hald-

ið fram fyrir nokkru að Ísland 

væri einn helsti bananaframleið-

andi heims og á ófáum heimasíð-

um er það nefnt sem forvitnileg 

og fyndin staðreynd að Íslending-

ar séu eina evrópska þjóðin sem 

rækti banana. Í vefsamfélaginu 

Facebook er meira að segja að 

finna umræðuhóp fólks sem vill 

knýja á um að Bretar flytji inn 

íslenska banana.

Raunar eru fá lönd í Evrópu þar 

sem bananar eru ræktaðir svo ef 

til vill er sannleikskorn í staðhæf-

ingunum. Flestir bananar eru 

ræktaðir innan við tíu gráður frá 

miðbaug jarðar og óvíða er til nóg 

af orku til að hita upp gróðurhús 

þar sem ríkja þarf hitabeltislofts-

lag. Eyjan Krít er að öllum líkind-

um eina svæðið sem landfræði-

lega tilheyrir Evrópu þar sem 

bananar eru ræktaðir í atvinnu-

skyni, þó að á ýmsum nýlendum 

og eyjum sem heyra undir Evr-

ópuþjóðirnar Spán, Portúgal og 

Frakkland séu þeir einnig ræktað-

ir. Öll þessi ræktun er þó í tals-

vert meiri mæli en sú á Íslandi, 

þar sem einungis eitt gróðurhús 

er lagt undir bananana.

En hvað skyldi valda því að 

þessi hugmynd um yfirbyggðar 

íslenskar bananaplantekrur sé 

svo útbreidd? Víst er að útlend-

ingum þykir mikið til þess koma 

að yfir höfuð sé hægt að rækta 

hér banana og heimsóknir í hið 

risavaxna gróðurhús Eden í 

Hveragerði, þar sem má finna 

eina bananaplöntu, voru löngum 

fastur liður í gullna hringnum 

sem flestir ferðamenn og erlendir 

gestir voru sendir í. Þeim sem 

hingað koma þykir það flestum 

tíðindum sæta að jarðhiti sé svo 

mikill á Íslandi að hann sé hægt 

að nota til að rækta hitabeltis-

plöntur sem alla jafna vaxa mun 

nær miðbaug. Ef til vill hefur ein 

bananaplanta orðið að heilu húsi 

og húsið svo að mörgum, eins og í 

sögunni um fjöðrina og hænurnar 

fimm. Þó er einnig hægt að 

ímynda sér að ferðahandbókahöf-

undur eða aðrir á leið um landið 

hafi fengið ávæning af áformum 

sem uppi voru hér á landi á árun-

um eftir seinna stríð um að hefja 

bananarækt í atvinnuskyni og sú 

staðreynd slæðst inn í frásagnir 

af landinu í bókum og blöðum 

erlendis og öðlast sjálfstætt líf.

Melónur og vínber fín ? 

og bananar

Jarðhitinn er Íslendingum ómet-

anlegur við garðyrkju því með 

því að beisla hann er hægt að 

rækta hér margar skraut- og 

matjurtir sem annars þyrfti að 

flytja inn. Í bók Haraldar Sig-

urðssonar, Hallir gróðurs háar 

rísa, þar sem saga ylræktar á 

Íslandi er rakin, er sagt frá því 

að fyrsta gróðurhúsið sem var 

hitað með jarðvatni hafi verið 

reist árið 1924. Upp frá því voru 

gerðar tilraunir með alls kyns 

jurtir í íslenskum gróðurhúsum 

enda engar fyrirmyndir að fá að 

utan um hvað væri hægt að rækta 

með hjálp jarðhitans. Ferskjur, 

bananar, melónur, vínber, 

gras ker, apríkósur og tóbak eru 

meðal þess sem þá var prófað 

með misjöfnum árangri.

Árið 1931 gefa stjórnvöld út 

reglugerð til að ?takmarka sölu á 

gjaldeyri til kaupa á ónauðsyn-

legum varningi eftir því sem við 

verður komið? þar sem heims-

kreppan hafði valdið verðhruni á 

sjávarafurðum á erlendum mörk-

uðum. Á listanum yfir vörur sem 

ekki mátti flytja inn er að finna 

ýmsan almennan neysluvarning 

(sápu og ilmvatn, sáraumbúðir, 

jólaskraut, skó, vinnufatnað, skip 

o.m.fl.) og þar á meðal allar 

helstu garðyrkjuafurðir. Þessi 

lög eru enn hert árið 1934. 

