28 LAUGARDAGUR 1. JÚLÍ 2006 MORGUNBLAÐIÐ Hallgrímur B. Geirsson. Styrmir Gunnarsson. Framkvæmdastjóri: Ritstjóri: STOFNAÐ 1913 Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík. Aðstoðarritstjórar: Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen. Fréttaritstjóri: Björn Vignir Sigurpálsson. Á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar snemma í júní talaði Ingibjörg Sólrún Gísla- dóttir, formaður Samfylkingarinnar, fyrir langtímaaðgerðum sem ný ríkisstjórn jafn- aðarmanna þyrfti að takast á hendur að lokn- um næstu alþingiskosningum. Verkefnin framundan eru að endurreisa velferðarþjón- ustuna, standa fyrir stefnubreytingu í umhverfismálum og auka áherslu á menntamál, segir Ingibjörg. Hún gagnrýnir ríkisstjórnina fyrir skort á framtíðarsýn, og segir aðgerðir þeirra til að bregðast við verðbólgu og þenslu koma allt of seint. Ingibjörg situr þó ekki á friðarstóli sem formaður Samfylkingarinnar, og ný könnun Fréttablaðsins mælir fylgi flokksins um 24%, en í febrúar mældist það 34%. ? Þú hefur verið nokkuð gagnrýnin á að framtíðarsýn skorti hjá stjórnvöldum, hvernig finnst þér þetta stefnu- leysi hafa birst, og hvað myndir þú gera öðruvísi? ?Mér finnst mjög mikilvægt að hér verði skipt um rík- isstjórn í næstu kosningum því sú sem nú situr hefur hvorki þrek né hugmyndir til að takast á við aðkallandi verkefni sem snúa að framtíðinni. Mér finnst átakanlegur skortur á framtíðarsýn og aðgerðir hennar einkennast af því að tekið er á málum frá degi til dags. Málum er reddað fyrir horn en ekkert meira. Margt af því sem ríkisstjórnin hefur gert á umliðnum ár- um tel ég vega að stoðum samfélagsins og þar vega velferð- armálin þyngst. Á þessu ári eru 70 ár síðan alþýðutrygg- ingum var komið á hér á Íslandi, að frumkvæði Alþýðuflokksins og Alþýðusambandsins. Alþýðutrygging- arnar, hvort heldur sem það er hér á landi eða erlendis, eru almennt taldar vera helsta djásnið í kórónu jafnaðarmanna. Þær voru mikilvægasta skrefið í átt til aukins jafnaðar sem stigið var á síðustu öld. Á þeim grundvallast norræna vel- ferðarsamfélagið sem er betur heppnað en önnur sam- félagsform. Það er réttlátara, skapar meira öryggi, og ein- mitt af þeim sökum hefur það mikla aðlögunarhæfni og stenst vel hina alþjóðlegu samkeppni. Enn hafa því ekki komið fram nein efnahagsleg rök sem réttlætt geta að vegið sé að þessari samfélagsgerð eins og gert hefur verið. Á undanförnum áratug hefur þetta kerfi smátt og smátt verið molað niður af núverandi ríkisstjórn og núna hafa flestir meiri armæðu en ávinning af samskiptum sínum við almannatryggingakerfið. Ríkisstjórnin hefur þróað velferð- arkerfið okkar í átt að hinu engilsaxneska kerfi, en um leið fjarlægst norræna velferðarkerfið. Munurinn á þessum kerfum er sá að í norræna kerfinu eiga allir skilgreindan rétt, þó svo settar séu einhverjar takmarkanir sem sigta út þá allra auðugustu. En okkar kerfi er orðið svo illa farið af takmörkunum og tekjutengingum að það er bara allra fá- tækasta fólkið sem nýtur óskertra alþýðutrygginga, sem áttu að vera fyrir alla og tryggja almennan jöfnuð í sam- félaginu. Velferðarkerfinu hefur verið breytt í ölm- usukerfi.? ? Hvar kreppir skórinn helst, og hvar þarf helst að grípa til aðgerða til að snúa þessari þróun við? ?