Morgunblaðið

						30

Umræðan

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 26. NÓVEMBER 2008

Þjóðin er öskureið, og lái

henni hver sem vill. Fyrir

utan skuldabagga sem

við erum að binda bless-

uðum börnunum okkar, hefur upp-

lýsingastreymi og samstarf við

stjórnarandstöðuna og almenning

allan verið skorið svo við nögl að til

háborinnar skammar er. Svo, allt í

einu, er búið að ?semja?. 

?

ÞEGAR þetta er ritað lít-

ur út fyrir að samkomulag

hafi náðst við Breta, Hol-

lendinga og fleiri um upp-

gjör svokallaðra Icesave-

reikninga og þar með verið

hrundið úr vegi þeim

hindrunum sem þessar

vinaþjóðir okkar, með

styrk allra annarra ESB

þjóða ? 27 samtals ? höfðu sett gegn því að við

fengjum lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum,

IMF. 

Það er margt í þessu ferli undanfarnar vik-

ur sem vekur spurningar m.a. um hvort þess-

ari niðurstöðu hafi verið náð með eðlilegum

hætti, tekinn sá tími sem þurfti eða hvort legið

hafi á að ?sættast? við ESB-þjóðirnar. Það eitt

að uppgjöri hafi verið náð á styttri tíma en

tekur að gera upp gjaldþrot venjulegs fyr-

irtækis, svo og að því var hafnað að ágrein-

ingur um ábyrgð Íslands færi fyrir dómstól

eða gerðadóm, er vægast sagt grunsamlegt.

Málinu skyldi hraðað og Íslendingar einfald-

lega ganga að kröfum þjóðanna eða þær kæmu

í veg fyrir að við fengjum lánið stóra frá IMF.

Burt séð frá allri ?vináttu? var þetta því und-

arlegra sem við Íslendingar erum að undirbúa

bótakröfur á þá sem sköðuðu okkur með

hryðjuverkalögum ? sem er einstakt í sögu sið-

aðra þjóða. Þarna er því um að ræða ?sök og

gagnsök? sem leysa hefði mátt fyrir gerð-

ardómi að hætti siðmenntaðra þjóða. 

Nei, fjárkúgun skyldi það vera ? Íslendingar

skyldu sveltir til hlýðni ? og alþjóðastofnun,

IMF, fengin til að leggjast á árar gegn okkur.

Við látum ekki kúga okkur

Íslensk stjórnvöld höfnuðu þessu og eitt

augnablik endurheimtum við stolt okkar þegar

forsætisráðherra sagði að við létum ekki kúga

okkur. Eitt augnablik létum við breska ljónið

sjá í vígtennur hvítabjarnarins.

Ekki var samt liðin vika, þegar okkur var

Spurningar til forsætisráðherra

Undirritaður vill nú spyrja forsætisráðherra

? og væntir svara innan viku hér í Mbl.

1. Hvaða einstaklingar önnuðust viðræður

við eftirtalda aðila (hver er menntun þeirra,

starfsreynsla, núverandi starf og flokkatengsl):

Erlend stjórnvöld, IMF, ESB.

2. Hvaða vandræði og vöruskortur blasa við

okkur ef við, eins og mörg gjaldþrota fyr-

irtæki, segðum: ?Því miður, engir peningar til

? við leysum málið, um leið og gagnkröfur okk-

ar ? enda verði viðskipti með eðlilegum hætti.

3. Mundi okkur í raun skorta nokkuð sem við

getum ekki án verið? Olíu og lyf, svo dæmi sé

tekið, má fá víðar en í Evrópu, fisk má selja

gegn staðgreiðslu ef evrópskir bankar hafna

samstarfi. Eða í öðrum löndum.

4. Hversvegna voru grunaðir auðmenn ekki

settir í farbann og eignir þeirra frystar?

5. Því var fyrstu vikunum eytt í ?al-

þjóðavandann? meðan íslensk alþýða fékk ekk-

ert að vita hvað beið hennar?

6. Hvað eru heildarlánin mikil, til hve langs

tíma, hvað verða vaxtagreiðslur og annar

kostnaður mikill og hvernig nákvæmlega skipt-

ist notkun þessa lánsfjár? Hvaða skilyrði setja

lánadrottnar?

