Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 34. Tölublaš - Blaš 1 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						Laugardagur 13. febrúar 1982.
Ólafur Thors
Matthias Johannessen
lega fráleit ummæli. Stjórnin sat
óbreytt fram á vor 1938. Þá var
það vegna gerðardóms i sjó-
mannaverkfalli sem Alþýöu-
flokkurinn dró ráöherra sinn úr
stjórninni. Stjórnin féll þó ekki en
fékk nýjan mann i hans staö og
sat áfram.
Endalok Kvöldúlfs
Eitt af þvi sem er nýtt fyrir
flestum i þessum bókum er sagan
um endalok Kvöldúlfs. Matthias
eignar þeim Kvöldúlfsmönnum
mikinn hlut I stofnun Bæjarút-
geröar Reykjavikur. Kvöldiilfur
átti rétt á 6 nýsköpunartogurum
eftir striðið en vildi ekki nema 1.
Þá var bæjariitgerðin stofnuö til
að taka vio af Kvöldúlfi. Hins
vegar átti Kvöldúlfur tvær sfldar-
verksmiðjur.
En sildin hætti að veiðast og þá
varð Kvöldúlfur verkefnalaus.
Skuldugt fyrirtæki sem litið eöa
ekkert gerir hlýtur að standa þvi
verr sem lengra llður. Þvi var
það eblilegt að Ólafur Thors vildi
uppgjör og félagsslit. Bú
Kvöldúlfs var þó ekki endanlega
gert upp við félagsslit fyrr en ára-
tug eftir andlát hans. Segja má að
Kvöldúlfur hafi orðið að engu ef
miðað er við blómatima hans og
lokakaflinn er i hfóplegri mót-
sögn við metnað eigenda hans
þegar staðið var i stórræðunum.
Vinstri stjórnin 1956
ólafur Thors viröist trúa þvi að
Bandarikin hafi mútað ríkisstjórn
Hermanns Jónassonar 1956. Og
Matthias er svo sannfærður um
að það sé rétt að hann segir blátt
áfram að það veki athygli að
hvorki Bernharð Stefánsson,
Stefán Jóhann né Emil Jónsson
„minnist einu orði á mútufé
Bandarikjastjórnar". Það kallar
hann feimnismál.
Hins vegar skortir alla tilburði
til sönnunar fyrir þvi að hug-
myndir Ólafs um múturnar séu
réttar ef frá er talin athugasemd
frá Mörtu Thors i viðauka. Sú
athugasemd segir þo ekki annað
en þaö sem alkunnugt var að
rikisstjórnin fékk lán i Bandarikj-
unum. Og ekki sá Emil Jónsson á-
stæðu til að lita á það lán sem
mútufé .
Glöggur lesandi sér af þessari
athugasemd og ýmsu þvi sem
Matthias birtir viðhorf Ólafs og
Bjarna til þessara viðskipta.
Segja má að þeir hafi orðið æfir
við enda segir Matthias að ekki
megi á milli sjá á hvorum aðilan-
um ólafur hafi meiri skömm,
Bandarikjastjórn eða rikisstjórn
tslands.
Ekkert bendir til aö nokkur
undirmál hafi verið tengd lántök-
unni. En Ólafi og Bjarna fannst
að það væri fjandskapur við sig
að Bandarfkin héldu lifi I rikis-
stjórninni.
Það er svo sem augljóst að
þessir menn hefðu spillt fyrir þvi
að lánsféð fengist ef á þá hefði
verið hlustað.
Matthias segir m.a.
„Siðar sagði Ólafur Thors
Jónasi Haralz að hann hefði séð
mest eftir þvl á stjórnmálaferli
sinum, að afstöðunni til „vöku-
laganna" þó undan skilinni, að
Sjálfstæðisflokkurinn og
málsvarar hans hefðu ýtt undir
eða jafnvel róið að verkföllum til
að koma þessari vinstri stjórn
frá, en Bjarni Benediktsson
sagði, að það hefði verið rétt-
lætanlegt vegna þess að lif og
framtlð Islands heföi legið viö,
svo háskalega stefnu sem stjórnin
hafði i öryggis- og varnarmál-
um".