Það þarf að draga úr tekjutengingum í almannatrygg- ingakerfinu til að losa fólk úr þeirri fátæktargildru sem það kemst ekki út úr. Barnabæturnar byrja til dæmis að skerð- ast við 155 þúsund króna mánaðartekjur hjá hjónum og inn- an við 80 þúsund króna hjá einstæðu foreldri. Þetta eru svo lágar tekjur að fólk getur tæpast framfleytt sjálfu sér af þeim, hvað þá börnunum líka. Tekjutengingarnar hjá ellilíf- eyrisþegum eru líka svo lágar að um leið og fólk byrjar að hafa einhverjar örlitlar atvinnutekjur, eða tekjur frá lífeyr- issjóðum skerðist það sem það fær frá Tryggingastofnun. Í dag er þriðjungur ellilífeyrisþega með tekjur undir 110 þús- und krónum á mánuði. Mér rennur það mjög til rifja að það skuli vera þannig fyrir íslensku samfélagi komið að aldraðir séu almennt reið- ir yfir kjörum sínum og aðstæðum. Það er siðferðislega rangt og það svíður undan því að það skuli vera búið þannig að þeirri kynslóð sem hefur byggt upp þetta samfélag að hún þurfi að vera reið yfir kjörum sínum í ellinni. Þessi kyn- slóð á það sannarlega ekki skilið. Verkefnin eru því að endurreisa velferðarþjónustuna og hefja hana til þess vegs og virðingar sem henni ber. Við verðum að tryggja fólki sem jöfnust tækifæri í samfélaginu, óháð félagslegri og efnalegri stöðu. Núna er staðan þannig að fjöldi fólks hér á landi getur ekki leyft sér það sem við flest teljum til eðlilegra hluta í daglegu lífi. Við þurfum að endurreisa þetta kerfi, og búa betur að öldruðum, öryrkjum og barnafólki. Þetta tekur tíma, og verður ekki gert eins og hendi sé veifað eftir allt sem á undan er gengið. En það þarf að byrja þessa vegferð, og það verður eitt brýnasta verkefni nýrrar ríkisstjórnar jafnaðarsinna.? ? Þú talar um að þetta hafi verið þróunin á síðasta áratug, hvað tekur þá langan tíma að snúa þessari þróun við? ?Ég þori ekki að segja til um það en við þurfum auðvitað að forgangsraða í því. Við eigum að byrja á því að taka á málefnum eldri borgara. Við eigum að tryg grunnlífeyri, og við eigum að draga úr tekju þannig að þeir eigi kost á að afla viðbótarte eða frá lífeyrissjóði án þess að lenda í skerð jaðarsköttum um leið. Stóra málið sem bíður ríkisstjórnar jafna leysa er svo uppbygging á hjúkrunarþjónu Þar hefur núverandi ríkisstjórn farið alveg aldraða, með þeim skerðingum á Framkvæ aðra sem hún hefur staðið fyrir ár eftir ár. fjármagnaður með nefsköttum sem voru sé aðir til að fjármagna uppbyggingu á hjúkru á síðastliðnum 10 árum hafa 40% af því fé v ríkissjóð. Þetta tel ég vera stærstu verkefnin sem spænis á velferðarsviðinu.? ? Hvað með framtíðarsýn í öðrum málafl þarf t.d. að gera í umhverfismálum? ?Mikilvægast núna er að við verjum þau er að með framkvæmdir í tengslum við virk hafa mikið verndargildi til framtíðar. Þarn staklega með í huga Þjórsárver og Langasj við að breyta um stefnu í stóriðjumálum. St hefur á undanförnum árum verið þungamið stefnu stjórnvalda. Allt annað hefur þurft a henni, hvort heldur sem er í hagstjórninni, eða í umhverfismálum. Allt hefur þurft að l og ruðningsáhrifin hafa verið ómæld. Ég lít sé liðinn að hún geti haft þennan forgang. Við eigum ekki að ráðast í frekari stóriðj anir, nema það sé tryggt að það hafi í fyrsta leg ruðningsáhrif á aðrar atvinnugreinar. Í við ekki að gera það nema það sé hægt að r sem almenn sátt getur náðst um út frá umh armiðum. Við verðum að taka þann þátt mj Í þriðja lagi höfum við undirgengist alþjó bindingar í loftslagsmálum sem við eigum a okkar í að standa við. Það er ekki rými inna bókunarinnar fyrir meira en 250 þúsund to álframleiðslu. Það er það sem við verðum a ur við fram til ársins 2012. Það þýðir bara e þrjú eins og nú eru í undirbúningi. Það er hægt að fara í einhverjar reikning mengunarkvótann, og segja að ef notaður e altalsútreikningur fram til ársins 2012 fari ir þau mörk sem okkur eru sett