Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						24  8. janúar 2009  FIMMTUDAGUR
UMRÆÐAN
Steindór J. Erlingsson 
skrifar um geðheil-
brigðismál
Á
rið 2007 nam lyfja-
kostnaður hins 
opinbera 7.055 milljónum 
króna og var hlutur 
þunglyndislyfja mestur. Í 
ljósi þess að þjóðin neytir mikils 
magns slíkra lyfja, meira en 
nokkur önnur Norðurlandaþjóð, er 
mikilvægt að upplýsingarnar sem 
almenningur hefur aðgang að séu 
réttar. Algengustu þunglyndislyfin 
eru sk. SSRI-lyf. Í bæklingi 
GlaxoSmithKlein um þunglyndi, 
sem liggur m.a. frammi á heilsu-
gæslustöðvum, segir að lyfjagjöf sé 
?eitt mikilvægasta og langvirkasta 
meðhöndlunarúrræðið sem til er 
við þunglyndi? og að henni sé 
?ætlað að koma aftur á serótónín-
jafnvægi í heilanum?. Í bæklingn-
um segir enn fremur að sálfræðileg 
samtalsmeðferð hafi ?lítil áhrif á 
þá röskun í efnajafnvægi heilans 
sem orsakar sjúkdóminn?. Lítum 
nánar á þetta meinta efnaójafnvægi 
og lyfin sem eiga að lækna það.
Tilgátan um að serótónínójafn-
vægi sé orsök þunglyndis er 
umdeild. Þegar yfirmaður geðlyfja-
ráðgjafarnefndar bandaríska 
matvæla- og lyfjaeftirlitsins var 
inntur álits á mjög gagnrýnni grein 
um efnaójafnvægistilgátuna, sem 
birtist árið 2005 í PLoS Medicine, 
sagði hann tilgátuna ?gagnlega 
myndlíkingu?. Hann legði hana hins 
vegar ekki á borð fyrir sjúklinga 
sína. Til marks um þetta bannaði 
írska lyfjaeftirlitið GlaxoSmith-
Klein að staðhæfa í upplýsinga-
seðli, sem fylgir þunglyndislyfinu 
Seroxat þar í landi, að verkun þess 
komi jafnvægi á serótónínmagn í 
heila einstaklingsins. Þetta kemur 
fram í frétt Irish Times frá 10. maí 
2003, og er ástæða þessa sögð sú að 
tengslin milli þunglyndis og magns 
serótóníns séu ósönnuð. 
Með þetta í huga er athyglisvert 
að skoða hvað segir um efnaójafn-
vægistilgátuna í upplýsingaseðlin-
um sem fylgir Seroxat hér á landi: 
?Í heilanum er efni sem nefnist 
serótónín. Hjá fólki sem er 
þunglynt eða kvíðið er minna 
serótónín en hjá öðrum. Ekki er að 
fullu ljóst hvernig Seroxat og önnur 
lyf í sama flokki [þ.e. SSRI-lyf] 
verka en það getur verið að þau 
hjálpi með því að auka magn 
serótóníns í heilanum.? 
Þessi efasemd framleiðanda 
Seroxats um virkni lyfsins fékk byr 
undir báða vængi í grein sem 
birtist í Canadian Medical Associat-
ion Journal í janúar í fyrra, þar 
sem bornar eru saman mismunandi 
birtar og óbirtar samanburðarrann-
sóknir á áhrifum Seroxats og 
lyfleysu á einstaklinga með 
þunglyndi. Í ljós kom að andþung-
lyndisáhrif Seroxats voru 
einungis lítið betri en 
lyfleysunnar: ?Þetta þýðir 
að læknar verða að gefa 
100 sjúklingum [Seroxat] 
til þess að sjá jákvæð áhrif 
hjá 11 [sjúklingum]. 
Þolvandamál varpa skugga 
á þessu vægu áhrif, sem 
sést á sjúklingum sem 
hættu í rannsóknunum 
vegna mikilla aukaverkana 
og sjúklinga sem tilkynntu um 
miklar aukaverkanir.? 
