Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						42  1. desember 2007  LAUGARDAGUR
Á
rið 2005 var lítil 
bananaplanta flutt 
frá garðyrkjuskól-
anum á Reykjum 
til Grænlands í til-
raunaskyni. Þar 
var hlúð að henni í tilraunagróð-
urhúsi í Narsaq eftir leiðbeining-
um frá Holger Hansen, garð-
yrkjustjóra á Reykjum. Notast 
var við sólarorku og olíukynd-
ingu við upphitun og nú í nóvem-
ber kom fyrsta uppskeran af 
grænlenskum bönunum. Voru 
ávextirnir dýrmætu boðnir til 
kaups og var hæsta boð fyrir einn 
banana 600 krónur danskar, jafn-
virði rúmra 7.000 íslenskra 
króna, að sögn Bents Oleson, sem 
er garðyrkjustjóri í tilraunagarð-
yrkjustöðinni í Narsaq í suður-
hluta Grænlands. 
Frá þessu skýrir meðal annars 
kanadíski vefmiðillinn Nunatsiaq 
News og segir þar að fram til 
þessa hafi Ísland verið eina land-
ið við norðurheimskautsbaug 
sem rækti banana. Þar segir 
meðal annars um Ísland: ?Þökk 
sé auðveldu aðgengi að jarðhita-
orku eru allir bananar sem þjóðin 
neytir ræktaðir þar í risastórum 
gróðurhúsum.? Íslendingar 
kunna að hvá við þessu því þeir 
vita sem er að flestir bananar á 
Íslandi eru vandlega merktir bláa 
miðanum frá Chiquita. Margir 
vita þó að á Íslandi er hægt að 
rækta banana, einmitt vegna 
jarðvarmans, og að það hefur 
verið gert óslitið í Garðyrkju-
skólanum á Reykjum allt frá því 
fyrir miðja síðustu öld. 
Bananaræktunarþjóðin Ísland
Misskilningurinn um að hér séu 
ræktaðir nægir bananar til að 
fullnægja þörf landsmanna er þó 
útbreiddari en margir Íslending-
ar gera sér grein fyrir. Á netinu 
má finna fjölmargar síður á 
ýmsum tungumálum um banana-
ræktun Íslendinga og tengjast 
þær jafnt ferðalögum, jarðvarma-
vísindum og banönum. Stutt er 
síðan fullyrðing af þessu tagi var 
tekin út af alfræðiorðabókinni 
Wikipediu, en enn er hana að finna 
á Conservapediu, alfræði banda-
rískra íhaldsmanna. Í breskum 
vísindaþætti á dagskrá BBC-
útvarpsstöðvarinnar var því hald-
ið fram fyrir nokkru að Ísland 
væri einn helsti bananaframleið-
andi heims og á ófáum heimasíð-
um er það nefnt sem forvitnileg 
og fyndin staðreynd að Íslending-
ar séu eina evrópska þjóðin sem 
rækti banana. Í vefsamfélaginu 
Facebook er meira að segja að 
finna umræðuhóp fólks sem vill 
knýja á um að Bretar flytji inn 
íslenska banana.
Raunar eru fá lönd í Evrópu þar 
sem bananar eru ræktaðir svo ef 
til vill er sannleikskorn í staðhæf-
ingunum. Flestir bananar eru 
ræktaðir innan við tíu gráður frá 
miðbaug jarðar og óvíða er til nóg 
af orku til að hita upp gróðurhús 
þar sem ríkja þarf hitabeltislofts-
lag. Eyjan Krít er að öllum líkind-
um eina svæðið sem landfræði-
lega tilheyrir Evrópu þar sem 
bananar eru ræktaðir í atvinnu-
skyni, þó að á ýmsum nýlendum 
og eyjum sem heyra undir Evr-
ópuþjóðirnar Spán, Portúgal og 
Frakkland séu þeir einnig ræktað-
ir. Öll þessi ræktun er þó í tals-
vert meiri mæli en sú á Íslandi, 
þar sem einungis eitt gróðurhús 
er lagt undir bananana.
En hvað skyldi valda því að 
þessi hugmynd um yfirbyggðar 
íslenskar bananaplantekrur sé 
svo útbreidd? Víst er að útlend-
ingum þykir mikið til þess koma 
að yfir höfuð sé hægt að rækta 
hér banana og heimsóknir í hið 
risavaxna gróðurhús Eden í 
Hveragerði, þar sem má finna 
eina bananaplöntu, voru löngum 
fastur liður í gullna hringnum 
sem flestir ferðamenn og erlendir 
gestir voru sendir í. Þeim sem 
hingað koma þykir það flestum 
tíðindum sæta að jarðhiti sé svo 
mikill á Íslandi að hann sé hægt 
að nota til að rækta hitabeltis-
plöntur sem alla jafna vaxa mun 
nær miðbaug. Ef til vill hefur ein 
bananaplanta orðið að heilu húsi 
og húsið svo að mörgum, eins og í 
sögunni um fjöðrina og hænurnar 
fimm. Þó er einnig hægt að 
ímynda sér að ferðahandbókahöf-
undur eða aðrir á leið um landið 
hafi fengið ávæning af áformum 
sem uppi voru hér á landi á árun-
um eftir seinna stríð um að hefja 
bananarækt í atvinnuskyni og sú 
staðreynd slæðst inn í frásagnir 
af landinu í bókum og blöðum 
erlendis og öðlast sjálfstætt líf.
