Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn

						18
Laugardagur 26. nóvember 1994
Lúðvík Jósepsson
fyrrvemndi ráöherra
Fæddur 16. júní 1914
Dáinn 18. nóvember 1994
Með Lúbvík Jósepssyni er geng-
inn einn fremsti foringi íslenskra
stjórnmála á þessari öld. Lúðvík
naut mikillar virðingar, jafnt
andstæðinga sinna og samherja.
Lífsskoðun hans mótaðist af sam-
úð með íslensku verkafólki og
bágum kjörum þess fyrr á öldinni
og var hann óþreytandi í barátt-
unni fyrir bættum kjörum þess.
Hann hafði mikla trú á sam-
takamætti almennings og vildi
byggja upp öflug fyrirtæki í eigu
fólksins. Hann sá snemma að
möguleikar okkar íslendinga eru
mestir í sjávarútvegi og var einn
helsti hvatamaður þess að öflug-
ur sjávarútvegur var byggður upp
í Neskaupstað. Síðar varð Lúðvík
alþingismaður og ráðherra sjávar-
útvegsmála og beitti sér fyrir
ýmsum framfaramálum í fisk-
veiðum og fiskvinnslu.
Hann tók virkan þátt í baiátt-
unni fyrir útfærslu landhelginnar
og veröur lengi minnst sem ein-
dregins baráttumanns í því máli.
Leiðir okkar Lúðvíks lágu sam-
an í stjórnmálabaráttunni í Aust-
urlandskjördæmi og á ég góðar
minningar frá samskiptum okkar.
Lúðvík var ljúfur í viðmóti, af-
ar mælskur og talaði af miklum
sannfæringarkrafti. Þótt okkur
hafi stundum þótt hugurinn bera
hann heldur langt fram á veg,
var ekki annað hægt en aö dást
að málflutningi hans og meitl-
uðu tungutaki.
Viö í Framsóknarflokknum átt-
um langt og gott samstarf við
Lúðvík í áratugi og vil ég fyrir
hönd flokksins þakka það.
Undir forystu hans áttu Al-
þýðubandalag og Framsóknar-
flokkur farsælt samstarf í ýmsum
málum og ber þar hæst landhelg-
ismál og uppbygging sjávarút-
vegs eftir 1970. Bæði þessi mál
skiptu miklu um velmegun og
framtíö þjóðarinnar og átti Lúð-
vík ríkan þátt í farsælli lausn
þessara mála.
Ég votta Fjólu konu hans sam-
úð mína og bið þess að góöur
Guö styrki hana í sárum missi.
Halldór Ásgrímsson,
formaður Framsóknarflokksins
Meö Lúðvík Jósepssyni er horf-
inn af sjónarsviðinu einn þekkt-
asti stjórnmálamaður íslendinga
á þessari öld. Nafn hans var á
hvers manns vörum hérlendis
um áratuga skeiö og á sjöunda og
áttunda áratug aldarinnar brá því
oftar fyrir í erlendum fréttaskeyt-
um en flestra annarra íslendinga.
Þab, sem lengi mun halda
nafni Lúðvíks á lofti í íslandssög-
unni, ei hlutur háns í útfærslu ís-
lenskrar landhelgi og fiskveiði-
lögsögu, fyrst í 12 mílur 1958 og
síðan í 50 mílur 1972. Aldrei
verður úr því skorið hver fram-
vinda þessa máls hefði oröið án
atfylgis Lúðvíks sem sjávarútvegs-
ráðherra. Svo mikiö er víst aö
með honum var ráðherrasætiö
skipað réttum manni til að halda
á íslenskum málstaö. Hlutur
flokks hans, Alþýbubandalagsins,
var líka stór, þótt fleiri kæmu að
málinu. Aðrir stjórnmálaflokkar
áttu hins vegar erfiðara með að
beita sér af sömu hörku vegna
pólitískra tengsla við andstæð-
inga útfærslunnar, m.a. innan
NATO.
Lúðvík lifði það að Hafréttar-
samningur Sameinuðu þjóðanna
tók formlega gildi. Þeim viðburði
var fagnaö á hátíðarfundi á Ja-
maíka aðeins tveimur dögum fýr-
ir andlát hans. Fáir íslendingar
lögðu í reynd meira til aödrag-
anda samningsins en Lúðvík,
sem var fulltrúi á Genfar-ráð-
stefnunni um réttarreglur á haf-
t MINNING
inu 1958 og 1960 og síðan sam-
fleytt árin 1975-1982.
