Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						24  8. janúar 2009  FIMMTUDAGUR

UMRÆÐAN

Steindór J. Erlingsson 

skrifar um geðheil-

brigðismál

Á

rið 2007 nam lyfja-

kostnaður hins 

opinbera 7.055 milljónum 

króna og var hlutur 

þunglyndislyfja mestur. Í 

ljósi þess að þjóðin neytir mikils 

magns slíkra lyfja, meira en 

nokkur önnur Norðurlandaþjóð, er 

mikilvægt að upplýsingarnar sem 

almenningur hefur aðgang að séu 

réttar. Algengustu þunglyndislyfin 

eru sk. SSRI-lyf. Í bæklingi 

GlaxoSmithKlein um þunglyndi, 

sem liggur m.a. frammi á heilsu-

gæslustöðvum, segir að lyfjagjöf sé 

?eitt mikilvægasta og langvirkasta 

meðhöndlunarúrræðið sem til er 

við þunglyndi? og að henni sé 

?ætlað að koma aftur á serótónín-

jafnvægi í heilanum?. Í bæklingn-

um segir enn fremur að sálfræðileg 

samtalsmeðferð hafi ?lítil áhrif á 

þá röskun í efnajafnvægi heilans 

sem orsakar sjúkdóminn?. Lítum 

nánar á þetta meinta efnaójafnvægi 

og lyfin sem eiga að lækna það.

Tilgátan um að serótónínójafn-

vægi sé orsök þunglyndis er 

umdeild. Þegar yfirmaður geðlyfja-

ráðgjafarnefndar bandaríska 

matvæla- og lyfjaeftirlitsins var 

inntur álits á mjög gagnrýnni grein 

um efnaójafnvægistilgátuna, sem 

birtist árið 2005 í PLoS Medicine, 

sagði hann tilgátuna ?gagnlega 

myndlíkingu?. Hann legði hana hins 

vegar ekki á borð fyrir sjúklinga 

sína. Til marks um þetta bannaði 

írska lyfjaeftirlitið GlaxoSmith-

Klein að staðhæfa í upplýsinga-

seðli, sem fylgir þunglyndislyfinu 

Seroxat þar í landi, að verkun þess 

komi jafnvægi á serótónínmagn í 

heila einstaklingsins. Þetta kemur 

fram í frétt Irish Times frá 10. maí 

2003, og er ástæða þessa sögð sú að 

tengslin milli þunglyndis og magns 

serótóníns séu ósönnuð. 

Með þetta í huga er athyglisvert 

að skoða hvað segir um efnaójafn-

vægistilgátuna í upplýsingaseðlin-

um sem fylgir Seroxat hér á landi: 

?Í heilanum er efni sem nefnist 

serótónín. Hjá fólki sem er 

þunglynt eða kvíðið er minna 

serótónín en hjá öðrum. Ekki er að 

fullu ljóst hvernig Seroxat og önnur 

lyf í sama flokki [þ.e. SSRI-lyf] 

verka en það getur verið að þau 

hjálpi með því að auka magn 

serótóníns í heilanum.? 

Þessi efasemd framleiðanda 

Seroxats um virkni lyfsins fékk byr 

undir báða vængi í grein sem 

birtist í Canadian Medical Associat-

ion Journal í janúar í fyrra, þar 

sem bornar eru saman mismunandi 

birtar og óbirtar samanburðarrann-

sóknir á áhrifum Seroxats og 

lyfleysu á einstaklinga með 

þunglyndi. Í ljós kom að andþung-

lyndisáhrif Seroxats voru 

einungis lítið betri en 

lyfleysunnar: ?Þetta þýðir 

að læknar verða að gefa 

100 sjúklingum [Seroxat] 

til þess að sjá jákvæð áhrif 

hjá 11 [sjúklingum]. 

Þolvandamál varpa skugga 

á þessu vægu áhrif, sem 

sést á sjúklingum sem 

hættu í rannsóknunum 

vegna mikilla aukaverkana 

og sjúklinga sem tilkynntu um 

miklar aukaverkanir.? 