Í upphafi síðasta árs birtist 
umdeild rannsókn í PLoS Medicine 
þar sem fram kom m.a. að virkni 
sumra annarra SSRI-þunglyndis-
lyfja virðist lítið betri en lyfleysu, 
sem er í samræmi við eldri 
rannsóknir. Um þessa rannsókn 
sagði geðlæknir á Landspítalanum í 
Morgunblaðinu 28. febrúar 2008: 
?Þetta er áhugavert innlegg sem 
þarf að skoða betur og í samhengi 
við gögn sem liggja fyrir og eru 
mikil að vöxtum og hafa sýnt 
greinilega meiri árangur af 
meðferð þunglyndislyfja en þarna 
er verið að gefa til kynna.? En af 
hverju stangast þessar rannsóknir 
á við fyrirliggjandi upplýsingar? 
Ein ástæða þessa er að neikvæð-
um rannsóknaniðurstöðum er 
gjarnan stungið undir stól eða 
birtar sem ?jákvæðar? niðurstöður, 
sem leiðir til jákvæðari myndar af 
virkni sumra lyfja en tilefni er til. 
Þetta hafa rannsóknir staðfest. Í 
janúar á síðasta ári birtist t.a.m. 
rannsókn í New England Journal of 
Medicine þar sem fram kom að af 
38 jákvæðum niðurstöðum á 
þunglyndislyfjum voru allar nema 
ein birtar. Af 36 neikvæðum 
niðurstöðum voru einungis 3 birtar 
sem slíkar, 11 voru birtar þannig að 
skilja mátti niðurstöðurnar sem 
?jákvæðar? og 22 birtust aldrei. 
Segja greinarhöfundar slíkan 
feluleik ?hafa alvarlegar afleiðing-
ar fyrir rannsakendur, þá sem taka 
þátt í rannsóknunum, geðheilbrigð-
isstarfsfólk og sjúklinga?.
Það virðist því minni innistæða 
fyrir efnaójafnvægitilgátunni og 
lyfjunum sem eiga að laga 
ójafnvægið en þunglyndisbækling-
ur GlaxoSmithKlein gefur til 
kynna. Til að bæta gráu ofan á 
svart er ýjað að því við lesandann 
að sálfræðimeðferð sé gagnslítil í 
baráttunni við þunglyndi, sem er á 
skjön við endurteknar rannsóknar-
niðurstöður. Í ljósi þeirra miklu 
fjármuna sem Íslendingar verja 
árlega til kaupa á þunglyndislyfjum 
tel ég það lágmarkskröfu að 
bæklingur GlaxoSmithKlein sé 
tekinn úr umferð vegna þeirra 
villandi upplýsinga sem hann 
inniheldur. Einnig skora ég á 
stjórnvöld að hlúa vel að öðrum 
meðferðarúrræðum fyrir þung-
lynda einstaklinga.
Höfundur er vísindasagnfræðingur.
UMRÆÐAN
Vilhjálmur H.
 Vilhjálmsson skrifar 
um gjaldeyrislög
M
argt bendir til þess 
að Alþingi hafi geng-
ið of langt í framsali á 
löggjafarvaldi þegar 
lögum um gjaldeyrismál 
var breytt í lok nóvember 2008. 
Að auki er misræmi milli gildandi 
tollalaga og reglna Seðlabanka 
Íslands um gjaldeyrismál. Mis-
ræmið er í því fólgið að tollalög 
heimila fólki að fara með jafn-
virði allt að 15.000 evrur úr landi 
í erlendum gjaldmiðli, en í regl-
um Seðlabanka Íslands er þessi 
fjárhæð takmörkuð við 500.000 
krónur, u.þ.b. 2.940 evrur. Þar 
sem tollalög eru sett af Alþingi 
verða reglur Seðlabanka Íslands 
að víkja.