I nær hálfa öld var Lúðvík í for-
ystusveit sósíalista og sat á Al-
þingi samfellt í 37 ár. Hann sótti
stööugt á og bætti við sig reynslu
og þekkingu. Áður en hann lauk
þingferli sínum naut hann al-
mennrar viöurkenningar og virð-
ingar samherja jafnt sem and-
stæðinga. Síðustu árin á Alþingi
urðu eftirminnileg. Hann fékk í
ágúst 1978 umboð forseta íslands
til að reyna myndun ríkisstjórnar
og varð fyrstur sósíalista á lýð-
veldistímanum til að öblast þann
trúnaö. í raun lagði hann sem
formaður Alþýðubandalagsins
grunninn að ráðuneyti Ólafs Jó-
hannessonar, sem tók við 1. sept-
ember 1978. Hann hafði þá náð
því að verða fyrsti þingmaður
Austurlands eftir mikinn sigur Al-
þýðubandalagsins í kjördæminu
og á landinu öllu í alþingiskosn-
ingum það vor.
Ymsum þótti einkennilegt að
Lúðvík skyldi hætta þing-
mennsku haustið 1979. Svo mik-
ið er vist að þar átti hann sjálf-
dæmi. Fyrir utan pólitískt mat
held ég að mestu hafi rábið það
álag sem því fylgir að sinna svo
víðfeðmu kjördæmi, ekki síst
vaxandi kvöð á þingmenn um
ferðalög á þingtíma.
Lúðvík var 65 ára er hann
hætti þingmennsku og hélt
lengst af góöri heilsu sem og
fullri reisn til æviloka. Eftir að
hann afsalaði sér formennsku í
Alþýðubandalaginu á landsfundi
1980 haföi hann ekki mikil bein
afskipti af málefnum flokksins,
en rækti af samviskusemi og
áhuga þau trúnaðarstörf sem
honum voru falin. Hann átti eftir
þetta lengi setu í miðstjórn og
var fulltrúi Alþýðubandalagsins í
bankaráði Landsbankans til
dauöadags. Ætíð var Lúðvík til
viötals ef eftir var leitað, áhuga-
samur og með á nótunum í hví-
vetna.
Sá, sem þetta ritar, hefur margs
að minnast úr samstarfi og sam-
fylgd með Lúðvík Jósepssyni.
Sumt af því hefur verið fest á
blað í afmælisgreinum, en annað
bíöur betri tíma. Meginviðhorf
okkar fóru um margt saman, en
sjónarhorn voru um sumt harla
ólík. Það kom hins vegar ekki í
veg fyrir ágætt samstarf, sem ég
man ekki eftir aö skugga bæri á.
Heimabyggð Lúðvíks Jóseps-
sonar, Neskaupstaður, á honum
margt ab þakka og Norbfiröingar
drógu ekki af sér stuðning við
hann á löngum ferli. Sósíalistar
og annaö vinstra fólk á Austur-
landi átti í honum haldreipi sem
dugði vel. Fyrir það hljótum við
að þakka að leiðarlokum um leið
og við sendum Fjólu, Steinari og
öðrum nákomnum okkar innileg-
ustu samúðarkveðjur.
Hjörleifur Guttormsson
Lúðvik var allt annarrar geröar en
þeir merkisberar kommúnismans
á þriðja og fjórða áratugnum,
sem mest létu að sér kveða. Orba-
flaumui diaumóiaglópsins lék
honum ekki á tungu. Umvandan-
ir umbobsmanns rétttrúnabarins
féllu fyrir ofan garð og neban fyr-
ir austan. Sjálfsupphafin hégóma-
dýrb hálfmenntamanna sem
bobubu fagnabarerindib á kaffi-
Stofum auðnuleysisins, svokall-
aðra „stofukomma", var honum
eitur í beinuní.
Samt var hann einn af þeim.
En kommúnismi Lúbvíks fyrir
austan var svipaðrar ættar og sós-
íaldemókratí Hannibals fyrir vest-
an. Þeir lærðu ekki réttlætis-
kenndina af bók, heldur fundu
þeir til með bræbrum sínum og
systrum og vildu vinna sínu fólki
þab sem þeir máttu. Lúbvík var í
bernsku einlægur kommúnisti,
sem trúbi á framtíðarríkið eins og
þaö var útlistað af mærð Einars
og sigldum beturvitringshætti
höfuðskáldsins, sem laug gerska
ævintýrinu að hans kynslóð.
