Réttur

						g                                                                                              RÉTTUR

un frá Bandaríkjastjórn gegn því að samþykkja slíka stjórnarskrá

og slíta sambandinu við Danmörku. Virtist Bandaríkjastjórn líta

svo á sem það væru aðeins „vissir hópar" manna á íslandi, sem

vildu samþykkja lýðveldisstjórnarskrána þá, og er vart of sterkt til

orða tekið þó sagt sé að eiginlega hafi verið til þess mælzt við ís-

lenzku ríkisstjórnina að þaggað væri niður í þessum íslendingum,

sem vildu stofna lýðveldi 1942.

Olafur Thors, þáverandi forsætisráðherra, skýrir svo frá gangi

málsins: viðvörun Bandaríkjastjórnar, svörum Alþingis og ríkis-

stjórnar og svari Bandaríkjastjórnar aftur í útvarpsræðu, er hann

hélt 5. okt. 1942 og birt var í Morgunbl. 7. okt. 1942:

„Viðskipli íslenzku stjórnarinnar og Bandaríkjastjórnar.

Það mun hafa verið sunnudaginn 26. júlí s.l., að hingað kom einn

af aðalráðamönnum Bandaríkjanna. Að kvöldi þess dags átti hann

tal við ríkisstjóra og mig, og tjáði okkur, að í Bandaríkjunum ríkti

andstaða gegn því, að Islendingar slitu sambandinu við Dani fyrr en

sambandslagasamningurinn segði til um, vegna þess að Bandaríkin

teldi það geta skaðað sína hagsmuni. Var af Islands hálfu m. a. bent

á, að samkvæmt alþjóðarétti væri sá samningur þegar úr gildi fall-

inn, en því til svarað, að slíkt gæti alltaf verið álitamál.

Leið nú fram til 31. júlí, en þann dag bárust mér ný boð sama

efnis frá stjórn Bandaríkjanna, og mér var afhent ónákvæmt afrit

þess skeytis, er sendifulltrúa Bandaríkjanna hér á landi hafði um

þetta borizt.

Svona stóðu sakir þann 4. ágúst, er Alþingi kom saman. Þann

dag að kvöldi gaf ríkisstjórn þingmönnum skýrslu um málið og ber

fram þá ósk, að henni til aðstoðar í málinu yrðu skipaðir 2 menn

frá hverjum þingflokki og var það gert.

Var nú unnið af kappi að málinu. Þann 8. ágúst afhenti ég sendi-

fulltrúa Bandaríkjanna svohljóðandi tilkynningu, en jafnframt var

sendiherra Islands í Washington símað um málið:

Alitsgjörð, ajhent sendijulltrúa Bandaríkjanna af jorsœtisráð-

herra þann 8. ágúst 1942.

Ut af hinum vinsamlegu skilaboðum, sem þér fluttuð mér 31. júlí