Framsal á löggjafarvaldi
Í 69. gr. stjórnarskrár segir að 
engum verði gert að sæta refs-
ingu nema hann hafi gerst sekur 
um háttsemi sem var refsiverð 
samkvæmt lögum á þeim tíma 
þegar hún átti sér stað eða má 
fullkomlega jafna til slíkrar hátt-
semi, en með lögum í stjórnar-
skrárákvæðinu er átt við sett lög 
frá Alþingi. Alþingi samþykkti 
nýverið breytingar á lögum um 
gjaldeyrismál. Í lögunum er 
ákvæði til bráðabirgða sem felur 
í sér framsal á löggjafarvaldi frá 
Alþingi til Seðlabanka Íslands. 
Með valdframsalinu eru Seðla-
banka Íslands fengnar víðtækar 
heimildir til að ákveða með 
reglusetningu hvaða háttsemi er 
refsiverð og hver ekki. Þessa 
heimild hefur Seðlabanki Íslands 
nýtt sér og gefið út reglur nr. 
1130/2008 um gjaldeyrismál.
Í 11. gr. reglna Seðlabanka 
Íslands um gjaldeyrismál segir: 
Óheimilt er að flytja út gjaldeyri 
í reiðufé umfram jafnvirði 
500.000 kr. hjá hverjum aðila í 
hverjum almanaksmánuði. Í 13. 
gr. reglnanna segir síðan að brot 
gegn reglunum varði allt tveggja 
ára fangelsi samkvæmt lögum 
um gjaldeyrismál. Hér er um 
ræða víðtækt valdframsal frá 
Alþingi til Seðlabanka Íslands til 
að ákveða refsinæmi háttsemi og 
fer nærri að löggjafinn hafi 
gengið of langt í framsali á lög-
gjafarvaldi þannig að í bága fari 
við 69. gr. stjórnarskrár. 
Ónýt refsiheimild
Í 2.mgr. 27. gr. tollalaga segir: 
Ferðamenn og farmenn, sem 
koma til landsins frá útlöndum 
eða fara frá landinu til útlanda, 
skulu ótilkvaddir gera grein fyrir 
hærri fjárhæð en sem nemur 
15.000 evrum, miðað við opinbert 
viðmiðunargengi eins og það er 
skráð hverju sinni, sem þeir hafa 
meðferðis í reiðufé.
Í 1. mgr. 162. gr. tollalaga segir 
síðan: Hafi ferðamaður eða far-
maður meðferðis hærri 
fjárhæð í reiðufé en sem 
nemur 15.000 evrum, 
miðað við opinbert við-
miðunargengi eins og 
það er skráð hverju sinni, 
meðferðis við komu til 
landsins eða brottför frá 
landinu er handhöfum 
tollgæsluvalds heimilt að 
leggja hald á fjármunina 
ef grunur leikur á um að 
þeir verði notaðir við fram-
kvæmd brots gegn refsiákvæð-
um almennra hegningarlaga.
Í tollalögum er ekki lögð refs-
ing við því að brjóta gegn 2. mgr. 
27. gr. laganna, en tollgæslan 
getur lagt hald á fjármuni ef 
grunur leikur á að þeir verði not-
aðir til að brjóta almenn hegn-
ingarlög. Samkvæmt 2. mgr. 27. 
gr. tollalaga þarf því ekki að gera 
grein fyrir fjármunum að jafn-
virði 15.000 evra eða minna við 
brottför eða komu til landsins. Af 
því leiðir að flutningur á þeirri 
fjárhæð yfir landamæri Íslands 
er refsilaus samkvæmt ákvæð-
um tollalaga. Heimildin til að 
flytja allt að 15.000 evrur, eða u.
þ.b. 2.550.000 íslenskar krónur 
(gengi 170) í erlendum gjaldeyri 
til og frá landinu í reiðufé er því 
í settum lögum frá Alþingi. Í 11. 
gr. reglna Seðlabanka Íslands um 
gjaldeyrismál er hámarkið sem 
hver aðili má flytja úr landi af 
erlendum gjaldeyri í reiðufé 
500.000 íslenskar krónur eða 
u.þ.b. 2.940 evrur (gengi 170).
