Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						Laugardagur 19. nóvember 1994
i
¦ÍMA
Framtíbarmenn.                                                                                                                                                                                                                                                    Tímamynd CS
Landiö passar ekki þ j óðinni
Oddur Ólafsson skrifar
ísland er einkar óhentugt í laginu fyrir
þjóðina sem það byggir. Fámennið og
stærð landsins valda því að íbúarnir eru
varla í kallfæri hver við annan og sími og
útvarp eru ekki nema tálmynd um
ímyndaða nálægð. Það hefur engin áhrif á
hríðarkófið og ófærðina á Melrakkasléttu
þótt íbúarnir þar horfi á léttstígar Reykja-
vikurdætur spóka sig í haustblíðunni í
Austurstræti í beinni útsendingu sjón-
varps.
Við áætlanagerð af flestu tagi er reiknað
út frá þeirri forsendu að hér búi einhverj-
ar milljónir manna þótt Hagstofan telji að
landsmenn séu ekki fleiri en 265 þúsund.
í sjö sveitarfélögum höfuðborgarsvæðis-
ins búa 154 þúsund manns og í öðrum
sveitarfélögum 111 þúsund, þar af 50 þús-
und manns í 10 kaupstöðum sem telja 2
þúsund íbúa og fleiri.
Af þeim 103 þúsund ferkílómetrum, sem
landið er að flatarmáli, er gróft talið að
um tíu af hundraði séu gróðurlendi, gra-
stoppar á stangli og skófir ekki taldar
með, og af því séu tíu af hundraði sem
teljast byggilegt. Annað eru jöklar, fjöll og
„köld og blaut eyðimörk." Strandlengjan
er lengri en svo að hugur manns átti sig á
slíkum vegalengdum.
Grasnytjar og
bátanaust
Hvoru megin marka hins byggilega
heims landið liggur skiptir ekki máli, því
hér er búið hvort sem það er samkvæmt
guða og manna lögum eða ekki, enda er
mála sannast að þessi skrýtna þjóð hefur
aldrei kunnað að búa í landinu, hvorki
fyrr né síðar. Þar sem íslendingar gera sér
aldrei grein fyrir hve fáir þeir eru er varla
von til að þeir hafi nokkra heildarsýn yfir
umfang landsins sem þeir þrjóskast viö aö
byggja.
Nútímalegt og tæknivætt þjóðfélag er
skipulagt að hætti bændasamfélagsins,
þar sem grasnytjar eru helsta auðlindin.
Útvegsbændur sitja við forn naust og gera
út verksmiðjutogara og stór og afskaplega
vel búin nótaveiðiskip frá verstöðvum,
þaðan sem stutt er að sækja á fengsæl mið
á opnum árabátum.
Þetta sambland fornra og nýrra atvinnu-
hátta er til dæmis kölluð byggðastefna
sem leitast við að viðhalda „jafnvægi í
byggð landsins." En jafnvægið, það hefur
tilhneigingu til að raskast þeim mun örar
sem meira er gert til að halda því í gömlu
formi, eða kannski fremur að það raksast
þrátt fyrir öll bjargráðin vegna þess að
björgunarsveitirnar vita ekkert hverju þær
eru og bjarga og til hvers.
Töfrar
Eitt töframeðalið til að koma í veg fyrir
að grasnytjar fari til spillis og að verstöðv-
ar forfeðranna verpist möl og sandi eru
samgöngur. Trúin á að samgöngubætur
séu allra meina bót er svo rík meðal lands-
manna að hver sem á móti mælir er tal-
inn nánast þjóöníðingur.
Þessi trú er svo sterk að þegar galdramað-
ur útvegaði töfravél frá Ameríku fyrir svo
sem tveim áratugum og gaf fyrirheit um
að láta hana svífa yfir mýrar og hrjóstur
og leggja vegi á svipstundu og fyrirhafn-
arlaust, vildu flestir trúa og á rengingar-
menn var ekki hlustað. Enda voru þeir
ekki  annað  en  úrtölu-   _____________
menn og mannleysur.
