Réttur

						mæltu þessari lagasetningu mjög eindreg-

ið.

Kaupbindingarákvæði gengislaganna

gengu úr gildi 1940 og gat Dagsbrún sagt

upp samningum 1. jan. 1941. Samningum

var sagt upp 1. nóv. og 28. nóv. voru

kröfur félagsins sendar atvinnurekend-

um. Samningsumleitanir, sem hófust um

miðjan desember, báru ekki árangur. Við

allsherjaratkvæðagreiðslu 22. og 23. des.

var samþykkt með 1099 atkvæðum gegn

66 að boða verkfall 1. jan. ef samningar

tækjust ekki.

Á nýjársdegi 1941 var haldinn Dags-

brúnarfundur og lagði stjórnin þar fram

tilboð frá atvinnurekendum um óbreytta

samninga nema greiða skyldi fulla vísi-

tölu mánaðarlega á kaupið (vitað var

áður að það mundi nást). Stjórnin mælti

með að gengið yrði að þessu tilboði.

Fundurinn samþykkti hinsvegar með 446

atkvæðum gegn 101 að halda fast við

kröfurnar og auglýsa þær sem kauptaxta,

ef ekki yrði að þeim gengið. Kröfurnar

voru: Stytting vinnudagsins um eina

klukkustund og hækkun grunnkaupsins

úr kr. 1,45 í kr. 1,62 (þ.e. óbreytt dag-

kaup). Hófst nú verkfall 2. janúar við þær

einstæðu aðstæður að verkamenn höfðu

stjórn síns félags á móti sér.

Verkfallið stóð í eina viku, en á meðan

á því stóð varð sá atburður að breska her-

stjórnin fangelsaði forustumenn stjórnar-

andstöðunnar í félaginu og þar með verk-

fallsins. (Og var Eðvarð Sigurðsson einn

meðal þeirra sem hnepptir voru í fang-

elsi).

8. janúar var látin fara fram allsherjar-

atkvæðagreiðsla í Dagsbrún um sömu til-

lögur og fundurinn á nýjársdag felldi og

fór nú svo að þær voru samþykktar með

879 atkvæðum gegn 808 og ósigur félags-

íns vegna fjandsamlegrar afstöðu stjórnar

þess þar með innsiglaður.

Samningar þessir, sem fjöldi verka-

manna leit á sem hreina nauðungarsamn-

inga, áttu að gilda til ársloka, en þáver-

andi stjórn sagði þeim ekki upp þrátt fyrir

vaxandi óánægju verkamanna með þá.

Varð allt þetta til þess að stöðugt fleiri

verkamenn snerust gegn þessari stefnu í

félagsmálum.

í ársbyrjun 1942 gaf ríkisstjórnin úr

bráðabirgðalög, gerðardómslögin eða

þrælalögin eins og þau almennt voru

kölluð, með þeim voru kauphækkanir

bannaðar og sömuleiðis öll verkföll. Af-

lýst var þá verkföllum nokkurra félaga,

sem voru hafin.

Árið 1942 var kosin ný stjórn í Dags-

brún undir forustu Sigurðar Guðnasonar,

á því ári voru þrælalögin brotin niður og

voru á miðju sumri orðin ómerkt pappírs-

plagg og var það viðurkennt af ríkis-

stjórninni og þau formlega numin úr gildi

1. september.

I þeim tilgangi að rifja upp kaupgjalds-

baráttu Dagsbrúnarmanna og minna á

lífskjarabaráttuna frá stofnun Dagsbrún-

ar 1906 fram að árinu 1942 hefi ég leyft

mér að umskrifa svo til orðrétt blaðagrein

Eðvarðs Sigurðssonar í blaðinu Dagsbrún

(1956). Framhald frá 1942 — kemur svo

væntanlega í næstu grein og þá einnig

byggt á frásögn Eðvarðs.

57