Síðla árs, eftir breytingu 
Alþingis á lögum um gjaldeyris-
mál og útgáfu reglna Seðlabanka 
Íslands,  haldlagði tollgæslan háa 
fjárhæð í erlendum gjaldeyri hjá 
ferðamanni sem var á leið úr 
landi. Fjárhæðin var langt yfir 
þeim mörkum sem tiltekin er í 
tollalögum og þ.a.l. margfalt 
hærri en sú fjárhæð sem til-
greind er í reglum Seðlabanka 
Íslands. Svo virðist sem tollgæsl-
unni hafi á þessum tímapunkti 
ekki verið kunnugt um breyting-
ar á lögum um gjaldeyrismál því 
fjárhæðin sem var haldlögð tók 
mið af tollalögum en ekki lögum 
og reglum um gjaldeyrismál.  
Hér vegast því á sett lög frá 
Alþingi og reglur Seðlabanka 
Íslands. Af almennum lögskýr-
ingarreglum er ljóst að reglur 
Seðlabanka Íslands verða að þoka 
gagnvart settum lögum frá 
Alþingi og því verður ekki refsað 
fyrir útflutning á gjaldeyri að 
jafnvirði allt að 15.000 evra, u.
þ.b. 2.550.000 kr., á grundvelli 
reglna Seðlabanka Íslands um 
gjaldeyrismál. Reglurnar eru því 
ónýt refsiheimild.
Misræmi í lögum
Það misræmi sem er á milli tolla-
laga og reglna Seðlabanka Íslands 
er ótækt í réttarríki. Hér skal 
tekið dæmi. Erlendur ferðamaður 
millilendir á Íslandi og stoppar í 
einn dag. Hann hefur meðferðis 
15.000 evrur í reiðufé eins og 
honum er heimilt samkvæmt tolla-
lögum. Samkvæmt reglum Seðla-
banka Íslands er honum hins vegar 
aðeins heimilt að fara með jafn-
virði 500.000 krónur., u.þ.b. 2.940 
evrur, úr landi í erlendum gjald-
eyri. Erlendi ferðamaðurinn á tvo 
kosti. Annars vegar getur hann 
eytt 12.060 evrum, u.þ.b. 2.050.000 
krónum, á einum degi. Hins vegar 
getur hann flutt fjármunina með 
sér úr landi á nýjan leik og gerst 
þannig sekur um refsiverða hátt-
semi sem allt að tveggja ára fang-
elsi liggur við samkvæmt lögum 
um gjaldeyrismál. Þessu misræmi 
þarf að eyða. 
Rannsókn brota 
Í 15. gr. laga um gjaldeyrismál 
segir að vakni grunur um brot á 
lögunum eða reglum settum á 
grundvelli þeirra skuli Seðlabanki 
Íslands tilkynna Fjármálaeftirlit-
inu um brotið. Í 16. gr. b. laga um 
gjaldeyrismál segir síðan að brot 
á lögunum eða reglum settum á 
grundvelli þeirra sæti aðeins 
opinberri rannsókn að undan-
genginni kæru frá Fjármálaeftir-
litinu til lögreglu. Í 17. gr. laga 
um gjaldeyrismál segir síðan að 
Fjármálaeftirlitið rannsaki þau 
mál sem Seðlabanki Íslands til-
kynni til eftirlitsins. 
Í 52. gr. laga um meðferð saka-
mála segir: Rannsókn sakamála 
er í höndum lögreglu nema öðru-
vísi sé fyrir mælt í lögum. Lög-
regla skal hvenær sem þess er 
þörf hefja rannsókn út af vitn-
eskju eða grun um að refsivert 
brot hafi verið framið hvort sem 
henni hefur borist kæra eða 
ekki.