Þarna fengu íslenskir garð-

yrkjumenn svigrúm til að prófa 

sig áfram með ræktun á ýmsum 

matjurtum og blómum án þess að 

hafa áhyggjur af því að innflutt 

vara væri seld á lægra verði. 

Auk hefðbundinna matjurta eins 

og tómata og gúrkna voru hér 

meðal annars ræktaðar melónur 

og vínber fín sem voru svo send í 

Aðalstrætið til kaupmannanna 

Silla og Valda, sem aftur mátti 

þekkja af þessum ávöxtum. Vín-

berjaræktun var raunar talsvert 

umfangsmikil hér á landi um 

tíma, þar til um 1950 þegar inn-

flutningur á ávöxtum jókst. Sér-

staklega voru vínberin vinsæl 

hjá setuliðinu sem þekkti slíkt 

góðgæti úr heimalandinu.

Hitabeltisræktun á Íslandi

Bananar eru mun vandræktaðri 

en vínberin en þó reyndu nokkrir 

garðyrkjubændur fyrir sér með 

ræktun þeirra. Heimildir eru 

fyrir því að fyrsta bananaplanta 

sem borið hafi ávexti hér á landi 

hafi verið sýnd á garðyrkjusýn-

ingu 1941, en það var Eiríkur 

Hjartarson, rafvirki í Laugardal, 

sem átti plöntuna. Garðyrkju-

skóli ríkisins á Reykjum í Hvera-

gerði hóf að rækta banana á þeim 

árum. Á garðyrkjustöðvunum 

Víðigerði og Laufskálum í Borg-

arfirði var um hríð einnig stund-

uð bananarækt. 

Bananarnir fóru illa með timb-

urgróðurhúsin út af hitanum sem 

þar þurfti að vera og um miðja 

öldina jókst innflutningur á 

ávöxtum verulega. Er þess getið í 

bók Haraldar að Silli og Valdi 

hafi keypt inn íslenska banana 

frá Víðigerði á 60 kr. kílóið en 

erlendu bananana hafi þeir keypt 

á 16 kr. kílóið svo erfitt var að 

standast erlenda samkeppni í 

verði.

Þó að ekki sé lengur hægt að 

kíkja til Silla & Valda og ná sér í 

íslenskan banana og landsfram-

leiðslan sé ekki meiri en svo að af 

og til séu bananar í boði á kaffi-

stofu Garðyrkjuskólans má enn 

láta erlenda gesti gapa af undrun 

með því að sýna þeim Banana-

húsið að Reykjum. Hveragerði er 

jú að öllum líkindum nyrsti ban-

anaræktunarstaður heims ? því 

að fyrrnefnt gróðurhús í Narsaq 

á Grænlandi liggur sunnar en 

Ísland.

Bananalýðveldið Ísland

Sagan um að Ísland sé sjálfbært um bananaframleiðslu lifir enn góðu lífi eins og sjá má víða á netinu. Þrjóskan og úrræðasemin 

sem þarf til að rækta hitabeltisplöntu við norðurheimskautsbaug þykir sæta eindæmum. Svanhvít Lilja Ingólfsdóttir leit yfir sögu 

bananaræktunar á Íslandi og kynnti sér hvaða hugmyndir útlendingar hafa um íslenska banana.

BANANARÆKTUN Á ÍSLANDI Aðalsteinn Símonarson grípur á ungri bananaplöntu í 

gróðurhúsi sínu í Laufskálum í Borgarfirði. 

?Hvaða þjóð er stærsti banana-

framleiðandi í Evrópu?

Ísland, 64 gráður norður, aðeins 

tveimur gráðum neðan við norður-

heimskautsbaug.?

http://www.sln.org.uk/geography/

SLNgeography@Iceland1.htm

Í Garðyrkjuskólanum í Hveragerði, 

sem nú heyrir undir Landbúnað-

arháskólann á Hvanneyri, hafa 

íslenskir garðyrkjumenn gert tilraunir 

með ýmsa ræktun í gegnum árin en 

fastur punktur er bananaræktunin, 

og vekur hún hvarvetna athygli og 

undran. Bananaplönturnar eru allar 

af sömu upprunalegu plöntunni og 

bera enn ávöxt, yfir 65 árum seinna. 

