Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						SUNNUDAGUR 29. AGUST 1982
mmmi
15
¦   Thorvaldsen í vimiustofu sinni á Chariottenborg árið 1840. Máiverk eftir 1840.
N OG ISLAND
•n, fyrrverandi forseta
hann er horfinn til Rómar. I bréfi dags.
4. apríl 1800 segir hann honum lát
Sigurðar: „Den gamle Torstensen er
död." vera má að Sigurður hafi staðið
þeim feðgum nær en aðrir heldri menn í
Hafnaríslendinga hópi. Mörgum öðrum
hafa þeir þó verið nákunnugir og ekkert
ótrúlegt það sem Matthías Þórðarson
segir gömul munnmæli herma, að Bertel
hafi kunnað talsvert fyrir sér í íslensku.
Þarf það engan veginn að stangast á við
það sem haft er eftir Tómasi Sæmunds-
syni, sem kynntist Thorvaldsen gömlum
í Rómarborg 1833, að hann hafi verið
fáfróður um ísland. Þó það nú væri, eftir
40 ára dvöl í Rómarborg. En mjög
vinsamlega tók hann Tómasi og spurði
hann margs af íslandi.
Nærri má geta að íslendingar í Höfn
hafa fylgst með skjótum frama Bertels,
þegar hann sópaði að sér öllum
verðlaunum sem akademíið gat veitt og
fékk loks ríflegan utanfararstyrk. Svo
vill þá líka til, að af nær 200
brjóstmyndum, sem vitað er að Thor-
valdsen gerði um dagana, er sú elsta af
Jóni Eiríkssyni konferensráði. Af henni
hefur þó aðeins varðveist andlitið, sem
er úr gifsi, en myndin var að öðru leyti
úr einhverjum íslenskum jarðefnum,
„krítjarðartegund er Erichsen sjálfur
hafði látið koma af íslandi í þeim
tilgangi að útbreiða brúkun hennar, í
staðinn fyrir þesskonar jörð, er Danskir
kaupa frá útlöndum." Þessi íslenska
„krítjarðartegund" molnaði vegna
lélegs umbúnaðar í kassa sem myndin
var í á leið til íslands. Því þangað barst
hún og þar er hún enn, nr. 1537 í
Mannamyndasafni Þjóðminjasafnsins.
Tilkoma og saga þessarar myndar er
ekki alls kostar ljós, en í sem fæstum
orðum virðist málið svo vaxið sem nú
skal greina, og er þá farið eftir
niðurstöðum Else Kai Sass prófessors:
Andlit Jóns Eiríkssonar (d. 1787),
það sem varðveist hefur í gifsi, er
greinilega gert eftir nágrímu, en ekki
mótað eftir andliti lifandi manns.
Sennilegt er að Grímur Thorkelín
leyndarskjalavörður, sem verið hafði
aldavinur og aðdáandi Jóns Eiríkssonar,
hafi skömmu eftir komu sína til
Danmerkur (frá Englandi) árið 1791
farið að hugsa til þess að láta gera
brjóstmynd af honum. í þessu skyni
hefur hann leitað til Bertels Thorvald-
sens sem þá var að verða frægur
listamaður þótt ungur væri. Nágrímu
Jóns Eirt'kssonar hefur fjölskylda hans
átt og lánað, og Thorvaldsen mótað eftir
henni, og 1794 hefur brjóstmyndin verið
tilbúin. Þetta síðastnefnda sannast á því
að það ár leitaði Ólafur Ólafsson
prófessor á Kóngsbergi á fund Thorvald-
sens, vafalítið til þess að fá aðstoð hans
við gerð vangamyndar á fyrirhugaðan
minnisvarða um Jón Eiríksson. Gerð
var koparstunga (alþekkt) af tillögu
Ólafs að varðanum, og sést þar gjórla
að vangamynd Jóns er einmitt gerð eftir
gifsmyndinni sem Thorvaldsen mótaði.
Koparstungan er frá 1794 eða sama ári
og Ólafur heimsótti Thorvaldsen.
Grímur Thorkelín gaf Bjarna Þor-
steinssyni amtmanni brjóstmyndina árið
1825. Var hún þá send til fslands með
þeim afleiðingum að allt molnaði nema
gifsandlitið. Það var svo lengi í eigu
erfingja Bjarna, uns Steinunn Thor-
steinsson, sonardóttir hans, gaf það
Þjóðminjasafninu árið 1920. Er
skemmtilegt til þess að vita að þessi elsta
mótaða mannsmynd Thorvaldsens skuli
einmitt vera hér á landi, og það eins fyrir
því þótt hún sé gerð eftir nágrímu Jóns
en ekki af honum í lifanda lífi, eins og
Matthías Þórðarson hugði helst vera.