Í upphafi síðasta árs birtist 

umdeild rannsókn í PLoS Medicine 

þar sem fram kom m.a. að virkni 

sumra annarra SSRI-þunglyndis-

lyfja virðist lítið betri en lyfleysu, 

sem er í samræmi við eldri 

rannsóknir. Um þessa rannsókn 

sagði geðlæknir á Landspítalanum í 

Morgunblaðinu 28. febrúar 2008: 

?Þetta er áhugavert innlegg sem 

þarf að skoða betur og í samhengi 

við gögn sem liggja fyrir og eru 

mikil að vöxtum og hafa sýnt 

greinilega meiri árangur af 

meðferð þunglyndislyfja en þarna 

er verið að gefa til kynna.? En af 

hverju stangast þessar rannsóknir 

á við fyrirliggjandi upplýsingar? 

Ein ástæða þessa er að neikvæð-

um rannsóknaniðurstöðum er 

gjarnan stungið undir stól eða 

birtar sem ?jákvæðar? niðurstöður, 

sem leiðir til jákvæðari myndar af 

virkni sumra lyfja en tilefni er til. 

Þetta hafa rannsóknir staðfest. Í 

janúar á síðasta ári birtist t.a.m. 

rannsókn í New England Journal of 

Medicine þar sem fram kom að af 

38 jákvæðum niðurstöðum á 

þunglyndislyfjum voru allar nema 

ein birtar. Af 36 neikvæðum 

niðurstöðum voru einungis 3 birtar 

sem slíkar, 11 voru birtar þannig að 

skilja mátti niðurstöðurnar sem 

?jákvæðar? og 22 birtust aldrei. 

Segja greinarhöfundar slíkan 

feluleik ?hafa alvarlegar afleiðing-

ar fyrir rannsakendur, þá sem taka 

þátt í rannsóknunum, geðheilbrigð-

isstarfsfólk og sjúklinga?.

Það virðist því minni innistæða 

fyrir efnaójafnvægitilgátunni og 

lyfjunum sem eiga að laga 

ójafnvægið en þunglyndisbækling-

ur GlaxoSmithKlein gefur til 

kynna. Til að bæta gráu ofan á 

svart er ýjað að því við lesandann 

að sálfræðimeðferð sé gagnslítil í 

baráttunni við þunglyndi, sem er á 

skjön við endurteknar rannsóknar-

niðurstöður. Í ljósi þeirra miklu 

fjármuna sem Íslendingar verja 

árlega til kaupa á þunglyndislyfjum 

tel ég það lágmarkskröfu að 

bæklingur GlaxoSmithKlein sé 

tekinn úr umferð vegna þeirra 

villandi upplýsinga sem hann 

inniheldur. Einnig skora ég á 

stjórnvöld að hlúa vel að öðrum 

meðferðarúrræðum fyrir þung-

lynda einstaklinga.

Höfundur er vísindasagnfræðingur.

UMRÆÐAN

Vilhjálmur H.

 Vilhjálmsson skrifar 

um gjaldeyrislög

M

argt bendir til þess 

að Alþingi hafi geng-

ið of langt í framsali á 

löggjafarvaldi þegar 

lögum um gjaldeyrismál 

var breytt í lok nóvember 2008. 

Að auki er misræmi milli gildandi 

tollalaga og reglna Seðlabanka 

Íslands um gjaldeyrismál. Mis-

ræmið er í því fólgið að tollalög 

heimila fólki að fara með jafn-

virði allt að 15.000 evrur úr landi 

í erlendum gjaldmiðli, en í regl-

um Seðlabanka Íslands er þessi 

fjárhæð takmörkuð við 500.000 

krónur, u.þ.b. 2.940 evrur. Þar 

sem tollalög eru sett af Alþingi 

verða reglur Seðlabanka Íslands 

að víkja.