Að sögn Magnúsar Ágústssonar, 

garðyrkjuráðunautar hjá Bændasam-

tökum Íslands, er uppskeran best 

í desember því þá hafa ávextirnir 

þroskast við bestu mögulegu 

birtuskilyrði yfir sumarið. Plönturnar 

eru höggnar niður eftir að þær gefa 

ávöxt og þess vegna geta þær orðið 

svona gamlar, því þær vaxa nýjar 

upp við hverja uppskeru.

Þar sem íslensku bananaplönturnar 

hafa fengið að dafna hér einangr-

aðar frá því í seinna stríði hafa þær 

að sögn Magnúsar vakið áhuga 

erlendra vísindamanna, sem vilja 

kanna ónæmi þeirra fyrir sjúkdóm-

um sem upp koma á bananaplant-

ekrum og hafa jafnvel valdið því að 

uppi eru dómsdagsspár um að viss 

afbrigði banana geti orðið útdauð 

á fáum árum. Talið er að þar sem 

íslensku plönturnar eru svo gamlar 

geti þær búið yfir erfðavísum sem 

búið er að rækta út úr nýjustu 

afbrigðum. Bananaplöntur fjölga 

sér með rótarskotum og þau er vel 

hægt að flytja á milli landa eins og 

grænlenskir hafa gert, svo nú er 

mikilvægt að hlúa vel að íslensku 

plöntunum til að hægt verði að 

nýta þær til að bjarga heiminum frá 

bananalausri framtíð.

EINSTAKAR BANANAPLÖNTUR Á HEIMSVÍSU

Aðalsteinn Símonarson og 

Sigurbjörg Pálsdóttir stofn-

uðu garðyrkjustöðina Lauf-

skála í Borgarfirði árið 1945 

þegar þau byggðu stórt og 

mjög hátt gróðurhús sem sérstaklega 

var ætlað undir bananarækt. Húsið 

var tæpir 300 fermetrar og mjög hátt 

til lofts og þar ræktuðu þau banana 

í nokkur ár. Bananarnir voru settir 

á markað í Reykjavík í samstarfi við 

heildsalann Eggert Kristjánsson og 

seldust vel. ?Hann keyrði þetta niður 

í Borgarnes og þaðan fór það með 

skipi til Reykjavíkur,? segir sonur 

hjónanna, Kári Aðalsteinsson, um 

föður sinn. 

En þurfti ekki mikið þor til að hefja 

svo framandi ræktun á Íslandi á 

þessum tíma? ?Pabbi var náttúrlega 

alltaf þekktur fyrir tilraunastarfsemi 

svo ég held að það hafi ýtt 

honum út í þetta,? segir 

Kári, en faðir hans ræktaði 

einnig meðal annars kaktusa 

og aðra þykkblöðunga.

Bananar voru þó aðeins ræktaðir í 

Laufskálum í um þrjú ár. Á þessum 

tíma voru öll gróðurhús úr timbri 

og húsið fór illa í hitabeltishitunum. 

?Það sem gerði að þetta gekk ekki 

upp var að til að rækta banana þarf 

að vera mjög heitt og mikill raki og 

þannig skemmdust húsin fljótt,? segir 

Kári.

Viðurinn fúnaði og gróðurhúsið 

skemmdist á fáum árum, auk þess 

sem farið var að flytja inn banana í 

meiri mæli að utan, en eftir stendur 

minningin um verk framtakssams 

fólks sem vildi kanna ítrustu mörk 

þess mögulega í garðyrkju á Íslandi.

BORGFIRSKIR BANANAR

Í breskum vísinda-

þætti á dagskrá 

BBC-útvarpsstöðvar-

innar var því haldið 

fram fyrir nokkru 

að Ísland væri einn 

helsti bananafram-

leiðandi heims

HVAÐ SEGIR Á NET-

INU UM ÍSLENSKA 

BANANA?

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128