Melónur og vínber fín ? 
og bananar
Jarðhitinn er Íslendingum ómet-
anlegur við garðyrkju því með 
því að beisla hann er hægt að 
rækta hér margar skraut- og 
matjurtir sem annars þyrfti að 
flytja inn. Í bók Haraldar Sig-
urðssonar, Hallir gróðurs háar 
rísa, þar sem saga ylræktar á 
Íslandi er rakin, er sagt frá því 
að fyrsta gróðurhúsið sem var 
hitað með jarðvatni hafi verið 
reist árið 1924. Upp frá því voru 
gerðar tilraunir með alls kyns 
jurtir í íslenskum gróðurhúsum 
enda engar fyrirmyndir að fá að 
utan um hvað væri hægt að rækta 
með hjálp jarðhitans. Ferskjur, 
bananar, melónur, vínber, 
gras ker, apríkósur og tóbak eru 
meðal þess sem þá var prófað 
með misjöfnum árangri.
Árið 1931 gefa stjórnvöld út 
reglugerð til að ?takmarka sölu á 
gjaldeyri til kaupa á ónauðsyn-
legum varningi eftir því sem við 
verður komið? þar sem heims-
kreppan hafði valdið verðhruni á 
sjávarafurðum á erlendum mörk-
uðum. Á listanum yfir vörur sem 
ekki mátti flytja inn er að finna 
ýmsan almennan neysluvarning 
(sápu og ilmvatn, sáraumbúðir, 
jólaskraut, skó, vinnufatnað, skip 
o.m.fl.) og þar á meðal allar 
helstu garðyrkjuafurðir. Þessi 
lög eru enn hert árið 1934. 
Þarna fengu íslenskir garð-
yrkjumenn svigrúm til að prófa 
sig áfram með ræktun á ýmsum 
matjurtum og blómum án þess að 
hafa áhyggjur af því að innflutt 
vara væri seld á lægra verði. 
Auk hefðbundinna matjurta eins 
og tómata og gúrkna voru hér 
meðal annars ræktaðar melónur 
og vínber fín sem voru svo send í 
Aðalstrætið til kaupmannanna 
Silla og Valda, sem aftur mátti 
þekkja af þessum ávöxtum. Vín-
berjaræktun var raunar talsvert 
umfangsmikil hér á landi um 
tíma, þar til um 1950 þegar inn-
flutningur á ávöxtum jókst. Sér-
staklega voru vínberin vinsæl 
hjá setuliðinu sem þekkti slíkt 
góðgæti úr heimalandinu.
Hitabeltisræktun á Íslandi
Bananar eru mun vandræktaðri 
en vínberin en þó reyndu nokkrir 
garðyrkjubændur fyrir sér með 
ræktun þeirra. Heimildir eru 
fyrir því að fyrsta bananaplanta 
sem borið hafi ávexti hér á landi 
hafi verið sýnd á garðyrkjusýn-
ingu 1941, en það var Eiríkur 
Hjartarson, rafvirki í Laugardal, 
sem átti plöntuna. Garðyrkju-
skóli ríkisins á Reykjum í Hvera-
gerði hóf að rækta banana á þeim 
árum. Á garðyrkjustöðvunum 
Víðigerði og Laufskálum í Borg-
arfirði var um hríð einnig stund-
uð bananarækt. 
Bananarnir fóru illa með timb-
urgróðurhúsin út af hitanum sem 
þar þurfti að vera og um miðja 
öldina jókst innflutningur á 
ávöxtum verulega. Er þess getið í 
bók Haraldar að Silli og Valdi 
hafi keypt inn íslenska banana 
frá Víðigerði á 60 kr. kílóið en 
erlendu bananana hafi þeir keypt 
á 16 kr. kílóið svo erfitt var að 
standast erlenda samkeppni í 
verði.
Þó að ekki sé lengur hægt að 
kíkja til Silla & Valda og ná sér í 
íslenskan banana og landsfram-
leiðslan sé ekki meiri en svo að af 
og til séu bananar í boði á kaffi-
stofu Garðyrkjuskólans má enn 
láta erlenda gesti gapa af undrun 
með því að sýna þeim Banana-
húsið að Reykjum. Hveragerði er 
jú að öllum líkindum nyrsti ban-
anaræktunarstaður heims ? því 
að fyrrnefnt gróðurhús í Narsaq 
á Grænlandi liggur sunnar en 
Ísland.
Bananalýðveldið Ísland
Sagan um að Ísland sé sjálfbært um bananaframleiðslu lifir enn góðu lífi eins og sjá má víða á netinu. Þrjóskan og úrræðasemin 
sem þarf til að rækta hitabeltisplöntu við norðurheimskautsbaug þykir sæta eindæmum. Svanhvít Lilja Ingólfsdóttir leit yfir sögu 
bananaræktunar á Íslandi og kynnti sér hvaða hugmyndir útlendingar hafa um íslenska banana.
