Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						14
SUNNUDAGUR 29. ÁGUST 1982
Thorvaldsen í Róm árið 1810. Málverk eftir Rudolf Suhrlandt.
¦ Eftir viku má loksins segja að
Thorvaldsen sé kominn heim. Þá verður
opnuð á Kjarvalsstöðum mikil og góð
sýning á verkum þessa dansk/íslenska
listamanns, og er hún hin stærsta sem
haldin hefur verið utan Kaupmanna-
hafnar, þar sem Thorvaldsen-safnið
hefur aðsetur. í tengslum við sýninguna
verður gefin út mjög vönduð sýningar-
skrá með fjölda grcina um Thorvaldsen
og list hans, og hefur Helgar-Tíminn
fengið góðfúslegt leyfi dr. Kristjáns
Eldjárns til að birta hér grein hans,
„Thorvaldsen og ísland". Það skal tekið
fram að grein dr. Kristjáns er aðeins ein
af mörgum í sýningarskránni, sem er
auk þcss prýdd fjölda mynda. Nánar
verður sagt frá sýningunni sjálfri í
blaðinu innan tíðar.
„Allir segja það einum munni að
enginn í hciminum sé hans maki í
þeirri list sem kennd er við
bflætasmíði. Islenskum má koma
vel að frétta gott af þessum mikla
manni, að svo miklu leyti sem
faðir hans var maður íslenskur og
öll föðurætt hans héðan. Já, landi
vor F. Magnusen (Finnur Magnús-
son) skal hafa rakið ætt hans til
Ólafspá."
Árni Helgason stiftsprófastur
í Sunnanpóstinum 1835.
Á sjálfslíkneski Bertels Thorvaldsens
sem Kaupmannahafnarborg gaf íslandi
1874 og nú er í Hljómskálagarðinum í
Reykjavík standa þessi orð: Mestur
listasmiður Norðurlanda. Vera má að
einhver rýni nokkuð lengi í þessa áletrun
áður en hann trúir sínum eigin augum.
Samt er þessi fullyrðing ekki ósannari
en margar aðrar af svipuðu tagi. Á
hádegi frægðar sinnar var Thorvaldsen
af mörgum talinn mestur norrænn
listamaður allra alda, og til voru þeir í
samtíð hans sem hugðu að jafnoki hans
væri ekki til í gjörvöllum heimi.
Faðir Thorvaldsens var íslenskur og
því engin furða að nafn hans er eitt
þeirra sem hverju íslensku barni er gert
að leggja á minnið. List hans eru þó fáir
handgengnir enda eru fá listaverk hans
hér á landi og snemma gerðist hljóðara
um hann sem listamann en trúlegt hefði
þótt um skeið. Gleðiefni er það, að nú
gefst okkur fslendingum tækifæri á að
kynnast hér á heimagrund lífi og starfi
hins gamla höfuðsnillings.
Fróðlegt er að veita því athygli hve
viðkvæmir íslendingar eru, ef þeim
þykir scm þeirra hlutur í Thorvaldsen sé
mcð einhverjum hætti fyrir borð borinn,
jafnvel þótt ckki sé gengið svo langt að
láta skína í að hann hafi jafnvel ekki
vcrið rétt feðraður. Sú viðkvæmni er
skiljanleg en óþörf, því sannleikurinn er
sá að vangaveltur um ætterni Thorvald-
sens eru tiltölulega nýtilkomnar. Ekki er
vitað til að samtímamenn fjölskyldunnar
hafi verið mcð neinar slíkar grillur,
heldur séð málið í sínu einfalda
hversdagslega ljósi: Ungur íslenskur
piltur fer til Kaupmannahafnar til að
læra iðn og gerast handverksmaður,
einn af mörgum sem það gerðu. Hann
sest um kyrrt í Höfn, giftist stúlku af
nægilega lágum stigum til þess að ekki
sé nú með öllu auðvclt að rekja ættir
hennar eftir kirkjubókum. Þau búa
saman til æviloka, við súrt og sætt, oft
við nauman kost og ekki sem best
samlyndi. En eitt áttu þau sem þau
elskuðu bæði jafnheitt, einkabarnið
Bertel. Hann var þeim hvorttveggja í
senn, góður og hjálpsamur sonur og stolt
þeirra og upprcisn sökum frábærra
listahæfiielka sem snemma komu í ljós.
Hér kom og til óvenjuleg mannheill sem
sumum mönnum er gefin og rætur á í
þesskonar ljúflyndi og viðmóti sem kalla
má náðargáfu og vant getur verið að
skýra eða skilgreina í hverju fólgin er.