Framsal á löggjafarvaldi

Í 69. gr. stjórnarskrár segir að 

engum verði gert að sæta refs-

ingu nema hann hafi gerst sekur 

um háttsemi sem var refsiverð 

samkvæmt lögum á þeim tíma 

þegar hún átti sér stað eða má 

fullkomlega jafna til slíkrar hátt-

semi, en með lögum í stjórnar-

skrárákvæðinu er átt við sett lög 

frá Alþingi. Alþingi samþykkti 

nýverið breytingar á lögum um 

gjaldeyrismál. Í lögunum er 

ákvæði til bráðabirgða sem felur 

í sér framsal á löggjafarvaldi frá 

Alþingi til Seðlabanka Íslands. 

Með valdframsalinu eru Seðla-

banka Íslands fengnar víðtækar 

heimildir til að ákveða með 

reglusetningu hvaða háttsemi er 

refsiverð og hver ekki. Þessa 

heimild hefur Seðlabanki Íslands 

nýtt sér og gefið út reglur nr. 

1130/2008 um gjaldeyrismál.

Í 11. gr. reglna Seðlabanka 

Íslands um gjaldeyrismál segir: 

Óheimilt er að flytja út gjaldeyri 

í reiðufé umfram jafnvirði 

500.000 kr. hjá hverjum aðila í 

hverjum almanaksmánuði. Í 13. 

gr. reglnanna segir síðan að brot 

gegn reglunum varði allt tveggja 

ára fangelsi samkvæmt lögum 

um gjaldeyrismál. Hér er um 

ræða víðtækt valdframsal frá 

Alþingi til Seðlabanka Íslands til 

að ákveða refsinæmi háttsemi og 

fer nærri að löggjafinn hafi 

gengið of langt í framsali á lög-

gjafarvaldi þannig að í bága fari 

við 69. gr. stjórnarskrár. 

Ónýt refsiheimild

Í 2.mgr. 27. gr. tollalaga segir: 

Ferðamenn og farmenn, sem 

koma til landsins frá útlöndum 

eða fara frá landinu til útlanda, 

skulu ótilkvaddir gera grein fyrir 

hærri fjárhæð en sem nemur 

15.000 evrum, miðað við opinbert 

viðmiðunargengi eins og það er 

skráð hverju sinni, sem þeir hafa 

meðferðis í reiðufé.

Í 1. mgr. 162. gr. tollalaga segir 

síðan: Hafi ferðamaður eða far-

maður meðferðis hærri 

fjárhæð í reiðufé en sem 

nemur 15.000 evrum, 

miðað við opinbert við-

miðunargengi eins og 

það er skráð hverju sinni, 

meðferðis við komu til 

landsins eða brottför frá 

landinu er handhöfum 

tollgæsluvalds heimilt að 

leggja hald á fjármunina 

ef grunur leikur á um að 

þeir verði notaðir við fram-

kvæmd brots gegn refsiákvæð-

um almennra hegningarlaga.

Í tollalögum er ekki lögð refs-

ing við því að brjóta gegn 2. mgr. 

27. gr. laganna, en tollgæslan 

getur lagt hald á fjármuni ef 

grunur leikur á að þeir verði not-

aðir til að brjóta almenn hegn-

ingarlög. Samkvæmt 2. mgr. 27. 

gr. tollalaga þarf því ekki að gera 

grein fyrir fjármunum að jafn-

virði 15.000 evra eða minna við 

brottför eða komu til landsins. Af 

því leiðir að flutningur á þeirri 

fjárhæð yfir landamæri Íslands 

er refsilaus samkvæmt ákvæð-

um tollalaga. Heimildin til að 

flytja allt að 15.000 evrur, eða u.

þ.b. 2.550.000 íslenskar krónur 

(gengi 170) í erlendum gjaldeyri 

til og frá landinu í reiðufé er því 

í settum lögum frá Alþingi. Í 11. 

gr. reglna Seðlabanka Íslands um 

gjaldeyrismál er hámarkið sem 

hver aðili má flytja úr landi af 

erlendum gjaldeyri í reiðufé 

500.000 íslenskar krónur eða 

u.þ.b. 2.940 evrur (gengi 170).