Athyglisvert er að við sköpunarsögu
þessarar myndar koma þrír merkir
fslendingar sem trúlega hafa allir fylgst
vel með frama hins unga hálflanda
þeirra, þeir Jón Eiríksson, Grímur
Thorkelín og Ólafur Ólafsson. í þennan
hóp má svo bæta Skúla rektor
Thorlacius, hinum mikla lærdóms-
manni, sem komst til einna mestra
metorða allra lærðra fslendinga í Höfn.
Af Skúla rektor og einnig konu hans
gerði Thorvaldsen litlar sporöskju-
lagaðar teikningar með litum, prýði-
legar eins og aðrar æskumyndir hans. í
minningum fjölskyldunnar er Thorvald-
sen kallaður „en ung ven og gæst" á
heimilinu.
Allt sýnir þetta að á æskuárum hefur
Thorvaldsen verið kunnugur og ágæt-
lega séður hjá öllum höfðingjum
íslendingahópsins í Höfn, enda varla við
öðru að búast. Skyldi þeim ekki einnig
hafa verið heldur vel til Gottskálks
karls, þótt svo að hann fengi sér
stundum agnarögn of mikið neðan í því?
Slíkt var víst síður en svo einsdæmi á
þeirri tíð fremur en síðar varð.
Kynni við
Gunnlaug Briem
Varla getur annað hugsast en Thor-
valdsen hafi kynnst ungum íslendingum
sem ætíð voru nokkrir í Kaupmanna-
höfn. Ekki fara þó af því miklar sógur,
en góðar heimildir eru fyrir æskuvináttu
hans við Gunnlaug Guðbrandsson Bri-
em, sem kom 15 ára að aldri til Hafnar
árið 1788, hóf þar nám í mynd-
höggvaralist og lauk prófi í þeirri
listgrein 1795 við ágætan orðstfr. Voru
þeir Thorvaldsen að nokkru samtíða á
akademíinu og hafa bersýnilega orðið
góðir kunningjar. En varla gat ferill
þeirra ólíkari orðið. Þegar Bertcl var að
leggja stokkana að heimsfrægð sinni í
Rómaborg suður, venti Gunnlaugur
sínu kvæði í kross, lærði dönsk lög og
komst ungur í þjónustu stjórnarinnar,
varð sýslumaður og bjó lengi á Grund í
Eyjafirði við rausn og reisn, mikill
ættfaðir.
Til er í Thorvaldsenssafni langt bréf
frá Gunnlaugi sem hann skrifaði
Thorvaldsen þegar hann var í árs-
heimsókn í Danmörku 1819-20. Þetta
bréf hefur ekki enn verið birt á prenti
en það verður það væntanlega áður en
langt um líður. Merkilegast er það vegna
þess að það staðfestir góðan gamlan
kunningsskap þessara manna. Ekki
minnist Gunnlaugur Briem á neina
listiðkun í þessu bréfi, enda er skemmst
af að segja, að þessi sprenglærði
myndlistarmaður virðist nær með óllu
hafa sagt skilið við listgyðjuna eftir að
hann tók þá stefnu að gerast embættis-
maður. Raunar má það vel vera
skiljanlegt, og ber þess þó jafnframt að
geta að til eru a.m.k. þrír smáhlutir, sem
Gunnlaugur Briem hefur vissulega gert,
allir nú í Þjóðminjasafni. Eitt er
aflangur stokkur úr birki (Þjms. 6839)
gerður handa bróður Gunnlaugs; séra
Einari Guðbrandssyni á Hjaltabakka,
annað er spjald með upphleyptu
spegilsnúnu munstri, enda mun þetta
vera einskonar prentmót til að þrykkja
með á léreft (Þjms. 3217) hið þriðja og
vandaðasta eru dósir kúptar með flötu
loki (Þjms. 7502), gerðar svo sem
nakinn drengur og hundur er hjúfra sig
Frægt málverk eliir Horace Vernet af Thorvaldsen, árið 1833.
saman og er þetta í rauninni ofurlítil
heilleg höggmynd. Allir eru þessir hlutir
frábærlega vel og fagmannlega gerðir og
leynir sér ekki handbragð manns sem
hefur tréskurðarlist fullkomlega á valdi
sínu. Manni rcnnur til rifja að þessir þrír
hlutir skuli vera hið cina sem þcssi
bráðsnjalli og fullmenntaði myndlistar-
maður hefur látið eftir sig á sviði
listanna.
