Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Lesbók Morgunblaðsins

?

1. júlí 2006 | 7

S

éra Bjarni Þorsteinsson fæddist

14. október 1861, sonur fátækra

bændahjóna sem bjuggu á Mel í

Hraunhreppi á Mýrum. Faðir

hans var forsöngvari í Stað-

arhraunskirkju og því ólst

Bjarni upp við tónlist, en ekki tónlistar-

menntun, því hann var kominn á fimmtánda

ár þegar hann sá nótnabók í fyrsta skipti.

Bjarni fékk styrk til

náms við Latínuskólann

í Reykjavík og á náms-

árum sínum hneigðist

hann æ meir til tónlistar. Hann gekk í söng-

félagið Hörpu og lærði að leika á orgel hjá

Jónasi Helgasyni organista. Einnig fékk

hann tilsögn í tónfræði hjá Jónasi. Á þessum

sama tíma, í kringum 1880, vaknaði áhugi

Bjarna á íslenskum þjóðlögum. Hann tók

eftir því að í söngvabókum fann hann hvergi

ýmis lög sem hann hafði lært á uppvaxt-

arárum sínum og þegar hann vakti máls á

þessu fékk hann þau svör að það væru inn-

lend lög sem hvergi væru til á nótum. Þegar

Bjarni talaði um nauðsyn þess að skrá þessi

íslensku lög mætti hann litlum skilningi og

fékk svör eins og ?Það er ómögulegt að gefa

slík lög út, því það syngur þau hver upp á

sinn máta,? eða jafnvel: ?Það væri fallegt

fyrirtæki, eða hitt þó heldur, að fara að

prenta bannsett tvísöngsgaulið þeirra gömlu

karlanna.? Engu að síður byrjaði Bjarni þeg-

ar á skólaárum sínum að skrá íslensk þjóð-

lög. Hann tók stúdentspróf vorið 1883 og

sama ár samdi hann sitt fyrsta lag, ?Hjarta

mitt titrar?. Eftir stúdentspróf langaði

Bjarna til að fara utan í nám, en gat það

ekki sökum fjárskorts. Þess í stað vann hann

við kennslu og skrifstofustörf.

Veturinn 1885?1886 var Bjarni heim-

iliskennari og skrifari hjá Lárusi Blöndal,

sýslumanni á Kornsá í Vatnsdal. Þennan

sama vetur trúlofaðist hann dóttur Lárusar,

Sigríði Blöndal, sem þá var um tvítugt, og

fór trúlofunin leynt fyrst í stað. Að líkindum

hefur það verið vegna þessa sem Bjarni

ákvað að setjast í prestaskólann um haustið

1886. Hann hafði áður verið því fremur frá-

bitinn að verða prestur, en ættu þau Sigríð-

ur að geta gifst varð hann að geta séð fyrir

fjölskyldu. Hann tók embættispróf árið 1888,

fékk brauð á Hvanneyri í Siglufirði og var

vígður prestur 30. september sama ár.

Bjarni hélt til Siglufjarðar með póstskipinu

Thyru daginn eftir og kom þangað 8. októ-

ber 1888. Hann fékk húsnæði í svonefndu

Maddömuhúsi, húsinu sem nú hýsir Þjóð-

lagasafnið, og þar átti hann eftir að búa

næstu 10 árin, til 1898. Árið 1892 giftust þau

Sigríður og elstu börn þeirra fjögur fæddust

meðan þau bjuggu í Maddömuhúsi: Lára

Margrét Kristín 1893, Lárus Þórarinn Blön-

dal 1894, Ásgeir Blöndal 1895 og Árni Bein-

teinn Blöndal 1897. Yngsta dóttirin, Emilía

Kristín, fæddist 1901, en þá voru Bjarni og

Sigríður flutt í nýtt prestssetur á Hvanneyri,

hús sem Bjarni hafði látið byggja. Sigríður

kona Bjarna hafði mikla tónlistarhæfileika

og varð forsöngvari í kirkjukórnum og

kirkjuorganisti. Hún studdi líka Bjarna með

ráðum og dáð við þjóðlagasöfnunina og 10

þjóðlög í safninu eru komin beint frá henni. 