Síðla árs, eftir breytingu 

Alþingis á lögum um gjaldeyris-

mál og útgáfu reglna Seðlabanka 

Íslands,  haldlagði tollgæslan háa 

fjárhæð í erlendum gjaldeyri hjá 

ferðamanni sem var á leið úr 

landi. Fjárhæðin var langt yfir 

þeim mörkum sem tiltekin er í 

tollalögum og þ.a.l. margfalt 

hærri en sú fjárhæð sem til-

greind er í reglum Seðlabanka 

Íslands. Svo virðist sem tollgæsl-

unni hafi á þessum tímapunkti 

ekki verið kunnugt um breyting-

ar á lögum um gjaldeyrismál því 

fjárhæðin sem var haldlögð tók 

mið af tollalögum en ekki lögum 

og reglum um gjaldeyrismál.  

Hér vegast því á sett lög frá 

Alþingi og reglur Seðlabanka 

Íslands. Af almennum lögskýr-

ingarreglum er ljóst að reglur 

Seðlabanka Íslands verða að þoka 

gagnvart settum lögum frá 

Alþingi og því verður ekki refsað 

fyrir útflutning á gjaldeyri að 

jafnvirði allt að 15.000 evra, u.

þ.b. 2.550.000 kr., á grundvelli 

reglna Seðlabanka Íslands um 

gjaldeyrismál. Reglurnar eru því 

ónýt refsiheimild.

Misræmi í lögum

Það misræmi sem er á milli tolla-

laga og reglna Seðlabanka Íslands 

er ótækt í réttarríki. Hér skal 

tekið dæmi. Erlendur ferðamaður 

millilendir á Íslandi og stoppar í 

einn dag. Hann hefur meðferðis 

15.000 evrur í reiðufé eins og 

honum er heimilt samkvæmt tolla-

lögum. Samkvæmt reglum Seðla-

banka Íslands er honum hins vegar 

aðeins heimilt að fara með jafn-

virði 500.000 krónur., u.þ.b. 2.940 

evrur, úr landi í erlendum gjald-

eyri. Erlendi ferðamaðurinn á tvo 

kosti. Annars vegar getur hann 

eytt 12.060 evrum, u.þ.b. 2.050.000 

krónum, á einum degi. Hins vegar 

getur hann flutt fjármunina með 

sér úr landi á nýjan leik og gerst 

þannig sekur um refsiverða hátt-

semi sem allt að tveggja ára fang-

elsi liggur við samkvæmt lögum 

um gjaldeyrismál. Þessu misræmi 

þarf að eyða. 

Rannsókn brota 

Í 15. gr. laga um gjaldeyrismál 

segir að vakni grunur um brot á 

lögunum eða reglum settum á 

grundvelli þeirra skuli Seðlabanki 

Íslands tilkynna Fjármálaeftirlit-

inu um brotið. Í 16. gr. b. laga um 

gjaldeyrismál segir síðan að brot 

á lögunum eða reglum settum á 

grundvelli þeirra sæti aðeins 

opinberri rannsókn að undan-

genginni kæru frá Fjármálaeftir-

litinu til lögreglu. Í 17. gr. laga 

um gjaldeyrismál segir síðan að 

Fjármálaeftirlitið rannsaki þau 

mál sem Seðlabanki Íslands til-

kynni til eftirlitsins. 

Í 52. gr. laga um meðferð saka-

mála segir: Rannsókn sakamála 

er í höndum lögreglu nema öðru-

vísi sé fyrir mælt í lögum. Lög-

regla skal hvenær sem þess er 

þörf hefja rannsókn út af vitn-

eskju eða grun um að refsivert 

brot hafi verið framið hvort sem 

henni hefur borist kæra eða 

ekki.