Af tilvitnuðum ákvæðum laga 
um gjaldeyrismál er ljóst að með 
lagabreytingunni, 28. nóvember 
sl., hefur Alþingi tekið af skarið, 
hvað sem líður 52. gr. laga um 
meðferð sakamála, að rannsókn 
vegna brota á lögum um gjaldeyr-
ismál sé hjá Fjármálaeftirlitinu 
og brot gegn lögunum og reglum 
settum á grundvelli þeirri sæti 
aðeins opinberri rannsókn að und-
angenginni kæru Fjármálaeftir-
litsins til lögreglu. Fyrir laga-
breytinguna virðist sem rannsókn 
vegna brota á lögum um gjaldeyr-
ismál hafi verið hjá lögreglu á 
grundvelli almennra reglna í 
þágildandi lögum um meðferð 
opinberra mála. Vilji löggjafans 
til þess að færa rannsókn mála 
vegna brota á lögum um gjaldeyr-
ismál frá lögreglu til Fjármálaeft-
irlitsins er því skýr.   
Hér er á ferðinni athyglisverð 
undantekning frá þeirri megin-
reglu að sérhvert refsivert brot 
skuli sæta rannsókn lögreglu 
enda verður að telja að ákvæði 16. 
gr. b og 17. gr. laga um gjaldeyr-
ismál gangi framar ákvæði 52. gr. 
laga um meðferð sakamála, á 
grundvelli þeirra almennu lög-
skýringarreglna, að sérlög gangi 
framar almennum lögum og yngri 
lög gangi framar eldri lögum. 
Lögreglan getur því ekki að eigin 
frumkvæði rannsakað augljós 
brot á lögum um gjaldeyrismál á 
landamærum Íslands þar sem lög-
regluna skortir heimild til að 
rannsaka brot á lögunum. 
Refsing
Af öllu framansögðu virðist mega 
ráða, að Alþingi hafi við breyt-
ingu á lögum um gjaldeyrismál, 
ekki ætlað lögunum að ná til 
þeirrar háttsemi fólks, að yfir-
gefa Ísland með erlendan gjald-
eyri í reiðufé yfir því hámarki 
sem lög og reglur heimila enda 
hlýtur löggjafanum að hafa verið 
ljóst að Seðlabanka Íslands og 
Fjármálaeftirlitinu  væri ómögu-
legt að sinna lögboðnu rannsókn-
ar- og eftirlitshlutverki sam-
kvæmt lögunum á landamærum 
Íslands. Ef vilji Alþingis hefði 
staðið til þess að lög um gjaldeyr-
ismál giltu um framangreinda 
háttsemi hefði löggjafinn fengið 
lögreglu- og tollyfirvöldum nauð-
synlegar valdheimildir í hendur 
til þess að halda uppi eftirliti og 
rannsaka brot á lögum um gjald-
eyrismál á landamærum Íslands. 
Það er því verulegum vafa undir-
orpið að manni sem flytur með 
sér erlendan gjaldeyri yfir leyfi-
legu hámarki frá Íslandi verði 
yfirhöfuð gerð refsing á grund-
velli laga og reglna um gjaldeyr-
ismál. Þar sem engar refsiheim-
ildir eru í tolllögum eða öðrum 
lögum verður ekki betur séð en 
að framangreind háttsemi sé 
refsilaus hver svo sem fjárhæðin 
er.
Höfundur er lögmaður.
Mistök við lagasetningu?
VILHJÁLMUR 
VILHJÁLMSSON
Af almennum lögskýringarreglum er ljóst að reglur Seðlabanka 
Íslands verða að þoka gagnvart settum lögum frá Alþingi og því 
verður ekki refsað fyrir útflutning á gjaldeyri að jafnvirði allt að 
15.000 evra, u.þ.b. 2.550.000 kr., á grundvelli reglna Seðlabanka 
Íslands um gjaldeyrismál. Reglurnar eru því ónýt refsiheimild.
STEINDÓR J. 
ERLINGSSON
Þunglyndislyf og 
efnaójafnvægi 
  " O R G A R H O L T S S K Ë L I   B Õ È U R   K V Î L D S K Ë L A N ¹ M   Å   M ¹ L M 
          
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64