Rýmkun
unnar
fiskveiöilögsög-
Saga landhelgismálsins I þess-
ari bók er næsta skritin. Rækilega
er talað um fjórðu mlluna 1952 en
henni var aukið við milurnar
þrjár þegar Bretar höfðu tapað
máli slnu við Norðmenn fyrir
alþjóðadómi þar sem deilt var um
fjórðu míluna.
Um útfærsluna 1958 er sagt að
væru dönsk irmskotsborð á veg-
legum stað.
1 sýningarskrá, segir að dönsku
arkitektarnir Rud Thygesen og
Johnny Sörensen noti i nær öllum
tilfellum náttúrleg efni, svo sem
tré, eða timbur, ull, bómull og
linoleum. Þau efni hafa þann
máttuga eiginleika, að hlutirnir
varðveitast með öðrum hætti og
betri en til dæmis gervief ni. Haf a
munir þeirra verið keyptir af
Statens Kunstfond og fleiri list-
iðnaðarsöfnum i Danmörku og
ennfremur af erlendum söfnum.
Þessisýning, sem nú er á Kjar-
valsstöðum, er farsýning, sem
verið hefur á einhverjum ferða-
lögum. Kemur hingað, held ég,
fráWashington IBandarikjunum.
En vikjum nii að mununum.
Sýningin
Það sem vekur sérstaka at-
hygli, er óvenjuleg notkun & trjá-
viði. Trén eru sveigð i mjiíka
boga og linur. Stillinn er bæði
traustvekjandiog fágaður. Það er
dálitið lagt upp úr, að unnt sé að
raða stólum saman, þannig að
hver falli I annan, sem er hentugt,
þar sem breytileg not þurfa að
vera af salarkynnum.
Einkum og sér i lagi eru það
stólar og borð, sem athygli vekja.
Raðskápar eru ekki eins persúnu-
legir. Þá vekur handbragðið
danska og óaðfinnanlega athygli
manns.
Sagt er að flugvélar séu svona
fallegarog þægilegar, vegna þess
aö annars gætu þær ekki flogið.
Ljótar og klossaðar flugvélar
komast ekki  á loft. Þvi miður
verður það sama ekki sagt um
húsgögn, að nýtísku og falleg hús-
gögn þurfi endilega að vera þægi-
leg, enþaðscm maður stalst tilað
prófa, var gott.
Þá er það athyglisvert, að þeir
félagarhafa komiöauga áþað, að
smávaxið fólk þarf öðruvisi stóla
enstórvaxið. Þvi eru sumirstólar
t.d. til i mörgum stærðum. Eru
framleiddir sem barnastólar,
stólar fyrir smávaxið fólk og svo
fyrir þá sem hávaxnir teljast.
I þessu er viss tillitssemi — og
hefur áhrif á viðskiptin lika, þvi
einhver sagði að þeir hefðu selt
stóla til Japan, þar sem mikið er
af lágvöxnu fólki, sem vill ekki
láta lappirnar dingla á sér þegar
það er að borða.
Annars eru þessi húsgögn ekk-
ert sérstaklega „dönsk". Stíllinn
minnir á einhvern samnorrænan
munað, heilsugæslu og opinber
hæli, þar sem ekki þarf að horfa i
peningana.
Húsgagnaframleiðendur og'
þeir, sem áhuga hafa á innskots-
borðum og fínum mublum, ættu
endilega að sjá þessa dönsku sýn-
ingu.
Jónas Guðmundsson
JÓIIUS
Guðmundsson
skrifar
stefna Sjálfstæðisflokksins hafi
verið sú að biða nokkra daga og
kynna vinaþjóðum okkar málið
svo að þær með Breta i broddi
fylkingar féllust á okkar mál.
Þetta er þó ékki orðrétt eftir haft.
Enda hefði biöin orðið meira en
nokkrir dagar.