Allir sem umgengust þetta fólk vissu
að faðir Thorvaldsens var frá íslandi en
móðir hans var dönsk. Slík hjónabönd
voru sannarlega engin furðufyrirbrigði í
Kaupmannahöfn, heldur eins og hverjir
aðrir sjálfsagðir hlutir og varla umtaís-
verðir. Vinir Thorvaldsens, bæði í
Danmörku og á ftalíu, kölluðu hann oft
íslendinginn, eða Þór, sem dregið var af
fornlegu norrænu nafni hans. Engum
hefur dottið í hug að með þessu væru
þeir að gefa í skyn að hann væri ekki
danskur maður eða að þeir væru að
afsala sér einhverju fyrir hönd Dan-
merkur með slíku tali. Menn komu til
höfuðstaðarins frá ýmsum dönskum
eyjum og voru fjónskir, bomhólmskir,
færeyskir eða íslenskir, töluðu mis-
munandi mál eða mállýskur, sem bara
var gaman að, en allir voru þeir danskir.
Thorvaldsen ásamt dönskum listamönnum í Róm árið 1837. Máiverk eftir Ditlev Biunck.
THORVALDSE
— eftir dr. Kristján Eldjár
Áður en þjóðleg vakning fslendinga og
sjálfstæðisbarátta fór að láta til sín taka
voru þeir Danir áreiðanlega ekki margir
sem gerðu sér minnstu grein fyrir eða
voru yfirleitt að grufla út í að ísland væri
ekki bara ein af þessum dönsku eyjum,
heldur land þar sem væri sérstök þjóð
og þjóðmenning, ekki dönsk, þótt
dönskum kóngi lyti.
Bertel Thorvaldsen var fæddur í
Danmörku af danskri móður, ólst þar
upp og kom aldrei til fslands. Hann átti
íslenskan föður, fór sjálfur aldrei dult
með þennan uppruna sinn heldur þvert
á móti, hafði bersýnilega gaman af að
halda honum á loft og vita aðra gera
það, kallaði ísland ættarland sitt og lét
höggva í marmara. Hann dvaldist á
ftalíu næstum alla manndómsævi sína og
undi þar vel hag sínum, nefndi
fæðingardag sinn þann dag sem hann
kom fyrst þangað. ítalskur varð hann þó
aldrei. Hann var danskur, en um leið
íslenskur, og þetta var svo einfalt og
augljóst sem verða má. Hið rétta er að
eigna hann báðum þjóðum, þó hvorri
með sínum hætti. Thorvaldsen er líka
nógu mikill til þess að tvær þjóðir megi
vel deila honum með sér eða eiga hann
í sameiningu.
Ætt og uppruni
Thorvaldsens
Gottskálk Þorvaldsson, faðir Thor-
valdsens, var sonur séra Þorvalds
Gottskálkssonar prests á Miklabæ í
Blönduhlíð, en fæddist á Reynistað 1741
meðan faðir hans var enn djákni þar.
Kona séra Þorvalds og móðir Gottskálks
hét Guðrún Ásgrímsdóttir og var látin
áður en fjölskyldan fluttist að Miklabæ.
Börn prestsins voru þrjú, Ólöf "fædd
1736, Ari fæddur 1738 og Gottskálk
fæddur 1741. Séra Þorvaldurog Guðrún
kona hans voru bæði vel ættuð, sem svo
er kallað, en í því felst að skammt þarf
að rekja til þess að finna meðal forfeðra
og ættmenna fyrirfólk úr andlegri eða
veraldlegri stétt. Tilgangslaust væri að
þylja hér einhverja nafnaromsu þessu til
staðfestingar en vel við hæfi að láta
nægja þann sannleik sem höggvinn er á
stall Thorvaldsensstyttunnar í Hljóm-
skálagarðinum, að Thorvaldsen væri
„að faðerni kominn af gömlum íslensk-
um ættum." Hér er vel dg heppilega að
orði komist, og ekki sakar að bæta því
við að ættfróðum mönnum væri senni-
lega í lófa lagið að rekja ætt hvaða
íslendings sem er saman við ættir
Thorvaldsens.
