Réttur

						stjórnmálalegra þátta og framleiðslu-

tækni, sem falla utan við skýringar Keyn-

es og hins vegar þeirra skammtíma þátta

sem lýst var hér að ofan gerir það að

verkum að kenning hans um fjárfesting-

arhneigð og væntingar er ófullkomin og

óraunsæ. Ástæðan er skortur á sögulegri

vídd í kenningunni. Þetta sést best af því

að á krepputímum eykst óvissan í fjár-

festingum enn frekar en kenningar Keyn-

es gera ráð fyrir vegna óvissu um hagnýt-

ingu nýrrar tækni og stéttaátaka sem af

henni leiða auk óvissu um sköpun nýrra

markaða og neysluvenja sem hin nýja

tækni gefur tilefni til. Þar á ofan bætist

óvissuþáttur sem felur í sér viðbrögð

ríkisvaldsins og væntanleg stefna eða

stefnuleysi þess. Það er einmitt einn reg-

ingallinn á kenningum Keynes að hann

lítur ríkisvaldið augum hefðbundinnar

frjálshyggju sem sjálfstæðan geranda

óháðan efnahagslegum og félagslegum

öflum, en raunsæ mynd af stefnu ríkis-

valdsins og hlutverk þess dregur fram þá

staðreynd, að stefna þess er afleiðing

valdajafnvægis stríðandi stétta og félags-

legra afla. En það er einkum tæknilegt og

félagslegt þrátefli kreppunnar sem magn-

ar óvissu í fjárfestingum á krepputímum.

í stuttu máli má því segja að sá ljóður

sé á kenningu Keynes að hún greinir ekki

hvernig langtímaþættir hafa úrslitaáhrif á

skammtímaóvissu á ákveðnum tímum.

Auk þessara galla á kenningunni, hvað

varðar skammtímaþróun efnahagslífins,

er hún rýr í ljósi greininga á langtímaþró-

un auðvaldsbúskaparins. Saga auðvalds-

kerfisins hefur einkennst af djúptækum

kreppum á 40-50 ára fresti, en um þá

sögu hefur Almenna kenningin harla lítið

að segja. Þegar sú saga er greind kemur í

ljós að skammtímakenning Keynes er lít-

ils megnug til skýringa og að þeirra verð-

ur að leita í samspili tæknibyltinga, undir-

okunar verkafólks undir nýja tækni, til-

komu nýrra hópa launafólks og tekju-

dreifingar og síðast en ekki síst tilkomu

nýrra neysluvenja, en allt þetta samspil

getur af sér langtíma upphleðslukerfi

auðmagnsins sem skapar ný form arðráns

eða gróðamyndunar fyrirtækja og lendir í

kreppu þegar gróðamöguleikarnir eru

uppurnir á mörkuðum.1

Keynesisminn í ljósi sögunnar

Það er athyglisvert að skoða keynes-

ismann í ljósi langtímaþróunar af því tagi

sem hér er lýst. Þegar samfélags- og efna-

hagsþróun Vesturlanda eftir seinni

heimsstyrjöldina er skoðuð kemur í ljós

að harla erfitt er að greina mikilvægi

keynesismans í samanburði við mikilvægi

tækniframfara, félagslegra og stjórnmála-

legra þátta, þegar skýra á ástæður tiltölu-

lega jafnrar efnahagsþróunar þenslu-

skeiðsins eftir stríð á Vesturlöndum. Þar

kemur til að hefðbundnum keynesisma

var ekki beitt fyrir alvöru fyrr en með

Kennedy-stjórninni í Bandaríkjunum í

byrjun sjöunda áratugarins og sömu sögu

er að segja um V-Þýskaland. V-Þjóðverj-

ar náðu miklu forskotí yfir Evrópuþjóðir

á tæknisviðinu þegar efnahagskerfi þeirra

var reist úr rústum eftir styrjöldina, en

jafnframt komu þeir sér upp öflugu stétta-

samvinnukerfi um ákvörðun launaþróun-

ar, með þríhliða þátttöku ríkisvalds og

hreyfinga launþega og atvinnurekenda.

sem leiddi til tiltölulega sveiflulausrar

þróunar eftirspurnar.

Athyglisverðara er að bera saman þró-

un Frakklands og Bretlands. Á Bretlandi

hefur bankaauðmagnið verið leiðandi

meðal stétta atvinnurekenda og þar í

landi varð hefðbundinn keynesismi ofan

á. en stéttasamvinnukerfi gagnvart inn-

106