Bjarni hélt þjóðlagasöfnun sinni áfram

jafnt og þétt, skrifaði sum lögin upp sjálfur

en stóð einnig í bréfaskriftum við fólk í öðr-

um landshlutum og voru sumir sérlega dug-

legir að senda honum lög, svo sem Benedikt

Jónsson á Auðnum í Þingeyjarsýslu og séra

Sigtryggur Guðlaugsson á Þóroddstað í

Köldukinn. Árið 1895 sótti Bjarni um styrk

söfnunarinnar til Alþingis. Honum var synj-

að. Hann var hins vegar kominn í samband

við danska tónskáldið J.P.E. Hartmann

(1805?1900), eitt virtasta tónskáld Dana á

19. öld, og hafði sent honum nokkur þjóðlög.

Hartmann ráðlagði Bjarna að sækja um

styrk til danska menningarráðuneytisins og

sendi Bjarna gott meðmælabréf. Það varð úr

að danska ráðuneytið hét að styrkja Bjarna

með 500 krónum ef Alþingi bætti við 1000

króna styrk. Samþykkti Alþingi það og segir

Bjarni í þjóðlagasafni sínu að styrkinn hafi

hann átt Hartmann ?mest og bezt að

þakka?.

Árið 1899 sigldi Bjarni til Kaupmanna-

hafnar og dvaldist þar í þrjá mánuði við að

rannsaka tónlist í íslenskum handritum í

Árnasafni. Hann hitti þar dr. Angul Hamm-

erich söngfræðing og Finnur Jónsson pró-

fessor var honum einnig hjálplegur. Bjarni

dvaldist líka í nokkra daga í Svíþjóð. Þetta

sama ár komu út Sex sönglög eftir hann og

einnig Íslenskur hátíðasöngur til söngs í

kirkjum. Hátíðasöngvar Bjarna voru tíma-

mótaverk í íslenskri tónlistarsögu og eru

enn sungnir á stórhátíðum, jólum og pásk-

um, í flestum kirkjum landsins, þar á meðal

Dómkirkjunni í Reykjavík.

Á árunum 1901?1904 fékk Bjarni styrk til

söfnunarinnar frá Carlsberg-sjóðnum sem

var á vegum Carlsberg-ölgerðarinnar

dönsku, og munaði mikið um hann. 1904

sótti Bjarni um ferðastyrk til Alþingis og

fékk hann. Eftir að hafa dvalið í nokkurn

tíma í Kaupmannahöfn við rannsókn á hand-

ritum afhenti hann stjórnarnefnd Kaup-

mannahafnardeildar Hins íslenska bók-

menntafélags handritið að þjóðlagasafni sínu

og óskaði eftir útgáfu. Var handritinu vísað

til Reykjavíkurdeildar sem kaus þriggja

manna nefnd til að rannsaka handritið. Einn

nefndarmanna var Björn Kristjánsson kaup-

maður og alþingismaður, en hann hafði áður

verið á móti því að Bjarni fengi styrk til

söfnunarinnar. Nú lagðist hann gegn því að

safnið yrði gefið út, sagðist ekki vilja láta

gefa út svona stórar bækur, sem litlar líkur

væri til þess að nokkur læsi. Fróðleikurinn

um íslenskt sönglíf væri að vísu nokkurs

virði, en hann væri algjörlega á móti því að

hafa allar þessar nótur með, ?sem ég get

ekki séð að nokkur maður á þessu landi hafi

gagn af,? eins og hann orðaði það.

Aðrir nefndarmenn mæltu hins vegar með

útgáfu og var að lokum samþykkt að gefa

bókina út ef styrkur fengist einnig annars

staðar frá, en þó með því skilyrði að Bjarni

fengi engin ritlaun. Vildi Bjarni ekki sætta

sig við það og sneri sér að lokum aftur til

Carlsberg-sjóðsins. Það varð úr að Carls-

berg-sjóðurinn gaf út safn Bjarna, Íslensk

þjóðlög, á árunum 1906?1909.

