Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						SUNNUDAGUR 29. ÁGÚST 1982
Úr Thorvaldsen-safhi ¦' Kaupmannahöfn.
THORVALDSEN
OGÍSLAND
— eftir dr. Kristján Eldjárn,
fyrrverandi forseta
Sjálfsmynd Thorvaldsens árið 1839.
og fyrsta beina heimild fyrir því að
Thorvaldsen hafi ekki einasta ákveðið
að gefa íslandi skírnarfont, heldur
einnig verið búinn að ganga frá honum
í ársbyrjun 1827, og ennfrcmur fullgild
heimild þess að hann hafi þá ætlað
dómkirkjunni í Reykjavík fontínn?
Þetta hlýtur svo að vera, því eftir
hverjum ætti Jóhanna fagra að hafa
þetta öðrum en Thorvaldsen sjálfum í
vinnustofu hans í Rómaborg?
Fonturinn seldur
norskum kaupmanni
Hitt er annað mál, að fonturinn sem
Jóhanna sá kom aldrci til íslands, þótt
fullbúinn væri, og svo hitt að saga
skírnarfontsins í Reykjavíkurdóm-
kirkju nær í rauninni miklu lengra aftur
en til 1826-27. Hún byrjar með því að
greifafrú Charlotte Schimmelmann bað
Thorvaldsen að gera skírnarfont fyrir
systur sína, Sybille Reventlow, handa
hallarkirkjunni í Brahe-Trolleborg á
Fjóni. Þetta mun hafa verið árið 1805,
og byrjaði Thorvaldsen þá að gera
uppköst að myndum á hliðar fontsins en ,
lauk við verkið á árunum 1807 og 1808.
Komst það þó ekki til Kaupmanna-
hafnar fyrr en 1815, en var þá sýnt þar
við mikla hrifningu sem jafnvel átti sinn
þátt í að vekja almcnnan áhuga á
listamanninum, en síðan var fonturinn
sendur í sína kirkju og þar er hann enn.
Á öllum fjórum hliðum hans eru sömu
myndir og á skrínarfontinum í Reykja-
vík, en áletrun er þar engin.
Talið hefur verið, og víst með réttu,
að Thorvaldsen hafi hugsað sér að
hefðarfólk það, sem að fyrstu gerð
fontsins stóð, mundi geta orðið gömlum
föður hans að einhverju liði til
endurgjalds fyrir verkið. Þessa þurfti þó
ekki lengi með, því Gottskálk Þorvalds-
soh andaðist á Vartov gamalmennahæli
í HöfnX okt. 1806. Hugsanlegt er að
þegar svo var komið hafi sú hugmynd
kviknað hjá syni hans að minnast
ættjarðar hans með því að senda þangað
einhvern listgrip og skírnarfontur þá
orðið fyrir vali af því að hann var einmitt
þá að gera fontinn fyrir greifafrúna. Til
mála kemur einnig, eins og menn hafa
bent á, að þegar Thorvaldsen kom til
Danmerkur og dvaldist þar um hríð á
árunum 1819 og 1820 hafi cinhverjir
íslendingar þar í borg stungið þessari
hugmynd að honum.
Hvernig sem þetta hefur verið er víst
að lokið hefur Thorvaldsen við skírnar-
fontinn handa íslandi árið 1827, og hann
hefur verið búinn að láta höggva hann í
marmara í ársbyrjun, þegar Jóhanna sá
hann. Þetta sannast á því að í bréfi frá
Thorvaldsen, skrifuðu í febrúar 1827, til
dómkirkjunefndar í Höfn, segir hann að
skírnarfontur „lígeledes i Marmor, som
jeg giver til en kirke i Island", muni
verða sendur frá Livorno eftir tvo
mánuði.
En nú hefur það gerst að Thorvaldsen
hefur hætt við að senda þennan
skírnarfont eins og hann hafði ákveðið.
Þess í stað hefur hann selt hann norskum
kaupmanni og það án þess að áletrunin
til fslands væri máð af honum (þó að
Thiele segi að svo hafi verið gert).
Auðséð er að Thiele, sem er heimildar- .
maður að þessu 1831, hefur ekki vitað ¦
af hverju þessi ráðabreytni stafaði, því J
að Thorvaldsen byrjaði strax að gera
annan font eins, ætlaðan Miklabæjar-
kirkju, segirThiele. Þessi fyrri marmara-
fontur er með hartnær óyggjandi vissu
sá sem nú stendur í Heilagsandakirkju í
Kaupmannahöfn. Þangað er hann kom-
inn frá A. Boyer, stórkaupmanni sem
gaf hann kirkjunni 1939 og hafði keypt
hann á uppboði listgripa úr eigu jarlsins
af Caledon í London sama ár. „Norski
kaupmaðurinn" sem keypti fontinn,
líklega af Thorvaldsen sjálfum, hefur
sennilega verið milligöngumaður fyrir
þennan jarl og látið hann hafa fontinn.