samkvæmt bókuninni, og þar af leiðandi geti allir farið þýðir bara að strax árið 2013 erum við kom mörk. Það væri ekki til marks um mikla fra inga í umhverfismálum og ímynd hreinleik veg allrar veraldar. Og hvað ætla menn að meiri mengunarkvóta? Hver á að gera það? borga fyrir hann? Hver verður ábyrgð stjó Okkur vantar öll tæki hér á Íslandi til að viðfangsefni að draga úr mengun og úthlut unarkvótum. Samkvæmt alþjóðasamningu bara ákveðið magn, og þá vakna spurninga nýta það og hvernig. Við þurfum að þróa að hluta takmörkuðum mengunarkvótum og s irtækin til að draga úr útstreymi gróðurhú Það væri kannski rétta aðferðin núna að til sé kvóti sem dugi til 250 þúsund tonna ál væri þá stjórnvalda að ákveða hvar þau vilj iðja verði staðsett. Ég tel það skynsamlega og byggðasjónarmiði að hún verði fyrir nor taka þá ákvörðun að kvótinn verði nýttur þ irtækin yrðu að keppa um það hvert þeirra byggja upp álver fyrir norðan og hvað sá fr tilbúinn að greiða fyrir þá orku sem þarf.? ? Ertu þá að tala um að fyrirtækin borgi unarkvóta, og um að stóriðja verði leyfissky ?Mér finnst eðlilegt að mengandi starfse Viðamikil verke Íslensk átakahefð, verðbólgudraugur, mengunarkvótar og Evrópusambandið var meðal þess sem bar á góma þegar Brjánn Jónasson ræddi við Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, formann Samfylk- ingarinnar, um framtíðarsýn flokksins, athafnastjórnmálamenn, aðgerðir rík- isstjórnarinnar til að bregðast við þenslu, og slakt gengi í skoðanakönnunum. ?Við erum illa haldin af átakahefð, langt u Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar ÖRYGGI ÍSLANDS Ö ryggismál Íslands þarf að taka til rækilegrar endurskoðunar, ekki síst í ljósi þess að varn- arliðið er nú á leið brott frá landinu. Í fyrradag var kynnt skýrsla, sem tveir sérfræðingar Evrópusam- bandsins í lögreglu- og hryðjuverka- málum unnu um hryðjuverkavarnir á Íslandi. Dr. Niels Bracke lögfræð- ingur og Gerd van den Borg lög- regluforingi, höfundar matsskýrsl- unnar, líta svo á að á Íslandi vanti sérstaka löggæslustofnun, sem rann- saki glæpastarfsemi og grípi til fyr- irbyggjandi aðgerða gegn glæpum. Björn Bjarnason dómsmálaráð- herra lét gera skýrsluna og á blaða- mannafundi þar sem hún var kynnt kvaðst hann vilja að Íslendingar gerðu sömu ráðstafanir og aðrar þjóðir til að koma í veg fyrir tjón, en biðu ekki þar til eitthvað gerðist. ?Ef menn vilja bíða eftir að eitthvað ger- ist og skamma svo stjórnvöld fyrir að hafa ekki gert neitt, þá er það ákveð- ið viðhorf,? sagði Björn. ?Ég hef ekki það viðhorf.? Í skýrslunni er að finna margvís- legar tillögur, meðal annars um að stofnuð verði þjóðaröryggisdeild og í henni starfi 25 til 30 manns með reynslu af löggæslustörfum og gagnagrunnsvinnslu. Áhersla er lögð á að slík deild verði að vinna í skýru lagaumhverfi þar sem heimildir og takmörk úrræða verði afmörkuð. Ljóst er að ekki er seinna vænna að hefjast handa við að vinna að þess- um málum. Hryðjuverkamenn gera ekki boð á undan sér. Þeir gerðu það ekki í Bandaríkjunum 11. september 2001, Madrid 11. mars 2004 eða London 7. júlí 2005 og myndu ekki gera það hér á landi. Það er því nauð- synlegt að fyrir hendi séu varnir gegn hryðjuverkum hér á landi. Oft getur smáatriði orðið til þess að af- hjúpa ráðagerðir hryðjuverkamanna, en til þess að það finnist þarf lög- gæslan að hafa bolmagn til að leita. Enn á vitaskuld eftir að útfæra með hvaða hætti þessu skuli háttað og kemur til kasta starfshóps, sem skip- aður hefur verið undir forustu Har- aldar Johannessen, ríkislögreglu- stjóra, að