7. Ef ríkissjóður seldi öll veiðileyfi, en gæfi

þau ekki, hvað mundi það lækka lánsþörf okk-

ar mikið?

8. Undanfarnar vikur hafa margir fræðimenn

komið fram, talið bótaábyrgð ekki standast ? af

ýmsum ástæðum ? en að við eigum hinsvegar

sterka möguleika á bótum vegna hryðjuverka-

laga Breta. Hafa allar þessar ábendingar verið

afskrifaðar? Á ekki einu sinni að taka þann

tíma sem þarf til að kanna þær til botns?

Að lokum: ESB? Vantar okkur 27 nýja

?vini??

tilkynnt að ?samningar hefðu náðst ? fljótlega

yrði allt komið í lag?. ?Samningarnir? svoköll-

uðu voru þeir að við sögðum já.

Ingibjög Sólrún sagði okkur að ef við hefð-

um ekki gert það hefði fjármálakerfi Evrópu

verið í uppnámi ? ef ekki hrunið. RUGL.

Fjármálakerfi ESB er ekki einu sinni okkar

vandamál. En e.t.v. líður Ingibjörgu vel að

hafa bjargað ESB frá efnahagslegu hruni ?

það er fátt sem við gerum ekki fyrir vini okk-

ar.

Þjóðin er öskureið, og lái henni hver sem

vill. Fyrir utan skuldabagga sem við erum að

binda blessuðum börnunum okkar, hefur upp-

lýsingastreymi og samstarf við stjórnarand-

stöðuna og almenning allan verið skorið svo

við nögl að til háborinnar skammar er. Svo,

allt í einu, er búið að ?semja?. 

Sú samstaða sem ráðamenn hvetja okkur til

að sýna hvert öðru á greinilega ekki við milli

þeirra og þjóðarinnar. Þess vegna m.a. hafa

þeir þjóðina ekki með sér.

Þjóðin, sem borgar brúsann, hefur í ferlinu

verið leynd ýmsu þó í raun séu þetta starfs-

menn okkar að semja fyrir okkur. Sömu

starfsmenn segja okkur svo að leita ekki söku-

dólga og þykjast sjálfir vera að rannsaka eigin

vanrækslu og glappaskot. Bílstjóri sem ekur á

ljósastaur og skipstjóri sem strandar fleyi sínu

sleppa ekki svona billega. Heldur ekki harð-

hentur lögregluþjónn eða gjaldkeri sem dreg-

ur sér ?smápeninga?. Ekki aldeilis.

Stundum hefur undirritaður hallast að

þeirri skoðun að stjórnmálamenn skorti við-

skiptavit. Samningaviðræður eru sérstök

tækni ? sem lærist af reynslu og meðfæddu

innsæi. Viðskiptavit hafa menn eða ekki. Í

þessu felst munurinn á að koma út með milli-

veg, virðingu og óskaddaða vináttu ann-

arsvegar og hinsvegar að gefast upp og segja

bara já. 

?Við látum ekki kúga okkur?. Setning sem

hefði getað staðið við hlið: ?Vér mótmælum

allir.? 

Þjóð í hlekkjum - Opið bréf til forsætisráðherra

Baldur Ágústsson, fv. forstjóri 

og frambjóðandi í forsetakosningum 2004 ?

www.landsmenn.is ? baldur@landsmenn.is

BRETAR hafa

lýst yfir stríði á

hendur okkur og

beita því sem

kalla mætti efna-

hagslegan hern-

að, eða ?economic

warfare?. Þeir

virðast þarna

hafa dyggan

stuðning Þjóðverja og Hollendinga

og kannski blessun frá Brussel. Við

eigum fáa vini innan ESB og eitt er

víst að hugmyndin um ESB-aðild er

dauð til langrar framtíðar. Bretar og

kannski ESB í heild myndu reyna að

kúga okkur og þvinga í aðild-

arviðræðum. En auðvitað vill ESB

veita okkur aðild enn, bara ef við

hlýðum þeim, kyssum vöndinn og

leyfum þeim að ryksuga upp íslensk-

an fisk. Einnig finnst ESB það líta

flott út á landakorti þegar ESB nær

næstum alla leið til Ameríku. Sú

hugsun hvarflar að manni að ESB

hafi ákveðið að knésetja Ísland svo

að við komum skríðandi á hnjánum

til þeirra. Bretar og aðrar ESB-

þjóðir hindra lán IMF til okkar. Við

neyðumst því til að taka upp evru eða

Bandaríkjadollara sem gjaldmiðil.