Svo er talað um „lausn land-
helgismáls.ins" 1961. Um 50
milurnar er lltið talaö en hins-
vegar dálitiö um Geir Hallgrims-
son og 200 milur, þó að það væri
raunar eftir bókarlok.
Hins er auðvitað ekki getið
hvernig Ólafur Thors geröi
Klemens á Skógtjörn hlægilegan
á framboðsfundum 1931 vegna
þess að hann talaði um að friða
Faxaflóa fyrir togveiðum.
Tækifærissinni    eða  hvað
Matthias býsnast yfir þvi að
Dreyfus sendiherra skildi álita að
Olafur væri tækifærissinni. Jafn-
framt ræðir hann margt um það
hve ákveðinn Ólafur hafi verið að
neita beiðni Bandarfkjamanna
um herstöðvar I 99 ár 1945.
Svo mikið er þó vist að Ólafur
flýttisér ekki að láta þá afstöðu
uppi. Ég hef lengi haft það fyrir
satt að I fyrstu hafi aðeins 3 þing-
menn Sjálfstæðisflokksins tekið
afstöðu gegn þeirri beiðni.
Gunnar Thoroddsen, Sigurður
Bjarnason og Hallgrimur Bene-
diktsson. Sjálfur getur Matthias
þess að um mánaðamótin októ-
ber-nóvember hafi Ólafur talið
fjórða þingmanninn með þeim,
Ingólf Jónsson. Þar liggur þvl
fyrir að fyrsta mánuöinn eftir að
beiðni Bandarikjanna kom hafa
aðeins þessir fjórir hvatt til að
henni yrði neitað. Sjálfur hefur
Ólafur ekkert látið uppi.
Þessar vikur var ölafur önnum
kafinn að leita ráða til að skjóta
málum á frest og lengja lifdaga
stjórnar sinnar. Honum fannst
mikiö til vinnandi ef bjarga mætti
stjórninni. Þvi var engin furða þó
að sendimanni Bandarikja sýnd-
ist hann tækifærissinni.
10 þingmenn eða 20
Góöur Sjálfstæðismaður sagði
mér fyrir löngu siðan smásögu
sem lýsir Ólafi Thors vel að mlnu
áliti. Það var á einhverri ráö-
stefnu flokksins að menn höfðu
nöldrað um að flokkurinn væri á
óheillaleið. Týndur væri hinn
gamli og góði ihaldsflokkur Jóns
Þorlákssonar. 1 hans stað væri
komið tækifærissinnað stefnu-
leysi. Þegar þetta hafði gengið
um stund tók Ólafur Thors til
máls og sagði:
„Vinir minir.
Viljið þið að flokkurinn hafi 10
þingmenn eða 20 þingmenn?
Eg vil að hann hafi 20 þing-
menn".
Ólafur Thors gaf alla tið gaum
að þvi hverjar Hkur væru fyrir
þingmannafjölda flokksins. Eftír
þvi mat hann alla afstöðu og
stefnu að minnsta kosti i og með.
Hann var mikill snillingur aö
halda saman liði og gera slna
menn ánægða. Sem flokksfor-
maður hafði hann hagnýta eigin-
leika svo að fáir þola samanburð.
Hins vegar segir fátt af þjóð-
málum sem hann var frumkvöð-
ull aö;
Af einlægni og aðdáun
Matthias skrifar söguna af
hrekklausri hrifningu. Nærri
liggur að tala megi um að hann
trili Olafi Thors I blindni og yfir-
leitt tortryggir hann menn Htið
eða efar einlægni þeirra. Hann
tekurupp lofsamleg ummæli tals-
manna flokksins þegar Ólafur var
fyrst I framboði. Reyndir flokks-
menn vita að þegar framboð er á-
kveöið verða talsmenn flokksins,
— formaöur, ritstjórar o.s.frv., —
að ganga eins langt og samviskan
frekast leyfir til að auglýsa góða
eiginleika frambjóðandans. Það
er lélegur kaupmaður sem lastar
vöru sina.