Safnið hefur að geyma hátt í 500 lög, eru

sum úr gömlum handritum en stór hluti

safnsins eru lög sem varðveist höfðu í munn-

legri geymd og þykir það núna merkasti

hluti safnsins, þar sem mörg þessara laga

hefðu vafalaust glatast án frumkvæðis

Bjarna. Þar á meðal eru alþekkt lög eins og

?Björt mey og hrein?, ?Fagurt galaði fuglinn

sá? og ?Blástjarnan?.

Þjóðlagasafnið mætti litlum skilningi í

fyrstu og virtust fáir gera sér grein fyrir því

hve mikilvægt starf Bjarni hafði unnið. En

eftir því sem árin liðu fóru augu manna að

opnast fyrir verðmæti safnsins og sífellt

fjölgaði íslenskum tónskáldum sem sóttu

þangað innblástur.

Bjarni hafði nóg að gera á þessum árum.

Auk þess að vera prestur var hann gjaldkeri

Sparisjóðs og Ekknasjóðs Siglufjarðar, frá

1893 til 1909 var hann einnig kennari við

barnaskóla Siglufjarðar og sýslunefnd-

armaður frá 1896. Þjóðlagasöfnunin var ekki

heldur eina tónlistarstarf hans, flest sönglög

Bjarna eru samin á árunum 1890 til 1910,

mörg á sama tíma og hann var önnum kaf-

inn við þjóðlagasöfnunina. Má þar nefna lög-

in ?Systkinin?, ?Kirkjuhvoll?, ?Eitt er land-

ið?, ?Blessuð sértu, sveitin mín?, ?Ég vil

elska mitt land? og ?Sólsetursljóð?. Ofan á

allt annað lagði hann stund á ljósmyndun og

tók margar myndir af Siglfirðingum.

Eftir útkomu þjóðlagasafnsins gaf Bjarni

sig mjög að sveitarstjórnarmálum, beitti sér

fyrir því að Siglufjörður fengi vatnsveitu,

síma og rafmagn, og skipulagði einnig göt-

urnar í bænum. Hann var oddviti frá 1911 til

1919, en árið 1918 fékk Siglufjörður kaup-

staðarréttindi, að miklu leyti fyrir atbeina

séra Bjarna. Slíkar voru vinsældir Bjarna að

í fyrstu bæjarstjórnarkosningum á Siglufirði

1919 voru tveir listar í framboði og Bjarni

Þorsteinsson var efsti maður á báðum! Hann

var bæjarfulltrúi til ársins 1926.

Sigríður, kona Bjarna, lést árið 1928, en

Bjarni dó tíu árum síðar, 1938, 76 ára gam-

all. Fáar tónsmíðar hafa varðveist eftir hann

frá síðustu æviárum hans, en þó samdi hann

kantötu og sendi í keppnina um kantötur

fyrir Alþingishátíðina árið 1930. Sama ár var

hann sæmdur Hinni íslensku fálkaorðu og

kjörinn heiðursprófessor, og árið 1936 var

hann kjörinn heiðursborgari Siglufjarðar. Á

hverju kvöldi kl. 18.00 leika klukkur Siglu-

fjarðarkirkju stef úr lagi Bjarna, ?Kirkju-

hvol?.

Bjarni Þorsteinsson og þjóðlagasafnið

Þjóðlagasafn Bjarna Þorsteinssonar hefur

verið opnað á Siglufirði. Hér er saga Bjarna

rakin og sagt frá áhuga hans á söfnun þjóð-

laga. 

Eftir Unu Margréti

Jónsdóttur

Maddömuhúsið Hér er Þjóðlagasetrið til húsa en Bjarni Þorsteinsson bjó í húsinu um tíu ára skeið, frá 1888 til 1898. Ætlunin er að færa húsið í upphaflegt horf.

Bjarni Þorsteinsson Bjarni var prestur Siglfirð-

inga um áratugaskeið.

Höfundur er útvarpsmaður.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16