Þetta er okkar neyðarréttur. Það

yrði algjör niðurlæging og álits-

hnekkir fyrir ESB ef Evrópuland

tæki upp Bandaríkjadollara. Ég

mæli með evru til að styggja ESB

ekki meira en þörf er á. 

Við höfum líka annað spil á hendi

og það er að hóta úrsögn úr Nató. Við

getum ekki liðið að Nató og ESB-

þjóðir ofsæki okkur og stundi

?economic warfare? á hendur okkur. 

Úrsögn okkar úr Nató yrði algjör

niðurlæging og andlitsmissir fyrir

bandalagið og nýja ríkisstjórn Bar-

acks Obama í Bandaríkjunum. Á

sömu dögum og hann væri að taka

við völdum yfirgæfi ein minnsta

Natóþjóðin bandalagið vegna of-

sókna annarra Natóþjóða. Þetta yrði

reyndar varla því Bandaríkin myndu

brjálast og fara ofan í saumana á

deilunum áður en úrsögn yrði veru-

leiki. Þeir myndu setja þumalskrúfur

sem dygðu á þær ESB-þjóðir sem of-

sækja okkur og þær yrðu að bakka. 

Hótanir um úrsögn úr Nató

myndu líka kasta nauðsynlegu ljósi á

Icesave-deilurnar svo að okkar sjón-

armið kæmust frekar á framfæri. 

Nú er kominn tími til að berja í

borðið. Við líðum ekki kúganir og of-

beldi á hendur okkur.

Efnahagslegur

hernaður

Einar Gunnar Birg-

isson, Reykjavík.

ÞÁ hefur ESB loksins sýnt hluta

af sínu rétta andliti. Þeir segja: Ef

þið gerið ekki eins og við viljum þá

fáið þið ekki neitt lán hjá IMF. Það

má ekki einu sinni leita réttar síns

gagnvart þeim þjóðum sem hafa far-

ið hvað verst með okkur nú, þrátt

fyrir að það sé það eina rétta í stöð-

unni. Það má ekki kasta rýrð á fjár-

málakerfi Evrópuþjóða því þá er

voðinn vís.

Við skulum hafa það hugfast að beiting hryðju-

verkalaganna gegn Íslendingum getur undir engum

kringumstæðum talist réttlætanleg. Með því lamaðist

fjármálakerfi Íslands, bankakerfið hrundi og rýrð var

kastað á íslensku þjóðina. Við megum aldrei láta

kúga okkur til að undirrita plagg sem segir að það

sem gert var í Englandi með beitingu hryðjuverka-

laganna hafi verið rétt. Með þeim gjörningi yrði opn-

uð leið fyrir öfgamenn, sem komast til valda, að kúga

minni þjóðir. Hvað verður þá langt í það að stórþjóð-

irnar fara að kúga minni þjóðirnar í skjóli hryðju-

verkalaga og í skjóli hervalds. Það er lífsnauðsynlegt

fyrir þjóðir heimsins að fá óvilhalla dómstóla til að

skera úr um hvort þetta er réttlætanlegt og ef svo er

þá eru SÞ tilgangslaus stofnun og ekkert nema sýnd-

armennska.

Ég hef áður sagt að ESB sé ekki lausn fyrir okkur

og ég er enn sannfærðari nú eftir að þessi hluti and-

litsins hefur komið úr felum. ESB er ekki nein lausn

nú og ekki meðan þessi hugsun ræður þar för. Að

dansa í kringum gullkálfinn og falla fram og tilbiðja

frjálshyggjuna getur ekki verið æðsta stig tilver-

unnar. Þegar þeim hrunadansi lyki stæði ekkert eftir.