Af tilvitnuðum ákvæðum laga 

um gjaldeyrismál er ljóst að með 

lagabreytingunni, 28. nóvember 

sl., hefur Alþingi tekið af skarið, 

hvað sem líður 52. gr. laga um 

meðferð sakamála, að rannsókn 

vegna brota á lögum um gjaldeyr-

ismál sé hjá Fjármálaeftirlitinu 

og brot gegn lögunum og reglum 

settum á grundvelli þeirri sæti 

aðeins opinberri rannsókn að und-

angenginni kæru Fjármálaeftir-

litsins til lögreglu. Fyrir laga-

breytinguna virðist sem rannsókn 

vegna brota á lögum um gjaldeyr-

ismál hafi verið hjá lögreglu á 

grundvelli almennra reglna í 

þágildandi lögum um meðferð 

opinberra mála. Vilji löggjafans 

til þess að færa rannsókn mála 

vegna brota á lögum um gjaldeyr-

ismál frá lögreglu til Fjármálaeft-

irlitsins er því skýr.   

Hér er á ferðinni athyglisverð 

undantekning frá þeirri megin-

reglu að sérhvert refsivert brot 

skuli sæta rannsókn lögreglu 

enda verður að telja að ákvæði 16. 

gr. b og 17. gr. laga um gjaldeyr-

ismál gangi framar ákvæði 52. gr. 

laga um meðferð sakamála, á 

grundvelli þeirra almennu lög-

skýringarreglna, að sérlög gangi 

framar almennum lögum og yngri 

lög gangi framar eldri lögum. 

Lögreglan getur því ekki að eigin 

frumkvæði rannsakað augljós 

brot á lögum um gjaldeyrismál á 

landamærum Íslands þar sem lög-

regluna skortir heimild til að 

rannsaka brot á lögunum. 

Refsing

Af öllu framansögðu virðist mega 

ráða, að Alþingi hafi við breyt-

ingu á lögum um gjaldeyrismál, 

ekki ætlað lögunum að ná til 

þeirrar háttsemi fólks, að yfir-

gefa Ísland með erlendan gjald-

eyri í reiðufé yfir því hámarki 

sem lög og reglur heimila enda 

hlýtur löggjafanum að hafa verið 

ljóst að Seðlabanka Íslands og 

Fjármálaeftirlitinu  væri ómögu-

legt að sinna lögboðnu rannsókn-

ar- og eftirlitshlutverki sam-

kvæmt lögunum á landamærum 

Íslands. Ef vilji Alþingis hefði 

staðið til þess að lög um gjaldeyr-

ismál giltu um framangreinda 

háttsemi hefði löggjafinn fengið 

lögreglu- og tollyfirvöldum nauð-

synlegar valdheimildir í hendur 

til þess að halda uppi eftirliti og 

rannsaka brot á lögum um gjald-

eyrismál á landamærum Íslands. 

Það er því verulegum vafa undir-

orpið að manni sem flytur með 

sér erlendan gjaldeyri yfir leyfi-

legu hámarki frá Íslandi verði 

yfirhöfuð gerð refsing á grund-

velli laga og reglna um gjaldeyr-

ismál. Þar sem engar refsiheim-

ildir eru í tolllögum eða öðrum 

lögum verður ekki betur séð en 

að framangreind háttsemi sé 

refsilaus hver svo sem fjárhæðin 

er.

Höfundur er lögmaður.

Mistök við lagasetningu?

VILHJÁLMUR 

VILHJÁLMSSON

Af almennum lögskýringarreglum er ljóst að reglur Seðlabanka 

Íslands verða að þoka gagnvart settum lögum frá Alþingi og því 

verður ekki refsað fyrir útflutning á gjaldeyri að jafnvirði allt að 

15.000 evra, u.þ.b. 2.550.000 kr., á grundvelli reglna Seðlabanka 

Íslands um gjaldeyrismál. Reglurnar eru því ónýt refsiheimild.

STEINDÓR J. 

ERLINGSSON

Þunglyndislyf og 

efnaójafnvægi 

  " O R G A R H O L T S S K Ë L I   B Õ È U R   K V Î L D S K Ë L A N ¹ M   Å   M ¹ L M 

          

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64