Ættrakning verður því hér ekki lengri
en þetta, að öðru leyti en því að þess
má geta að auðvelt er að rekja ætt
Guðrúnar, móður Gottskálks til Vatns-
firðinganna afkomenda Guðbrands
biskups, en í þeirri ætt voru listir og
hagleikur í miklum metum og virðist svo
hafa verið mann fram af manni. Um
Þorvald prest er sagt að hann muni ekki
hafa verið lærdómsmaður að ráði, en
hinsvegar er jafnan talið og má
rökstyðja það, að hann hafi verið smiður
góður og listhagur. Til marks um það er
haft að hann byggði upp kirkju og
bæjarhús á Miklabæ af mikilli smekkvísi
og með meiri tilkostnaði en hann fékk
staðið undir með góðu móti. f vísitasíu
19. ágúst 1757 lýsir Gísli biskup
kirkjunni vel og fer um hana mjög
lofsamlegum orðum. Séra Jón Kon-
ráðsson á Mælifelli, hinn mikli fræði-
maður (1772-1850), þekkti þessa kirkju
vel og fullyrðir að séra Þorvaldur hafi
sjálfur smíðað hana og telur smíðina
hafa verið nokkuð frábrugðna því sem
algengast var á þeirri tíð. Talið er einnig
að séra Þorvaldur hafi sjálfur unnið að
endursmíð bæjarhúsanna, og hafi hvort
tveggja, bær og kirkja, þá verið
prýðilegt, en jafnframt hafi prestur
hleypt sér í skuldir sem hann stríddi við
til æviloka. En langt varð stríðið ekki,
því að séra Þorvaldur andaðist 1762,
aðeins rösklega fimmtugur að aldri. Um
arf eftir hann var ekki að ræða.
Af framansögðu má ef til vill renna
grun í að þau hjón bæði, séra Þorvaldur
og Guðrún, hafi verið hög á hendur og
áhugasöm um verklegar listir. Synir
þeirra báðir, Ari og Gottskálk, hafa
sennilega verið hneigðari til handverks
en skólalærdóms, enda fóru þeir báöir
til Kaupmannahafnar haustið 1757 til
þess að leggja fyrir sig iðnir. Það þótti
líka fullboðlegt betri manna sonum að
menntast á þann hátt erlendis og gerðu
það margir fslendingar. Þetta var því
engin nýlunda, en einkennilegt var að
Ólöf systir þeirra bræðra fór með þeim
utan, og það var fátítt um stúlkur á þeim
tíma. Má vera að hún hafi með
einhverjum hætti átt að vera bræðrunum
til trausts og halds. Annars er ekkert um
þetta vitað, nema hvað Ólöf kom aftur
til íslands en bræður hennar ekki. Ari
fór til Sigurðar Þorsteinssonar, hins
þekkta og mikilsvirta gullsmiðs og var
lærlingur og vistmaður hjá honum, varð
að sögn fullnuma gullsmíðasveinn, en
mun hafa dáið ungur. Gottskálk aftur á
móti, sem var aðeins 16 ára þegar hann
sigldi, varð lærlingur hjá dönskum
myndhöggvara (Billedhugger) og gerð-
ist einkum tréskurðarmaður, settist að í
Kaupmannahöfn og hafði ofan af fyrir
sér og sínum með ýmisskonar útskurði,
gerði meðal annars stafnmyndir
(galíonsfígúrur) á skip, en einnig er
hann sagður hafa fengist við að höggva
í stein. Stundum er hann kallaður
myndhöggvari, sem vel má til sanns
vegar færa, þótt hann teldist jafnan
fremur til handverksmanna en lista-
manna hvar sem þau skil eru nú í raun
og sannleika. Hann var fátækur löngum
og sagt að hann væri ekki sem
reglusamastur, enda á æskuheimili
Thorvaldsens að hafa verið heldur
ömurlegt. Má það rétt vera. En þó er
ástæða til að vara sig á þjóðsögunni, sem
ætíð situr um að skerpa skin og skugga
kringum hetju sína. Þjóðsagnamynd-
unin um líf og persónu Thorvaldsens var
ekki neitt smáræði.
Kynni Thorvaldsens af
íslendingum í æsku.
Brjóstmyndin af
Jóni Eiríkssyni.
Ekki verður annað séð en ætíð hafi
farið vel á með Gottskálk Þorvaldssyni
og Bertel syni hans, en samvistum þeirra
lauk með Rómarför Bertels 1796. Þegar
á unga aldri hneigðist hugur sonarins að
sömu viðfangsefnum og föðursins.
Óhugsandi er annað en að Bertel hafi
mæta vel þekkt það fólk sem faðir hans
umgekkst. Þar á meðal hafa þeir
íslenskir menn verið sem í Höfn bjuggu.
Hafnaríslendingar hafa löngum haldið
fast saman og um 1800 var Kaupmanna-
höfn engin stórborg. Þó að beinar
heimildir séu ekki miklar liggur í augum
uppi að Bertel hlýtur að hafa kynnst
mörgum löndum föður síns í Höfn. Má
þar til dæmis nefna Sigurð Þorsteinsson
gullsmíðameistara, og raunar er hann
eini íslendingurinn sem Gottskálk nefn-
ir í bréfum sínum til sonar síns eftir að
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28