Þó veit Matthias Jóhannesen að
ólafur Thors sagði ekki alltaf hug
sinn allan. Hann segir frá þvi að
ólafur skammaöi Ingólf Jónsson
á fundi i Viðreisnarstjórninni en
hringdi til hans daginn eftir til aö
segja honum að það hefði hann
bara gert til að sýnast fyrir kröt-
unum I stjórninni og án þess að
meina nokkuð með þvi. Þannig
ætti Matthias þvi að vita að Ólaf-
ur gat brugðiö fyrir sig leikræn-
um tilþrifum. Þess mætti gæta
stundum að höfundur vissi þetta.
óvenjulegum   manni   lýst
Svo margt er haft orðrétt eftir
Ölafi Thors I þessum bókum að
sumt af þvi lýsir honum vel. Mað-
urinn var orðheppinn og tilþrifa-
mikill I tali. Mig langar til að
nefna hér eitt dæmi.
Þaö mun hafa verið I stjórnar-
tiö Stefáns Jóhanns þegar margt
var skammtað og bundið leyfum.
Viðskilnaður Nýsköpunar-
stjórnarinnar var þannig að slikt
þotti óhjákvæmilegt. Flokkunum
tveimur sem áfram he'ldu I stjórn
fannst voði fyrir dyrum, ef ekkí
væri skammtað.
Olafur sagði I sambandi við -
vinstri stjórnina 1956.
„Ég hef jafnan andstyggð á þvi
að innleiða þann hugsunarhátt:
eyddu og eyddu, sparaðu ekki,
láttu þér lfða vel þessa stundina,
hugsaðu ekkert um  framtiðina.
Það er þetta sem þessir angur-
gapar eru aö gera".
Jæja. Það var skömmtunartimi
efti Nýsköpun. Þá mælti Olafur
Thors eitthvað á þessa leið:
„Þegar ég var ungur var þaö
metnaðarmál ungra manna að
sækjar björg I skaut náttúrunnar.
Nú sækja menn sér lifsbjörg I
skaut nefndanna.
Þegar ég var ungur var það
draumur ungra manna og fram-
gjarnra að eignast bát.
Nú er það draumur þeirra að
komast I kunningsskap við Sverri
Júliusson".
Samt er það nú svo að alltaf
verða einhverjir að stjórna, taka
ákvarðanir um ráöstöfun
almannafjár og fleira. Og Matthi-
as kann ýmsar sögur um það aö
Ólafur reyndist mönnum góður til
áheita þegar á reyndi.
Menn þurftu oft að sækja sér
björg I skaut hans og þá var gott
að vera i kunningsskap við hann.
Þar með er ekki dróttað að hon-
um fremur en Sverri Júllussyni
aö afgreiðsla mála hafi ekki verið
málefnaleg. En einhverjir veröa
að stjórna. Einhverjum verður að
fela vald. Annað er ekki hægt.
H. Kr.
Viðbót   við dóm H. Kr.
Það væri mikið verk ab taka
saman skýringar, athugasemdir
og leiðréttingar viö þessar bækur
um Ólaf Thors,ættu þær að vera
rækilegar. Hér verður ekki niiklu
fleira nefnt en þegar er gert.
Þó skal bent á það að sr. Friö-
rik Friðriksson var alls ekki orð-
inn blindur á 75 ára afmæli sinu
1943.
1 Reykjavik voru engar
alþingiskosningar 1920. Með lög-
um sem samþykkt voru 1920 var
þingmönnum Reykjavikur fjölg-
aö úr tveimur I f jóra og 5. febrúar
1921 voru kosnir tveir þingmenn
fyrir Reykjavik til viðbótar þeim
tveimur sem kosnir voru i al-
mennum kosningum 1919. Við
þessa aukakosningu voru teknar
upp hlutfallskosningar I Reykja-
vik og þar með var fyrir það girt
að kjósendur gætu valið milli
manna. Þeir urðu að kjósa lista
og gátu þvi t.d. ekki kosiö Jón
Þorláksson og Magnús Jónsson
saman.