Þá vaknar spurning um EES-samningin. Er hann ekki

bara ómerkilegt plagg sem er ekki einu sinni þess

vert að vera notað á náðhúsum.Alþjóðagjaldeyrissjóð-

urinn, IMF, hefur farið verr með þau lönd þar sem

hann hefur komið að heldur en efni og aðstæður

stóðu til og margt bendir til að hann hugsi sér að

fara enn verr með okkur. Viljum við sökkva okkur al-

veg í sæinn eða ætlum við að reyna að láta landið rísa

úr sæ. Ef vilji okkar stendur til þess að standa upp úr

öskustónni eigum við ekki að taka lán hjá IMF heldur

eigum við að herða sultarólina og standa í lappirnar,

en ekki hlaupa flaðrandi í fangið á þeim sem vill

keyra okkur í kaf. Úrsögn úr NATO er orðin bráð-

nauðsynleg þó að ekki væri til annars en að spara.

Við eigum að leiða aðildina á höggstokkinn 30. mars

2009. Það er sjálfsagt að leggja niður ýmis sendiráð,

sem við höfum lítið sem ekkert með að gera. Við get-

um sent fulltrúa okkar með flugvél til Evrópu ef

nauðsyn ber til. Núna er svo komið að íslenska rík-

isstjórnin er rúin öllu trausti. Ráðherrar eru marg-

saga, ljúga að okkur daglega vísvitandi eða ómeð-

vitað, líklega vegna þess að þeir hafa gert það svo

lengi að þeir halda að þeir geti komist upp með það

endalaust. 

Nei, hingað og ekki lengra. Við eigum að kæra

beitingu hryðjuverkalaganna! Við eigum að segja

okkur úr NATO! Við eigum að hafna lántöku sem er

bundin skilyrðum! Við eigum að loka sendiráðum til

sparnaðar! Við eigum að hafa þor til að segja: Hingað

og ekki lengra! Við eigum að hætta að blaðra um að-

ild að ESB! En fyrst eigum við að losa okkur við rík-

isstjórnina og kjósa!

Af ESB, EES, IMF, NATO og öðrum skammstöfunum

Einar S. Þorbergsson kennari.

OKKAR meg-

inmistök á und-

anförnum árum

varða:

1. Stjórn peninga-

mála

2. Íbúðalánakerfið

3. Fjármögnun

sveitarfélaga Stýrivaxtastefna Seðla-

bankans var hrapalleg mistök. 

Ekki var hlustað á gagnrýnisraddir

sem mæltu með mun öflugri stjórn-

tækjum eins og bindiskyldu og lausa-

fjárstýringu. Stefnu sem hefði hamið

útlánaþenslu bankanna og hinn gríð-

arlega vöxt þeirra. Ábyrgðin liggur

fyrst og fremst hjá Seðlabankanum.

Hann varaði að sönnu við líkt og

margir aðrir en beitti ekki þeim tólum

sem hann þó hafði. Aðhaldsleysi kom

einnig fram hjá alþjóðastofnunum og í

hvatningu þeirra til frjáls fjármagns-

flæðis án skýrra reglna. Veðhlutföll

Íbúðalánasjóðs voru hækkuð í 90%

sem setti mikinn þrýsting á verð-

myndun á húsnæðismarkaði með

þeim afleiðingum að erfitt var að

hemja bæði verðbólgu og þensluna í

hagkerfinu. Hagstjórn varð mun erf-

iðari í kjölfarið. Ábyrgðin liggur fyrst

og fremst hjá ríkisvaldi þess tíma og

sér í lagi Framsóknarflokknum sem

setti þessa breytingu á lánakerfi hús-

næðismála á dagskrá stjórnmálanna

án ígrundunar. 

Fjármögnun sveitarfélaga með

nýrri skattlagningu í formi sölu bygg-

ingarréttar í skjóli ónógs lóðafram-

boðs setti mikinn þrýsting á lóða- og

íbúðaverð og því á verðbólgu sem

gerði alla hagstjórn erfiðari. Ábyrgð-

in liggur hjá forsvarsmönnum sveit-

arfélaganna á höfuðborgarsvæðinu

sem ekki tryggðu nægjanlegt lóða-

framboð og að hluta til hjá ríkisvald-

inu sem ekki tryggði sveitarfélögum

nægjanlegt fjármagn til að standa

undir lögbundnum verkefnum í hraðri

uppbyggingu þeirra. Mjög mikilvægt

er að menn átti sig á þeim megin-

mistökum sem liggja að baki óförum

okkar og læri af þeim en líti ekki á

mörg framfarasporin á undanförnum

árum sem mistök; framfaraspor eins

og einka- og markaðsvæðingu og opn-

un hagkerfisins.