En sem sagt: Thorvaldsen fór strax að
gera annan font og árið 1830 er á
vorsýningu í Charlottenborg í Höfn,
„Döbefont, bestemt til Miklabye kirke
pa Island". Þetta þykir með vissu hafa
verið Reykjavíkurfonturinn, það er að
segja gifseintakið, því að marmara-
fonturinn kom ekki til Hafnar fyrr en
1833. Þar var hann svo enn þegar
Thorvaldsen kom þangað 1838, honum
til undrunar og hrellingar, enda dreif
hann nú í að fonturinn yrði sendur til
íslands. Og til íslands kom hann
snemma sumars 1839, var settur í
dómkirkjuna og vígður þar af Helga
Thordersen dómkirkjupresti hinn 14.
júní þá um sumarið. Þá var og skírt
fyrsta barnið og látið heita Bertel eftir
listamanninum, var það sonur Stefáns
Gunnlaugssonar landfógeta. Til er bæði
vígsluræða séra Helga og þakkarkvæði
Jónasar Hallgrímssonar, sem frægt er.
Þar víkur Jónas að því að menn hafi
undrast hvað dveldi dýrgrip á leið.
íslendingar hafa þá lengi haft pata af því
að Thorvaldsen ætlaði að gefa íslandi
skírnarfont í ræktar skyni við föðurland
sitt.
Tvennt hefur lengi verið til umræðu í
sambandi við skírnarfontinn í dóm-
kirkjunni. Annað er hvers vegna
Thorvaldsen lét af hendi marmarafont,
sem hann hafði gert gagngert handa
fslandi og með áletrun þaraðlútandi.
Hitt er hvort hann hafi ætlað Mikla-
bæjarkirkju eða dómkirkjunni fontinn.
Fyrra atriðinu verður aldrei með vissu
svarað. Á það má þó líta, að fonturinn
í Heilagsandakirkju er ekki eins vandað-
ur og Reykjavíkurfonturinn, að því er
Dyveke Hélsted segir. Til dæmis er hinn
síðarnefndi úr heilli marmarablokk, en
hinn fyrri úr marmaraplötum og smá-
gallar á marmaranum. Verkið er einnig
betra á Reykjavíkurfontinum ogsérstak-
lega er kransinn utan um skálina bæði
stærri og fegurri. Allt þetta gæti blátt
áfram bent til þess að Thorvaldsen hafi
ekki verið nógu ánægður með hinn fyrri
font sém heiðursgjöf til íslands, hafi því
fargað honum til áfjáðs kaupanda og
látið slag standa um hina latnesku
áletrun, byrjað síðan þegar í stað að
útbúa annan úr betra efni og með betri
útfærslu. Þetta virðist vera geðfelldasta
skýringin og jafnvel einnig sú senni-
legasta.
Um hitt atriðið er það að segja, að
ótrúlegt er að Jóhanna Briem hefði
nefnt dómkirkjuna í Reykjavík ef
Thorvaldsen hefði ekki gert það sjálfur,
þegar þau hittust í Róm 1827. Þegar
gifseintakið var sýnt í Höfn 1830 var
hinsvegar sagt að fonturinn væri ætlaður
Miklabæjarkirkju og hið sama segir
Thiele 1831. Einnig hefur barónessa
Stampe það eftir Thorvaldsen í minn-
ingum sem hún skrifaði eftir honum á
árunum 1840-41. Á móti þessu kemur
svo að til eru bréf í skjalasafni
rentukammersins, þar sem fram kemur
að Thorvaldsen hafi skriflega 28.
desember 1838 falið því að senda
skírnarfont sem „- -han for nogle ár
sideh har forfærdiget og skiænket
domkirken i Reikevig".
íslendingar
hylla Thorvaldsen
Svo sem sjá má af þessu er ekki
auðvelt að greina hvort blessaður
Thorvaldsen hefur upprunalega hugsað
sér, Miklabæ, sem hann kallaði „min
Faders Födeby" (barónessa Stampe),
ellegar aðalkirkju landsins, dóm-
kirkjuna í Reykjavík. Ef til vill hefur
hann hvarflað eitthvað þarna í milli, og
hugsanlegt er að menn hafi verið að
hræra í honum, hver veit? Ef áletrunin
er tekin bókstaflega, virðist hann gefa
ættlandi sínu fontinn og kæmi það þá
heim við það sem hann sennilega hefur
sagt við Jóhönnu Briem. Sú hugsun
kynni svo að hafa komið yfir hann síðar,
að réttast væri að fonturinn væri á þeim
kirkjustað þar sem afi hans var prestur
og faðir hans kenndi sig við. Þegar svo
loks kemur að því að fonturinn er sendur
hingað heim, hefur einhver skot-
ið því að honum að þetta mikla
listaverk ætti hvergi heima á fslandi
nema í höfuðkirkju landsins, dóm-
kirkjunni í Reykjavík. Þetta kann sem
sagt að hafa verið nokkuð laust og
bundið og því einna mestur sannleikur
í því sem séra Árni Helgason segir f
Sunnanpóstinum 1835:
„Sú fregn hefur líka hingað borist, að
Thorvaldsson hafi tilbúið skírnarfont,
ætlaðan annaðhvort til Reykjavíkur
eður Miklabæjarkirkju, í minningu þess
að hann er héðan ættaður, hvað sem af
þessum skírnarfonti er síðan orðið, því
til landsins er hann ekki kominn."
