Réttur

						R É T T U R                                                                                            87

hœkkað mjög,1 einmitt um sama leyti og reynt var til hins ýtrasta

að lækka smásöluverðið vegna afnáms skömmtunarkerfisins.

Það var þess vegna ákveðið að hækka framleiðslumælikvarðann

jafnskjótt og hin nýju vinnubrögð voru orðin algeng meðal verka-

manna og seinvirkum verkamönnum hafði verið gefið tækifæri til

að auka vinnuafköst sín. Þetta var gert í flestum iðngreinum í

aprílmánuði 1936. I lok ágústmánaðar var því lýst yfir, að í þung-

iðjunni gætu 70—80% allra ákvæðisverkamanna leyst af hendi eða

farið fram úr hinu nýja áætlaða framleiðslumagni, þ. e. gátu beitt

hinum gjörnýttu vinnuaðferðum án þess að lækka í launum vegna

breytingarinnar.2 Það virðist því vera lítil ástæða til að leggja trún-

að á þær fullyrðingar, að helzti árangur Stakanoffhreyfingarinnar

hafi verið sá, að skapa verkamannaaðal, sem hefði unnið sér til

hærri launa á kostnað meirihluta hinna ófaglærðu verkamanna.

Minnihlutinn, sem ef til vill hefur talið einn fjórða eða einn þriðja

hluta verkalýðsins, kann að hafa orðið að bera nokkra launalækk-

un vegna breytingarinnar og vera má, að þessir menn hafi að

miklu leyti verið hinir sömu, er eyddu hlutfallslega miklum hluta

launa sinna í hinar skömmtuðu matvælategundir, áður en skömmt-

1   Satt er það, að árangur Stakanoffhreyfingarinnar var að sumu leyti sá,

að liægt var að spara fjármagn til framleiðslutækja. Á þessu eru tvær hliðar:

annars vegar óx framleiðsla ákveðins iðjuvers; í annan stað olli Stakanoff--

hreyfingin því, að ákveðið fjármagn gat notazt hetur og því að lokum orðið

arðsamara. Dæmi um hið síðarnefnda var skýrsla Ljúbímoffs, þóðfulltrúa létt-

iðjunnar, um skógerðariðnina í ræðu 21. des. 1935: „Stakanoffhreyfingin í

skógerðariðninni mun gera okkur fært að framkvæma Fimm ára áætlunina

með hinum gömhi verksmiðjum og hinum nýju, sem nú er verið að hyggja, en

hinsvegar þurfum við ekki að hyggja þær tvær verksmiðjur, sem ráð er fyrir

gert í 2. fimm ára áæthminni, sem kosta 36 milljónir hvor, og spara þannig

72 milljónir rúblna." (Soviet Union 1936, bls. 468). Ennfremur jókst svo fram-

leiðslan í gufukatlaverksmiðju í Taganrog fjórum til fimm sinnum, svo að

ekki þurfti að byggja nýjar verksmiðjur (Marcus, bls. 12). Áhrifin á kostn-

aðinn mundi verða, að afborgunarkostnaður á hverja framleiðslueind mundi

hneigjast til lækkunar. En þessi áhrif mundu með vissu verða smávægileg í

samanburði við aukningu þá, sem yrði á kaupgjaldskostnaði hverrar eindar

undir stighækkandi ákvæðislaunakerfi.

2  Pravda, 30. ágúst 1936.