Skírnarfonturinn í
Reykjavíkurdómkirkju
Bréf Gunnlaugs Briem er hér einkum
nefnt vegna þess að það staðfestir eitt
með öðru kunningsskap Thorvaldscns
við landa föður síns í æsku. Hinsvcgar
má vel vera og er vítalaust, að
Gunnlaugur hafi í og með rifjað upp
fornan vinskap þeirra Thorvaldsens af
því að nú mætti ætla að hann settist
fljótlega að heima í Danmörku. Gæti þá
komið sér vel að eiga hann að þegar börn
Gunnlaugs færu þangað til menntunar.
Þetta kemur nokkuð berlega fram í bréfi
hans til Finns Magnússonar, þar sem
hann lætur í Ijós þá von sína að Ólafur
sonur sinn muni ganga myndlistarbraut
og óskar þess í sömu andrá að
Thorvaldsen fari nú að snúa hcim til
Danmerkur fyrir fullt og allt.
Hvorugt gekk þó eftir, en atvik
höguðu því þannig að eitt barna
Gunnlaugs bar að garði hjá Thorvaldsen
í sjálfri Rómaborg, nefnilega Kristjönu
Jóhönnu, sem þangað fór með Birgi
Thorlacius prófessor og konu hans og
dvaldist þar með þeim veturinn 1825-27.
Sagt er að Thorvaldsen hafi tckið þessari
dóttur æskuvinar síns með miklum
blíðskap, enda vakti Jóhanna - eins og
hún var oftast kölluð - athygli hvar sem
hún fór því að talin var hún allra kvenna
fegurst. Jóhanna var duglegur bréfritari,
og hefur meðal annars varðveist bréf
sem hún skrifaði foreldrum sínum frá
Róm hinn 21. janúar 1827 og drepur
með öðru á kynni sín við Thorvaldsen.
Bréfið var prentað í Sunnanpóstinum
1838. Það sem hér skiptir máli hljóðar
þannig:
„í etasráðs Thorvaldsens húsi hefi ég
verið og séð þar ýmislegt af listaverkum
hans, þar á meðal líkneskju lausnarans.
Hefir listamanninum svo aðdáanlega
tekist, eftir því sem mér fannst, að láta
andlitið lýsa frelsarans innra manni, að
það yfirgekK stórum alla mína ímyndan,
á likncski þctta að standa á altari í
nýbyggðri kirkju í Kaupmannahöfn.
Hitt annað er skírnarfontur, sem
Thorvaldsen ætlar að gefa íslandi, í
sumar mun hann sendast til Reykjavíkur
dómkirkju. Asamt öðrum dönskum
mönnum sem hér eru vorum við hjá
Thorvaldsen jólanóttina. Var þar mjög
skcmmtilegt, gestirnir urðu hæfilega
glaðir og gömnuðu scr með fallegum
söngum og indælum hljóðfærum. Oft
flaug hugur minn heim til ykkar forcldra
minna og systkina um kvöldið."
Þetta er rifjað hcr upp vcgna þcss að
þarna minnist Jóhanna á það listavcrk
sem kunnast er íslendingum og lcngst
hefur verið hcr á landi, skírnarfontinn í
dómkirkjunni í Rcykjavík. Honum þarf
naumast að lýsa, svo kunnur sem hann
er og svo oft sem það hefur verið gcrt í
máli og myndum, allar götur síðan Jónas
Hallgrímsson lýsti honum fyrstur íslend-
inga í fjórða árgangi Fjölnis 1839.
Fonturinn er fcrstrcndur stöpull úr
hvítum marmara, upphleyptar myndir á
öllum hliðum, en þcttur blómhringur
kringum skálina. Á framhlið er skírn
Krists í ánni Jórdan, til vinstri (framan
frá séð) cr María með bamið og
Jóhannes, til hægri Krístur blessar
börnin, en á bakhlið þrír englar liðandi
í lofti og fyrir neðan þá latncsk áletrun
á þessa leið:
OPVS HOC ROMAE FECIT
ET ISLANDIAE
TERRAE SIBI GENTILICIAE
PIETATIS CAVSA DONAVIT
ALBERTVS THORVALDSEN
A: MDCCCXXVII
Á mæltu máli íslensku merkir þetta:
Albert  Thorvaldsen  gerði  smíðisgrip
þennan í Rómaborg og gaf hann Islandi,
xttarlandi sínu, í ræktar skyni, 1827. En
Jónas Hallgímsson snaraði því í ljóð
árið 1839 á þessa leið:
Reist smíð þessa
¦' Róm suður
Albert Thorvaldsen
fyrir árum tólf,
ættjörð sinni,
Isalandi,
gefandi hana
af góðum hug.
Og brást honum ekki bogalistin eða
smekkvísi fremur en endranær.
Ætli bréf Jóhönnu Briem sé ekki elsta
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28