Einhvern veginn hef ég á til-
finningunni að útgerðarforstjór-
inn að austan hafi snemma fund-
ið út að „rekstrargrundvöllur"
þess pólitíska samyrkjubús, sem
hér var rekið í umboði Stalíns,
hafi verið óbeysinn. En látið
kyrrt liggja. Kannski af misskild-
um trúnaði við æskuhugsjónina
— en líklegar þó af meðfæddri
þrjósku útkjálkamannsins. Hafi
hann skynjað á undan hinum
„að veröldin hafði hann vonds-
lega blekkt", nennti hann ekki að
gera veður út af því, heldur þagði
þunnu hljóði með glott á vör.
Ætli honum hafi ekki fundist að
hann ætti nóg með Neskaupstaö
og „rekstrargrundvöll" sjávarút-
vegsins, sem einatt var tæpur?
Kannski hann hafi ekki viljað „-
missa glæpinn"; viljab vera
harðsvírabur og forhertur? Þab er
alltjent afstaba sem skírskotar
gjarnan til þeirra sem verba ab
bjarga sér sjálfir, af eigin ramm-
leik.
Aubvitab fannst okkur, hinum
yngri mönnum, sem kynntumst
honum lítillega seinna á lífsleib-
inni, ab þessi þögla líkfylgd rang-
hugmyndanna sæti um hann og
stæbi honum fyrir þrifum. Hann
var umlukinn þögn, sem aubvelt
var ab misskilja sem þótta. En
þab var ekki þannig. Hann bar
annarra byrðar og vildi ekki telja
það eftir sér.
Sumir misskildu þetta og héldu
að hann vildi losna undir oki lyg-
innar. Það var lengi hald Hanni-
bals, en einkum þó vopnabróður
hans, Björns Jónssonar, forseta
ASÍ. Þeir fundu að meintur
kommúnismi Lúðvíks var annarr-
ar gerðar en hinna. Þeir héldu
jafnvel að hann væri sósíalde-
mókrat eins og þeir — enda upp-
runninn úr sama jarðvegi og þeir.
Þessi misskilningur átti mikinn
þátt í stofnun kosningabandalags
Hannibals og Lúðvíks, sem kallaö
var Alþýðubandalag. Það tók þá
rúman áratug að komast að hinu
sanna — og leiðrétta misskilning-
inn.
Annars var margt líkt með
Hannibal og Lúövík, þrátt fyrir
aldursmun upp á rúman áratug.
Báðir voru þeir útkjálkamenn,
sem ólust upp við kröpp kjör sem
meitluðu hug og stæltu kjark.
Báðir áttu þeir eftir að sækja að
höfuðborginni, annar að vestan,
hinn aö austan, og sitja í ríkis-
stjórnum saman. Samt voru þeir
gjörólíkir menn. Stundum fannst
mér eins og Lúðvík væri aust-
firska útgáfan af Hannibal. Báðir
fetuðu þeir sömu slóð að mark-
inu, en völdu gerólíkar leiðir.
Vestfirðingar nota tungumálið til
að tjá sig með því; segja hug sinn
allan — og eru einatt misskildir.
Hannibal var erki-Vestfirðingur,
tilfinningaríkur og örgeðja. Og
kaus fremur stríð en frib, ætti
hann tveggja kosta völ. Og hiiti
aldrei um ab líta um öxl til ab
sjá, hvort nokkur fylgdi honum
ab málum. Lét skeika ab sköp-
uðu.
Lúövík var allt annarrar gerbar,
þótt honum gengi hib sama til:
ab rétta hlut síns fólks. Hann
notabi tungumálið einatt til að
leyna hugsun sinni; tefldi aldrei á
tvær hættur og trúöi á skipulagiö
umfram garpskapinn. Hannibal
var sjarmör, sem hreif fólk með
sér. Lúbvík var vinnuhestur, sem
vann fólk til fylgilags með hægð-
inni. Báðir voru pólitíkusar af
guðs náð. Þeir áunnu sér virð-
ingu andstæðinganna, sem
komust snemma að því full-
keyptu að við menn væri að eiga.