Þegar Thorvaldsen var orðinn frægur
maður má nærri geta að málsmetandi
fslendingar létu það ekki fram hjá sér
fara án þess að hreyfa hönd eða fót.
Þegar Thorvaldsen kom til Kaupmanna-
hafnar hylltu Hafnaríslendingar hann
uridir forustu Finns Magnússonar sem
afhenti honum ættartölu hans eftir Jón
Espólín og flutti honum kvæði eftir
sjálfan sig. Tveimur, áratugum síðar
1838 þegar Thorvaldsen kom heim
alfarinn og Hafnarbúar gerðu meiri
mannfagnað en dæmi eru'tii, var hópur
íslendinga framarlega í mannfjöldanum
og Jónas Hallgrímsson orti dýrlegt
kvæði sitt, Kveðju íslendinga til Alberts
Thorvaldsens, þar sem hann segir meðal
annars að aldrei hafi annar eins
frægðargeisli og hann skinið yfir fsland.
Áður var nefnt þakkarkvæði Jónasar
fyrir skírnarfontinn, og er óhætt að segja
að  þessi   tvö   kvæði  séu  veglegustu
minnisvarðarnir, sem íslendingar hafa
reist hinum fræga frænda sínum.
Mikilfenglegasti minnisvarði Thor-
valdsens hér á landi af áþreifanlegu efni
gjör er hinsvegar sjálfslíkneski hans sem
getið er í upphafi þessarar greinar,
styttan sem Kaupmannahafnarborg gaf
íslandi til minningar um þúsund ára
byggð landsins. Það ágæta listaverk var
upprunalega reist á Austurvelli, afhjúp-
að þar og afhent með mikilli samkomu
á afmælisdegi Thorvaldsens 18. nóvem-
ber 1875. Allt var gert sem unnt var til
þess að athöfnin yrði virðuleg og til sóma
öllum aðiljum, fyrirmenn landsins fluttu
miklar ræður, skáldin ortu kvæði og
konur tóku sig saman um að skreyta allt
hátíðarsvæðið með öllum tiltækum
ráðum. Samkoma þessi er með vissu hið
langtum tilkomumesta sem nokkurn-
tíma hefur verið gert á íslandi í
minningu Thorvaldsens og ber þess þó
öllu öðru fremur að minnast, að upp af
samstarfi kvennanna spratt Thor-
valdsensfélagið, sem enn lifir í góðu
gengi og hefur látið svo ótal margt og
mikið gott af sér leiða.
Stytta Thorvaldsens var flutt af
Austurvelli 1931 og henni komið fyrir í
Hljómskálagarðinum og vafasamt hvort
margir leggja þangað leið sína til fundar
við hann þar. Hver veit nema Thor-
valdsenssýningin á Kjarvalsstöðum, hin
fyrsta sem haldin er á íslandi, verði nú
einhverjum hvöt til að heilsa upp á
öðlingsmanninn með hamarinn, þann
sem í senn er hamar Þórs og sá sem lét
meitilshöggin gjalla um víðan heim eins
og H.C.Andersen segir í frægu kvæði.
(Við samantekt þessarar ritgerðar
hefur verið stuðst við ýmis rit um
Thorvaldsen ogþaufáu listaverk hans
sem eru hér á landi. Of langt yrði öll
þau skrif upp að telja, t.d. um
skírnarfontinn í dómkirkjunni en öðru
fremur ber að nefna grein Matthiasar
Pórðarsonar í íslenskum listamönnum
II, 1925, og mörg önnur skrif
Matthíasar um Thorvaldsen, þar á
meðal um brjóstlíkneski Jóns Eiríks-
sonar, Eimreiðin XXVI, 177-185, sbr.
einnig Else Kai Sass, Thorvaldsens
Portrœlbuster 1, Kph. 1963. - Um
Gunnlaug Briem sjá Sigurður Líndal,
Listneminn frá Brjánslœk. Lesbók
Morgunblaðsins 5. febr. 1973, bls. 6
og áfr.).
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28