Þetta ótrúlega hysteríis-
kast rann ekki af þjóð-   |VI 61111
inni fyrr en töframaður-
inn var látinn sanna getu   OQ
sína og maskínunar fyrir          , _    _    .
stóran   pening  úr  ríki-   1113161111
skassanum.   Sumir  trúa
jafnvel enn á vegama-  _____________
skínuna góðu þrátt fyrir
ólukkans prufukeyrsluna.
Dýrmætur tímasparnaour
Togari, hafnargerð og fótboltavöllur eiga
að koma í veg fyrir að unglingarnir hleypi
heimdraganum, og sé kvenfólkinu séð
fyrir nægum ormafiski að hreinsa telst at-
vinnuástand gott í sjávarplássunum.
Til sveita er það einkum naumt skammt-
að búmark og ónóg mjólkurneysla sem
stendur búsæld fyrir þrifum. Úr þessu er
erfitt að bæta og er landbúnaðurinn tal-
inn standa þeim mun verr eftir því sem
tæknivæðing, verkþekking og framleiðni
eykst. Er þetta ein af furðum þjóðlífsins.
En það er eru samgöngurnar sem bægja
öllum vandamálum frá, aðeins ef þær eru
bættar nóg. Það vekur glæstar vonir í
brjóstum manna þegar sérfræöingamir
eru að útskýra hagkvæmni vegalagninga.
Brýr yfir firði og nýjar sneiðingar um
fjallaskörð stytta leið milli til að mynda
Reykjavíkur og ísafjarðar um kannksi sjö
kílómetra og sífellt er verið að reikna
hvernig losna má við 10 til 30 mínútna
akstur með milljarða vegaframkvæmd-
um.
Tími ferðalanga er greinilega dýrmætari
en allra annarra. Og það er sama hvað það
kostar, samgöngubætur eru allra meina
bót þótt það liggi í augum uppi að þær
skipta sáralitlu máli hvað varðar búsetu
eða atvinnulíf, hvað sem öllum trúar-
brögðum líður.
Veðurlag og ófærö eru oftast meiri farar-
tálmar átta mánuði ársins um mestan
hluta landsins en krókóttir malarvegir
voru áður fyrr. Svo má ekki gleyma að
samgöngudýrkunin byggist fyrst og
fremst á því að hún gerir fólki kleyft að
þurfa ekki að húka heima hjá sér, hvort
sem búið er í þéttbýli eða strjálbýli.
Svo má benda á að fínir vegir og mikil
bílaeign er að ganga af verslun og alls
kyns þjónustu á landsbyggðinni dauðri.
18 þjóoir á 18 eyjum
í bók sinni um Færeyjar gerir Eðvarð T.
Jónsson m.a. nokkra grein fyrir þeim
þjóðareinkennum sem
eru á góðri leið með að
steypa þarlendum í
glötun.
Hann segir að það sé
eins og að 18 litlar
þjóðir byggi eyjarnar. í
augum íslendinga,
Dana og annarra eru
Færeyingar ein þjóð en
sjálfir eru þeir á öðru
máli. Á hverri byggðri eyju býr ein þjóð.
Hún gætir sinna hagsmuna og lítur á
þjóðir hinna eyjanna sem keppináuta um
gæði lands og sjávar.
Lögþingsmenn eru hver og einn fulltrúi
sinnar eyjar fremur en þeirra allra. Hat-
römm byggðastefna og fyrirgreiðslupólit-
ík er það sem færeysk stjórnmál snúast
um og útvegun skipa, fiskvinnslustöðva,
hafna, vegalagninga og kjánalegra og
ónauðsynlegra jarðganga eru baráttumál
pólitíkusanna.
Kjósendur á eyjunum átján líta ekki til
annarra hagsmuna en þeirra sem varða
sitt litla samfélag og eftir þeim þanka-
gangi dansa stjórnmálamennirnir og ýta
undir hann fremur en hitt.