Kynni mín af Lúðvík urðu
aldrei náin, þótt maðurinn væri
mér hugleikinn. Ég sá út undan
mér þegar Hannibal, Finnbogi
Rútur og Björn Jónsson lögöu á
ráöin með Lúðvík um stofnun Al-
þýbubandalagsins í stofu móbur
minnar árið 1956. Sumarib 1958,
þegar Lúðvík færði út landhelg-
ina í 12 mílur, gerðist ég forhlera-
maöur á flaggskipi sjávarútvegs-
ráðherrans, Gerpi. Og þótti hálft
í hvoru gaman að, hver völlur
var á stórútgerð þeirra Neskaup-
staðarkomma, Lúðvíks, Bjarna og
Jóhannesar.
Seinna, þegar ég var snúinn
heim frá námi 1964 og hafði
fengið vikublaðið Frjálsa þjóð til
afnota til að krefjast afdráttar-
lauss uppgjörs við líkfylgd Einars
og Brynjólfs, rakst ég fljótt á
þögnina sem umlukti Austfjarba-
gobann. Hann taldi gaffalbita-
sölu til Sovéts skipta Austfirbinga
meira máli en ab bera sannleik-
anum vitni um sovétfasismann.
Seinna kynntist ég honum sem
andstæbingi á árunum 1968-70,
þegar stríbib stóð um inngöngu
okkar í EFTA. Björn Jónsson setti
mig í nefnd, sem tilnefnd var af
þingflokkunum, til að móta
stefnu í því máli. Þar kynntist ég
mönnum eins og Pétri Benedikts-
syni, Magnúsi frá Mel og Lúðvík
Jósepssyni, að ógleymdum Gylfa,
sem ruddi okkur brautina til inn-
göngu í EFTA.
Ég hafði lúmskt gaman af að
fylgjast með vinnubrögðum Lúð-
víks í því máli. Hann treysti sér
vel, var töluglöggur, fróöur og
fundvís á veilur í málflutningi
andstæbinga. Fylginn sér á fund-
um, ófyrirleitinn í málflutningi,
en þröngsýnn. Enn voru þab leif-
arnar af hinni heimanfengnu
hugmyndafræbi, sem stóbu hon-
um fyrir þrifum. Því ab Lúbvík
hefbi orbib fyrsta flokks lögfræb-
ingur og hinn frambærilegasti
hagfræbingur, hefbi hann getab
hrist af sér „hlekki hugarfarsins",
sem lagbir voiu á hann í æsku.
En hann treysti sér ekki til ab
beita sér fyrir úrsögn úr EFTA,
eftir ab hann var sestur í stól
Gylfa í vibskiptarábuneytinu
1971. Þvert á móti. Þrátt fyrir
harba andstöbu innan Alþýbu-
bandalagsins, bar hann ábyrgb á
gerb fríverslunarsamnings vib
Evrópubandalagib 1972 — svo-
kallaðri bókun sex. Það þóttu
innsiglisvörðum rétttrúnaðarins
firn mikil að Lúövík skyldi dirfast
að semja við „auðvaldsófreskj-
una", þótt ekki væri nema um
tollalækkanir á fiski. Samning-
arnii hefbu ab vísu aldiei fengist
nema af því ab Gylfa tókst ab
koma okkur í EFTA, þrátt fyrir öll
landráðabrigslin.
Þótt lærður væri um „rekstrar-
grundvöll" sjávarútvegsins, skorti
Lúðvík víösýni til að ná áttum í
þessu veigamikla máli. Uppvakn-
ingar fortíðarinnar byrgðu hon-
um sýn til framtíðar. Það var á
þessum árum sem ég fann upp
hugtakiö „grútarbræbsluhag-
fræbi" um bobskap Lúbvíks. Þessi
hagfræöi snerist um að reikna arð
af skuttogurum og loðnubræðsl-
um, sem þjóðlegum atvinnuveg-
um. Aðrir atvinnuvegir en sjávar-
útvegur og landbúnaður voru úr-
skurðaðir óþjóðlegir — stundum
„sníkjudýr á þjóðarlíkamanum".