Halldór
Kristjánsson
skrifar um
bækur
Þýskaland
á fyrri hluta
19. aldar
Helmut Berding, Hans — Peter
Ullmann (ritstjóri): Deutschland
Zwischen Revolution und Re-
stauration.
Athenaeum/Droste 1981
423 bls.
¦ A fyrri hluta 19. aldar höfðu
Þjóöverjar, eða kannski öllu
heldur þýskumælandi þjóöir,
nokkra sérstöðu i hópi Evrópu-
þjóða. Stjórnarfarslega skiptust
þær i þrjá meginhópa: stórveldin
tvö, Prússland og Austurriki og
siðan hin f jölmörgu smáriki, sem
flest voru á þvi svæði, sem nú
heitir Þýskaland. Þar riktu
furstar, erfðaprinsar og
smákóngar, sem verið höfðu
uppistaöan i hinu heilaga róm-
verska riki þýskrar þjóðar.
Undir lok 18. aldar stóöu þýsku-
mælandi þjóðir að ýmsu leyti að
baki grönnum sinum er bjuggu
vestar I álfunni. Ahrifa iðnbylt-
ingarinnar gætti þar slbar en I
vestlægari löndum, þótt ekki ættu
öll lönd Þjóðverja þar óskilið mál,
og i stjórnarfari virtist flest I föst-
um skorðum, ósnortið af þeim
sviptivindum, er fóru um I '"kjöl-
far frönsku byltingarinnar.
En brátt kom að þvi að þetta
breyttist. Með herförum og her-
námi Napóleons tók gustur bylt-
ingarinnar að leika um Þjóðverja
sem aðra og með þeim vaknaði
þjóðernishreyfing.sem um það er
lauk varð magnaöri en víðast
hvar annarsstaðar.
Afleiðingin varð sú, að á fyrri
hluta 19. aldar uröu miklar og
margháttaðar breytingar á
þýsku samfélagi og tóku þær til
flestra sviða þjóðlifsins:
stjórnarfars, andlegs Hfs og efna-
hagslifs. Menn gerðust opinskárri
en áður i umræðum um stjórnar-
far og valdsvið þjóðhbfðingja,
iðnbyltingin hélt innreið sina af
miklum krafti, og með mennta-
mönnum myndaöist öflug hreyf-
ing til sameiningar allra Þjóð-
verja I eitt riki. Hún náði hámarki
með þjóöfundinum I Frankfurt
am Main árið 1848.
Þessi bók hefur að geyma fjór-
tán ritgeröir þekktra þýskra
sagnfræðinga um þær breytingar,
sem áttu sér stab i Þýskalandi á
árunum 1789—1848 og hina
fimmtándu má telja ýtarlegan
inngang ritstjóranna, einskonar
yfirlitsgerö   yfir   viðfangsefniö.
Bókinni er skipt i þrjá hluta og
fjallar hinn fyrsti um breytingar
á stjórnarfari, annar um stöðu
aðals og borgarastéttar og hinn
þriðji um breytingar á atvinnu og
HcJmut Béiding
Hans-ftjter Ullmann
(Hrsg.)
DeiifeeMaiid
zwtschen
Revohitioii
RestaiiratKtt
efnahagslifi. Allar eru rit-
gerbirnar I bókinni stórfróölegar
og ættu þeir, sem hafa áhuga á að
fræðast um grundvallarþætti
þýskrar sögu á þessu. - timabili
að hafa af þeim gott gagn.
Heimilda- og tilvitnanaskrá
fylgir hverjum þætti, en i bókar-
lok er birt ýtarleg skrá yfir helstu
heimildir og ritverk um sögu
Þýskalands á þvi timaskeiði, sem
um er fjallað I bókinni.
Ritstjórar bókarinnar eru báöir
háskólakennarar I sögu síðari
alda við Justus-Liebig haskólann
i Giessen.
	f*\
	»v-. fl
Jón    Þ.    Þór	^^t^B
skrifar um er-	¦ÉaÉH
lendar   bækur	L J      B

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
8-9
8-9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16