vinna úr tillögunum, sem eru í skýrslunni. Það er auðvelt að tala um varnir Ís- lands í hálfkæringi, en hafa ber í huga að Ísland er hluti af umheim- inum og stendur ekki utan hans. En um leið þarf að gæta þess að ekki verði gengið á réttindi einstaklings- ins og taka fullt tillit til þeirra sjón- armiða, sem lúta að persónuvernd og friðhelgi einkalífsins. Baráttan gegn hryðjuverkum snýst vitaskuld um mannslíf, en hún lýtur einnig að átök- um um grundvallaratriði og -gildi. Í þeirri baráttu má ekki leggja gildin, sem verið er að verja, fyrir róða. Skýrsla sérfræðinga Evrópusam- bandsins er þarft innlegg í um- ræðuna um öryggismál Íslands og greinilegt að byggja má á henni. Eins og dómsmálaráðherra sagði er betra að koma í veg fyrir að eitthvað gerist en að bíða eftir því. ÆVINTÝRI Í VIÐSKIPTUM V öxtur lyfjafyrirtækisins Actavis, áður Pharmaco, á undanförnum sjö árum er ævintýri líkastur. Þó er ekki hægt að segja að Róbert Wess- man forstjóri og félagar hans séu neinir ævintýramenn; þeir hafa þvert á móti vakið athygli fyrir þaulskipu- lögð og fagmannleg vinnubrögð. Fé- lagið hefur vaxið mikið og skilað já- kvæðri afkomu. Á þessum skamma tíma hefur Actavis komizt í hóp fimm stærstu samheitalyfjafyrirtæja í heimi, m.a. með kaupum á um 20 fyr- irtækjum víða um heim. Nú er svo komið að í félaginu starfa um 10.000 manns í 32 löndum. Það er í hópi fárra íslenzkra fyrirtækja, sem geta raun- verulega kallazt alþjóðleg. Fyrir ekki svo mörgum árum höfðu menn trú á að það yrðu t.d. fyrirtæki í sjávarútvegi og hagnýtingu jarðhita eða vatnsorku, sem yrðu í fararbroddi í útrásinni. Þetta væru atvinnugrein- ar, þar sem Íslendingar ættu miklar auðlindir og sérþekkingu, byggða á áratugalangri reynslu, í að nýta þær. Staðreyndin er hins vegar sú að það eru fyrirtæki í þekkingariðnaði, sem drífa útrásina. Hún byggist fyrst og fremst á menntun og mannauði; auð- lind sem allar þjóðir geta ræktað ef þær vilja. Það er vel menntað, ungt fólk sem stýrir útrásarfyrirtækjun- um. Þetta fólk er óhrætt við að taka ákvarðanir og fullt sjálfstrausts, sem fyrri kynslóðir athafnamanna höfðu ekki, til að takast á við stór verkefni í hinum alþjóðlega viðskiptaheimi. Nýjustu atburðir hjá Actavis marka ákveðin kaflaskil í merkilegri sögu út- rásar íslenzks atvinnulífs. Fyrirtækið hefur alllengi stefnt að því að ná yf- irráðum í króatíska lyfjafyrirtækinu Pliva og hafði áform um það strax þegar það lagði til atlögu við banda- ríska fyrirtækið Alpharma síðastliðið haust. Eftir að stjórn Pliva hafnaði til- boði Actavis í fyrirtækið lagði síðar- nefnda félagið til atlögu á ný, að þessu sinni með svokallaðri fjandsamlegri yfirtöku. Actavis hefur nú þegar tryggt sér yfirráð yfir fimmtungi hlutafjár í Pliva og telur sig geta stöðvað áform stjórnarinnar um að taka tilboði bandaríska lyfjafyrirtæk- isins Barr. Þetta er í fyrsta sinn, sem íslenzkt fyrirtæki í útrás ræðst í fjandsamlega yfirtöku af þessu tagi. Jafnframt er þetta í fyrsta sinn, sem slíkt gerist hjá skráðu fyrirtæki í Króatíu. Gangi kaup Actavis á Pliva eftir verður félagið þriðja stærsta sam- heitalyfjafyrirtæki heims. Starfs- mennirnir verða um 16.000 og starf- semin í 40 löndum. Jafnframt yrði líkast til um stærsta viðskiptasamn- ing Íslandssögunnar að ræða; tilboð Actavis hljóðar upp á um 170 millj- arða króna fyrir félagið allt. Hvort sem yfirtaka Actavis á Pliva tekst eða ekki hafa stjórnendur fyr- irtækisins byrjað á nýjum kafla í sögu íslenzku útrásarinnar, sem er fyrst og fremst drifin af hugviti og frum- kvöðlakrafti.
Beinir tenglar
