32 R É T T U R hans bánka (hann tialði gert meira að því en Kassner), annars hefðu þeir beðið til að heyra hver svaraði, og væru komnir. . . . En þeir komu ekki. Einveran umlukti hann á ný. Sviptur bróður sínum eins og hann hafði áður verið sviptur draumum og vonum, beið Kassner í þögninni sem lá yfir óskum hundraða manna í þess- ari svörtu mauraborg. En hann varð að tala yfir þeim, eins þó að þeir fengju aldrei að heyra ræðuna. Félagar í myrkrinu kringum mig. .. ." I eins margar klukkustundir, eins marga daga og þurfti, ætlaði hann að undirbúa það sem hægt var að segja í myrkrinu. . . . Fjórði kafli Síðan hef ég ekki reiður á tímanum myrkrastundirnar renna ein í aðra. Hvað sem því líður, hálfum mánuði áður en ég var hand- tekinn var ég í París á fundi fyrir fangana í Þýzkalandi. Tugii' þúsunda af félögum okkar, standandi. I aðalsalnum, á fremstu bekkj- unum, er teknir voru frá handa blindingjum, sátu þeir og sungu, al- teknir af byltingasöngvunum sem hljómuðu um alla salina, sungu með hinum átakanlegu handahreyfingum blindra manna. Okkar vegna. Vegna þess að við erum hér fangelsaðir. Ég sá líkama Leníns, í gömlu aðalshöllinni. Höfuð hans var í stærra lagi fannst mér. Þegar ekkja Leníns kom, og hún minnti mann einmitt á gamla kennslukonu, fundum við að hin dýpsta þögn getur orðið enn dýpri. Það varð löng bið. Angist. Og hún fann að við vor- um með henni, einnig í dauðanum. Og með þeirri hljómlitlu röddu, sem maður kemur upp við slík tækifæri, eins og þið þekkið, sagði hún aðeins og enginn okkar bjóst við þeim orðum frá þessum gamla, þrautreynda kommúnista: Félagar, Vladímír Iljits elskaði alþýðuna. ..." Þið, kínversku félagar grafnir lifandi, rússnesku vinir mínir með augun útstungin, þýzku vinirnir mínir allt í kringum mig með kaðl- ana ykkar, þú í næsta klefanum, sem kannski hefur verið barinn til dauðs, það sem ég kalla ást, er bandið, sem tengir okkur alla. Eg veit hve mikinn styrk þarf til þess að vinna gott verk sem um