Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						Laugardagur 26. nóvember 1994
Tímamynd G5
Island, útkjálki eba miödepill
Jón Kristjánsson skrifar
Sú staðhæfing er kunn úr umræðum um
utanríkismál að utanríkisstefna íslands
hvíli á þremur stoðum. Þær eru aðild að
Sameinuðu þjóðunum, samstarf í Norður-
landaráði og aðild að Nato. Allt fram á
seinni hluta síðasta áratugar hélst gamla
heimsmyndin, sem myndaðist upp úr
seinni heimsstyrjöldinni þegar járntjald
féll um Evrópu þvera og Vesturveldin og
Sovétríkin stóðu frammi fyrir hvort öðru
grá fyrir járnum og kjarnorkuógnin var ná-
læg..
Breytingaáriö mikla 1989
Berlínarmúrinn féll haustið 1989 og upp
úr því sameinuðust þýsku ríkin. Eftir þetta
var fátt sem áður. Hins vegar eru breytinga-
tímar óvissutímar og það hafa þjóðir Evr-
ópu fengið að reyna nú upp á síðkastið.
Margt er óljóst um framvindu.mála, ekki
síst í varnar- og öryggismálum.
Eins og öllum er kunnugt hafa sum ríki
Austur-Evrópu skipst upp og nú er Tékkó-
slóvakía tvö ríki, Tékkland og Slóvakía.
Ekki þarf að, tíunda skiptinguna á Balkan-
skaga, svo mjög sem sá heimshluti er í
fréttum, en Slóvenía er það ríki. sem frið-
samlegasta þróuriin er í á þeim slóðum.
Þessi ríki ásamt Ungverjalandi og Pól-
lándi hafa sýnt mikinn áhuga á því að
ganga í Nato, og áhugi Eistlands, Lettlands
og Litháen á sem nánustu samstarfi til vest-
urs er mjög mikill. Nokkur meiningamun-
ur hefur verið hjá Nato hvernig á að bregð-
ast við í þessu efni, en að frumkvæði
Bandaríkjamanna hefur verið sett upp
áætlun sem ber nafnib „Partnership for
Peace", eöa „Samstarf í þágu friðar", til þess
að koma til móts við þessar óskir og taka
upp samstarf án aðildar.
Það er alveg ljóst að ef það kæmi upp að
umrædd lönd fengju aðild að Nato, þá
stendur Rússum ekki á sama um slíkt. í um-
ræðum um þessi mál heyrist sú skoðun að
með þessu mundi myndast ný lína um Evr-
ópu, austar heldur en járntjaldið gamla.
Öryggistilfinning
Þessar hugleiðingar eru komnar til af því
að í síðustu viku gafst mér tækifæri til þess
að sitja fund þingmannasambands Norður-
Atlantshafsríkjanna. Þingmannasamband-
ið hefur tekið inn svo margar þjóðir sem
áheyrnarfulltrúa að það er í raun vettvang-
ur allra þjóða Eyrópu og Norður-Ameríku
frá Úralfjöllum til Kyrrahafs, að nokkrum
þjóðum undanskildum sem hafa lýst sig
hlutlausar í utanríkismálum, á borb við
Svíþjóð, Finnland og Sviss.
Það er athyglisvert við að sitja slíka
fundi, að öryggismál liggja þingmönnum
þessara ríkja mjög þungt á hjarta. Einhvern
veginn höfum vib íslendingar ætíb tekið
það sem sjálfsagðan hlut að öryggi okkar sé
tryggt, og það er ekki_____________
ýkja djúpt í þjóðarsál-
inni að á okkur verði
ráðist. Það er vonandi
rétt tilfinning. Það er þó
ekki   hin   hefðbundna
ógn kalda stríbsins sem
liggur í loftinu, heldur
hætta á  stabbundnum
átökum,   viðlíka   þeim
sem blasa við augum á
Balkanskaga. Eldiviðurinn til slíkra átaka er
nægur.
Púðurtunna
Púðurtunnan í Evrópu er þjóðernistil-
finningin, og mannflutningar hafa verið
miklir milli ríkja álfunnar. Þessar stað-
reyndir eru uppspretta spennu. Ég upplifbi
á áðurnefndum fundi eitt slíkt augnablik
spennu, sem sýnir í hnotskurn hvað
ástandið getur verið viðkvæmt. Það var tal-
að fyrir skýrslu um efnahagsþróun í Alban-
íu, en þab land, sem var lokað til skamms
tíma, hefur nú áheyrnarfulltrúa á þessari
samkomu. í umræðum brast skyndilega á
óvebur milli fulltrúa Grikkja og hans vegna
minnihlutahópa í báðum löndum. Erfitt
var að stöðva þá af. Þetta litla atvik sýnir
hve grunnt er í glóðina sem kraumar undir
og eldsneytið er aðstaða minnihlutahópa
sem víða má finna í Evrópu. Á Balkanskaga
er ein sjóðandi kvika af þessu tagi, og ná-
lægðin við þá atburbi er mikil hjá ná-
grannaþjóbunum og hefur áhrif á vibhorf
þeirra.