Sjá MB-grein höfundar Röð hag-

stjórnarmistaka frá apríl 2007.

Mistök og ábyrgð

Jóhann Rúnar Björgvinsson,

hagfræðingur.

VINUR minn Sigurjón Gunnarsson matreiðslumeistari

(góður kokkur Sigurjón) ritar grein í Morgunblaðið þann

11. nóv. sl. undir fyrirsögninni ?Hleypum unga fólkina

að?, og er mikið niðri fyrir, eins og mörgum öðrum um

þessar mundir, vegna ástandsins í fjármálum þjóðarinnar. 

Ég skil reiði hans og annarra en mér er hins vegar ekki

ljóst hvað hann á við með hugtakinu ?unga fólkið? í þessu

tilviki.

Það er nú ekki svo að í ráðherraflokki Sjálfstæð-

isflokksins séu neinir gamlingjar. Elstur mun vera dóms-

málaráðherra Björn Bjarnason, maður á besta aldri, og sem að mínu áliti hef-

ur staðið sig hvað best af ráðherrum flokksins í sínum málaflokki.

Þegar Sigurjón talar um fjórmenninga/fimmmenningaklíku í þessu efni

verður hann að vera skýrmæltari til þess að fólk geri sér grein fyrir hvaða

fólk hann á við. Mér er það ekki ljóst. Það má að vísu til sanns vegar færa að

hluti ábyrgðarinnar á bankahruninu sé á ábyrgð stjórnmálamanna sem

brugðust ekki nógu hratt og hart við ofvexti bankanna sem er höfuðorsökin

fyrir vandamálunum hér heima fyrir þótt upphafið sé hægt að rekja til

bankahrunsins í BNA. 

Það er einnig svo, einkum í samsteypustjórnum, að ráðherrar eru ekki ein-

ráðir. Stefnan er mótuð með samningi þeirra flokka sem að stjórninni standa

og því er ekki hægt að kenna einum stjórnmálaflokki eða ráðherrum hans um

það sem miður fer. Peningamálastefna undanfarinna ára er því á ábyrgð

þeirra flokka sem staðið hafa að ríkisstjórnum undanfarna áratugi.

Ég er ekki sammála Sigurjóni um það að upptaka evru, sem er flókið mál,

og aðild að ESB sé sú lausn sem hentar okkur. Það eru aðrar og að mínu áliti

betri lausnir í boði. Hvað varðar vandamál skuldara, einkum í húsnæðisgeir-

anum, þá er ríkisstjórnin með fyrirætlanir sem munu milda vanda þessa

fólks og vonandi koma í veg fyrir eignatap flestra, sem kynntar hafa verið

undanfarna daga. Þrátt fyrir öll stóryrðin er grein Sigurjóns bráðskemmti-

leg aflestrar ? nema að sjálfsögðu fyrir þá sem verða fyrir skothríðinni. 

Margir andstæðingar stjórnarinnar (kemur ekki grein Sigurjóns við) vilja

að stjórnin segi af sér og boðað verði til nýrra kosninga. Þetta er að mínu áliti

afleit hugmynd. Hvað myndum við fá í staðinn? Er líklegt að samstjórn Sam-

fylkingar, Framsóknar og Frjálslyndra (ef þeir fengju menn á þing), eða

samstjórn Samfylkingar og VG yrði betri? Það held ég ekki. Það er lengra bil

á milli VG og SF en á milli SF og S. Það væri jafnvel minna bil á milli S og

VG! 

Leyfum stjórninni að klára sín mál og göngum svo til kosninga. 

Ungir og gamlir í stjórnmálum

Hermann Þórðarson,

fyrrverandi flugumferðarstjóri