BANANARÆKTUN Á ÍSLANDI Aðalsteinn Símonarson grípur á ungri bananaplöntu í 
gróðurhúsi sínu í Laufskálum í Borgarfirði. 
?Hvaða þjóð er stærsti banana-
framleiðandi í Evrópu?
Ísland, 64 gráður norður, aðeins 
tveimur gráðum neðan við norður-
heimskautsbaug.?
http://www.sln.org.uk/geography/
SLNgeography@Iceland1.htm
Í Garðyrkjuskólanum í Hveragerði, 
sem nú heyrir undir Landbúnað-
arháskólann á Hvanneyri, hafa 
íslenskir garðyrkjumenn gert tilraunir 
með ýmsa ræktun í gegnum árin en 
fastur punktur er bananaræktunin, 
og vekur hún hvarvetna athygli og 
undran. Bananaplönturnar eru allar 
af sömu upprunalegu plöntunni og 
bera enn ávöxt, yfir 65 árum seinna. 
Að sögn Magnúsar Ágústssonar, 
garðyrkjuráðunautar hjá Bændasam-
tökum Íslands, er uppskeran best 
í desember því þá hafa ávextirnir 
þroskast við bestu mögulegu 
birtuskilyrði yfir sumarið. Plönturnar 
eru höggnar niður eftir að þær gefa 
ávöxt og þess vegna geta þær orðið 
svona gamlar, því þær vaxa nýjar 
upp við hverja uppskeru.
Þar sem íslensku bananaplönturnar 
hafa fengið að dafna hér einangr-
aðar frá því í seinna stríði hafa þær 
að sögn Magnúsar vakið áhuga 
erlendra vísindamanna, sem vilja 
kanna ónæmi þeirra fyrir sjúkdóm-
um sem upp koma á bananaplant-
ekrum og hafa jafnvel valdið því að 
uppi eru dómsdagsspár um að viss 
afbrigði banana geti orðið útdauð 
á fáum árum. Talið er að þar sem 
íslensku plönturnar eru svo gamlar 
geti þær búið yfir erfðavísum sem 
búið er að rækta út úr nýjustu 
afbrigðum. Bananaplöntur fjölga 
sér með rótarskotum og þau er vel 
hægt að flytja á milli landa eins og 
grænlenskir hafa gert, svo nú er 
mikilvægt að hlúa vel að íslensku 
plöntunum til að hægt verði að 
nýta þær til að bjarga heiminum frá 
bananalausri framtíð.
EINSTAKAR BANANAPLÖNTUR Á HEIMSVÍSU
Aðalsteinn Símonarson og 
Sigurbjörg Pálsdóttir stofn-
uðu garðyrkjustöðina Lauf-
skála í Borgarfirði árið 1945 
þegar þau byggðu stórt og 
mjög hátt gróðurhús sem sérstaklega 
var ætlað undir bananarækt. Húsið 
var tæpir 300 fermetrar og mjög hátt 
til lofts og þar ræktuðu þau banana 
í nokkur ár. Bananarnir voru settir 
á markað í Reykjavík í samstarfi við 
heildsalann Eggert Kristjánsson og 
seldust vel. ?Hann keyrði þetta niður 
í Borgarnes og þaðan fór það með 
skipi til Reykjavíkur,? segir sonur 
hjónanna, Kári Aðalsteinsson, um 
föður sinn. 
En þurfti ekki mikið þor til að hefja 
svo framandi ræktun á Íslandi á 
þessum tíma? ?Pabbi var náttúrlega 
alltaf þekktur fyrir tilraunastarfsemi 
svo ég held að það hafi ýtt 
honum út í þetta,? segir 
Kári, en faðir hans ræktaði 
einnig meðal annars kaktusa 
og aðra þykkblöðunga.
Bananar voru þó aðeins ræktaðir í 
Laufskálum í um þrjú ár. Á þessum 
tíma voru öll gróðurhús úr timbri 
og húsið fór illa í hitabeltishitunum. 
?Það sem gerði að þetta gekk ekki 
upp var að til að rækta banana þarf 
að vera mjög heitt og mikill raki og 
þannig skemmdust húsin fljótt,? segir 
Kári.
Viðurinn fúnaði og gróðurhúsið 
skemmdist á fáum árum, auk þess 
sem farið var að flytja inn banana í 
meiri mæli að utan, en eftir stendur 
minningin um verk framtakssams 
fólks sem vildi kanna ítrustu mörk 
þess mögulega í garðyrkju á Íslandi.
BORGFIRSKIR BANANAR
Í breskum vísinda-
þætti á dagskrá 
BBC-útvarpsstöðvar-
innar var því haldið 
fram fyrir nokkru 
að Ísland væri einn 
helsti bananafram-
leiðandi heims
HVAÐ SEGIR Á NET-
INU UM ÍSLENSKA 
BANANA?

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128