Þolraun
Enn gjósa upp átök á Balkanskaga og
Nato og Sameinuðu þjóðirnar standa
frammi fyrir miklum vandamálum. Loft-
árásir geta virkað eins og olía á eld og hafa
í rauninni gert það á síðustu dögum. For-
ustumenn innan Natóríkjanna greinir á
og
um hvort bandalagið á að vera nokkurs
konar verktaki hjá Sameinuðu þjóðunum
eða taka sjálfstæðar ákvarðanir um íhlut-
un. Bandaríkjamenn "áforma að afnema
vopnasölubann til Bosníumúslíma, og
Frakkar ýja ab því að Vestur-Evrópubanda-
lagið eigi að fá aukið hlutverk. Allir vilja
forðast landhernað á þessu svæði, því það
yrbi hildarleikur sem mundi kosta ótalin
mannslíf.
_____________        Þab er því hætt vib ab
ástandib  á  Balkanskaga
eigi eftir ab verða sam-
IVl€nn         starfi ÞÍooa innan Nato
þolraun, og ekki má mik-
ið út af bera til þess að
y,.    _    .     átakasvæðið   færist   út.
nflálCfni     Hikandi    viðbrögb    og
óeining geta skabab sam-
starf      aðildarþjóðanna.
Okkur   íslendingum   fer
hins vegar illa að heimta blóðsúthellingar.
Við erum herlaust land og leggjum ekki til
hermenn í byssufóbrib.
Efnahagsþróunin
Ekki hafa síður orðið miklar breytingar á
síöustu árum í efnahags- en öryggismálum.
Hæst ber í umræbunni Evrópusamrunann,
en þó er langt í frá að það séu einu tíbind-
in í efnahagsmálum heimsins. Bandaríkja-
menn, Kanadamenn og Mexíkómenn hafa
tekið höndum saman í Nafta, sem er frí-
verslunarbandalag þessara ríkja, og Gatt-
samningurinn bíður nú staðfestingar abild-
arríkjanna eftir samningalotu sem hófst í
Uruguay fyrir sjö árum. Allt þýbir þetta
gjörbreytt umhverfi í efnahagsmálum til
vibbótar við það að ný viðskiptastórveldi á
borð við Kína eru að rísa til viðbótar við
það viðskiptaveldi sem fyrir var í Japan og
löndum Suðaustur-Asíu.
Allt þetta þýðir gjörbreytt efnahagsum-
hverfi í heiminum, sem íslendingar verða
að taka mið af þegar litið er til framtíðar-
innar.
Það eru gömul og ný sannindi að fáar
þjóðir eru jafn háðar utanríkisviðskiptum
og sú íslenska. Því skiptir mestu máli fyrir
okkur að hafa markaðsaðgang sem víbast.
Við höfum átt góð viðskipti og vaxandi við
Asíulönd. Bandaríkin hafa ávallt verið
mjög mikilvægur markaður og Evrópu-
markaðurinn er okkur ómissandi. Þaö er
einnig nauðsyn fyrir okkur að missa ekki
sjónar af markaði í Rússlandi, þótt gífurleg-
ar breytingar gangi þar yfir.
Það er því ekkert töfraorð sem leysir okk-
ar markaðsmál. Það er okkur nauðsyn að
ganga svo frá málum að við njótum bestu
kjara á Evrópumarkabi, en meb því má ekki
missa sjónar af markaðsaðgangi annars
staðar. Samskipti okkar við ESB mega ekki
spilla fyrir því.
Það er okkur einnig brýn naubsyn að
halda opnum leiðum til viöskipta víðar í
veröldinni en á þeim svæðum sem nefnd
hafa verið. Suður-Ameríka sækir fram efna-
hagslega, en sá heimur er okkur ekki mjög
kunnur í viðskiptum. Þó stundum við í
nokkrum mæli verkefnaútflutning til Chile
á sviði sjávarútvegs. Slík starfsemi íslenskra
aðila á sér stað víðar í heiminum, eins og í
Kamtsjatka, í Namibíu og á Indlandi. Þau
viðskipti, sem frumherjar á þessu sviði hafa
skapað, eru athyglisverður vaxtarbroddur
sem ekki má visna.
Eyland eða jaðarsvæoi
Við íslendingar megum undir engum
kringumstæbum lokast inni í þeim hugar-
heimi að við séum jaðarsvæði eða eyland í
veröldinni. Við þurfum á því að halda að
stunda viðskipti í allar áttir. Til þess er brýn
nauðsyn á virkri þátttöku í alþjóðasam-
starfi bæbi á svibi efnahagsmála, öryggis-
mála og menningarmála. Gamla heims-
myndin er hrunin og önnur komin í henn-
ar stað. Sú mynd er ekki fullgerð og breytist
hratt um þessar mundir. Þó má vel greina í
henni helstu drættina, sem eru hin stóru
vibskiptabandalög.
Brýnasta verkefni okkar í utanríkismál-
um er ab halda samstarfi og samvinnu
þvert yfir Atlantshafib á svibi öryggismála.
Á efnahagssvibinu er okkur brýnast ab
tryggja góðan markaðsaðgang að hinum
stóru efnahagsheildum. Viö megum ekki
loka að okkur á því sviði. Tvíhliða samn-
ingur við ESB er nauðsyn, ef EES-svæðið til-
heyrir sögunni, að öðrum kosti verðum viö
að byggja á því í samskiptum okkar við Evr-
ópu. Hins vegar verður að gæta þess að
þessi samningagerð spilli ekki möguleikum
okkar annarstaðar.
Sjálfstæði okkar er best tryggt meö sam-
starfi við þjóðir Evrópu og Noröur-Ameríku
á sviði öryggismála og greiðum aðgangi ab
mörkubum. Þab hlýtur ab vera takmarkib
ab tryggja þab sem best.                         ¦
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24