Galdurinn var sá að millifæra
fjármuni frá óverðugum til verð-
ugra, eins og t.d. þegar afli brást
eða skuldasöfnun sjávarútvegsins
keyrði úr hófi. Aðferöin var geng-
isfelling. Afleiðingin varð óða-
verðbólga. Lærisveinar Lúðvíks,
rábherragengi Alþýbubandalags-
ins í ríkisstjórn Gunnars
Thoroddsens, leiddu þessa „grút-
arbræösluhagfræði" til rökréttrar
niðurstöbu með því að koma
verðbólgunni upp í 130%. Þeir,
sem voru fyrirfram dæmdir til að
tapa hverri orrustu í þessari von-
lausu baráttu víb vindmyllurnar,
voru launþegar. Samt hét þab svo
ab allt væri þetta gert í þeirra
nafni og í þeirra þágu. Þjóbin er
fyrst núna rétt ab byrja ab jafna
sig eftir þessar hremmingar.
Hagfræbileg hugsun var stimpl-
ub landsbyggbarfjandsamleg og
þar meb óþjóbleg. Þessi grútar-
bræbsluhagfræbi þótti líka gób
hjá SÍS og reib því risafyrirtæki
loks ab fullu vib lok Framsóknar-
áratugaiins. En þab má Lúbvík
eiga og þess skal minnst ab hann
var langtum snjallari málflytj-
andi þessarar fræbikenningar en
nokkur þeirra, sem á eftir komu
og enn klappa sama steininn.
Þab var ab fenginni þessari
reynslu sem ég lagbi hart að þeim
Hannibal og Birni að láta vera að
mynda svokallaða vinstristjórn
árið 1971, eftir kosningasigur
Samtaka frjálslyndra og vinstri
manna. Ég lagöi til aö þeir fóst-
bræður veittu Ólafi Jóhannessyni
hlutleysi til ab mynda minni-
hlutastjórn, meban þeir sneru sér
ab því meb oddi og egg ab sam-
eina jafnabarmenn ásamt þeim
Gylfa og Benedikt, eins og þeir
höfbu verib kosnir til. Því mibur
átti ég ekki nóg undir mér í þann
tíb til ab afstýra þessu slysi. Og
fór sem fór.
Sagan af þríeykinu, þeim Lúb-
vík, Bjarna og Jóhannesi í Nes-
kaupstab, er engu ab síður kapít-
uli út af fyrir sig í stjórnmálasög-
unni. Sú var tíð að jafnaöarmenn
réðu lögum og lofum í Neskaup-
stað undir forystu gáfumannsins
Jónasar Guðmundssonar, sem
seinna var kenndur við píramída.
Þeii fóstbiæbui Lúbvík, Bjarni og
Jóhannes voru rétt á þrítugsaldri,
þegar þeir byrjubu kerfisbundib
ab grafa undan Jónasi og rybja
brautina fyrir hina kommúnísku
byltingu, a.m.k. á Neskaupstab.
Þeir skiptu snemma meb sér
verkum. Lúbvík átti ab sjá um
pólitíkina, Bjarni um bæjarmálin
og Jóhannes um útgerbina. Því-
líkir byltingarseggir þurftu að
sjálfsögðu að gefa út blað undir
boðskapinn. Þar sem þeir höfðu
engin efni á prentsmiðjuvinnu
og þaöan af síöur var til fjölritari,
hömrubu þeir bobskapinn á rit-
vél og notubu kalkipappír til ab
fá út fjórrit; og svo aftur og aftur,
þar til naubsynlegu upplagi var
náð. Svona vinna bara „frelsaöir"
raenn:
Og þar sem þeir vissu að þeir
höfðu ekki roð viö Jónasi á
mannfundum, var fundið ráð við
því. Þeir leigðu sér kjallaraher-
bergi með speglum þar sem þeir
sátu á síðkvöldum og „gestikúler-
uðu" framan í spegilinn til þess
að æfa tilþrifamikinn stíl í ræðu-
stól. Löngu seinna, þegar Lúbvík
tók ofan gleraugun og hvessti
augun framan í fundarmenn,
kom mér í hug sagan af hinum
unga Demosþenes í Neskaupstab.
Spegill, spegill herm þú mér ...
Eitt hljótum vib ab viburkenna
ab leibarlokum: Þab er ólík'u sam-
an ab jafna hversu betur rættist
úr barnasjúkdómi kommúnism-
ans hjá þeim félögum Lúbvík,
Bjarna og Jóhannesi en þeim
Plekhanov, Lenín og Stalín, sem
meira þóttu þó eiga undir sér. Ab
vísu hefur meirihlutinn í Nes-
kaupstab abeins stabist í hálfa
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24