Sundurlyndisfjandinn
Það er gömul saga og ný að sundurlynd-
isfjandinn hefur staðið mörgum góðum
málum fyrir þrifum. Oft er engu líkara en
að ísland byggi margar þjóðir og ekki
dregur framganga margra stjómmála-
manna og fyrirgreiðslusnillinga úr þeim
grunsemdum.
Landið er stórt, fjöllótt og vogskorið og
með allra stjálbýlustu svæðum jarðarinn-
ar. Samt Iætur mannfólkið eins og hér búi
fjölmenni í litlu landi. Vegalengdir eiga
ab hverfa og öllum farartálmum úr vegi
rutt. Allir eiga að búa við sömu aðstæður
hvaö sem landsháttum líður. Það er
heimtað ög því er lofað. Upp í ermina
auðvitað.
Margir eru til kallaðir að efla upp úlfúð
milli íbúa Innnesja og annarra lands-
manna. Það tekst ávallt bærilega, enda
láta þeir sem búa á höfuðborgarsvæði og
dreifbýlingar ekki sitt eftir liggja að setja
hnýflana hvorir í aðra við ólíklegustu
tækifæri. Samkomulag milli sveitarfélga
hér og hvar og kjördæma er svo ekkert
skárra.
Að búsetubreytingar og nýir atvinnu-
hættir séu merki um framfarir og nýja
tíma sem krefjast öðru vísi úrlausna en
bænda- og útvegsbændasamfélagið þurfti
á að halda, lætur varla nokkur maður sér
detta í huga að halda fram.
Samgöngubætur fyrir milljarða, lögleg
körfuboltakeppnishús og þúsund tonna
árabátur í nausti eru lausnir fyrirgreiðslu-
meistaranna sem aldrei kemur við hvern-
ig land þeirra er í laginu og hvers búiö
raunverulega þarf við.
Kjördæmaskipanin er talandi dæmi um
stirðnaðan hugsanagang samfélags sem
einu sinni var. Hann neitar því að byggða-
stefnan tók aðra stefnu en stjórnlyndir
hugðu og að búsetubreytingum verður
ekki stjórnaö af íhaldssömum nefndum
og stjórnum sem þingmenn kjósa sjálfa
sig í. Misvægi atkvæða stafar af mann-
fækkun í sumum kjördæmum og fjölgun
í öðrum. En það eru staðreyndir sem erfitt
er að kyngja.
Hver lifir á hverjum?
Meðal Reykvíkinga er sú skoðun áleitin
að landsbyggðin sé óhóflega dýr í rekstri
og frek til fjárins úr landssjóðnum. Ann-
ars staðar eru þéttbýlisbúar taldir sníkju-
dýr sem lifa á framleiðslu og vinnu þeirra
sem sveitir og útnes byggja og sogi til sín
afrakstur erfiðis þeirra.
Hvorir hafa rétt eða rangt fyrir sér skal
látið liggja á milli hluta en aðeins bent á
að hvorugir geta án hinna verið ef hér á
að viðhalda sæmilega samkeppnishæfu
þjóðfélagi í tæknivæddri veröld.
Osköp væri svo notalegt ef landsmenn
gætu vanið sig af skæklatogi og tilbúinni
og upploginni hagsmunagæslu og litu til
framtíðar með sameiginleg markmið í
huga. Þau þurfa ekki endilega að vera
skynsamleg, en helst ekki einhver kjána-
skapur aftur úr grárri forneskju nema að
viö viljum taka upp skútuútgerð og bú-
skap með orfi og ljá á ný. Sem ef til vill er
ekki svo vitlaus hugmynd.
Æ, nei annars. Þá þyrftum við að losa
okkur við elsku, hjartans bílana sem við
erum farin að lifá fyrir eins og forfeö-
urnir sem lögðu allt í sölurnar til að við-
halda sauðfjárstofninum. Blessuð sé
minning þeirra.                                   ¦
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20