Skinfaxi

						ROTTAÞJALFUN

Þráinn Hafsteinsson - íþróttafræðingur skrifar

íþróttaþjálfun unglinga á

kynþroskaskeiðinu

Hvernig og hvers vegna?

Þátttaka í íþróttum á kynþroska-

skeiði og stuttu eftir það virðist

vera erfiðleikum háð fyrir margan

unglinginn og allt of margir hætta

íþróttaiðkun á þessu aldursskeiði.

Ástæður brottfallsins eru ekki

þekktar, en margar kenningar eru

til sem ekki verða raktar hér. Ein

ástæðan er þó talin vera sú að

þjálfun unglinga á kynþroska-

skeiðinu taki ekki nægilegt tillit til

líkamlegs þroska og ólikra þarfa

meðan á þessum umbrotatíma

stendur í lífi þeirra.

Líkamlegar breytingar

Kynþroskaskeiðið hefur í för með sér

miklar, líkamlegar breytingar, s.s. mikla

lengdaraukningu, oft í kringum 10 cm á

ári. Bein, vöðvar, öndunarfæri og kyn-

færi vaxa mjög hratt og hefur það í för

með sér stóraukinn kraft til ýmissa

átaka, s.s. á íþróttasviðinu. Þolgetan

eykst einnig verulega. Líkaminn verður

hæfari til þess en fyrir kynþroskann að

þola kraft og þolæfingar. Oft kemur

ekki í ljós fyrr en á kynþroskaskeiðinu

hvar líkamlegir hæfileikar einstaklings-

ins liggja í íþróttum, því þá fyrst skýrist

hvernig líkamsbygging einstaklingsins

verður. Hjá unglingum í örum vexti er

oft um að ræða tímabundna stöðnun eða

jafnvel afturför í hreyfigetu og æfingum

sem krefjast jafnvægis. Ástæðurnar

liggja í hröðum vexti beina og vöðva.

Það tekur tíma fyrir tauga- og vöðva-

kerfin að stilla saman strengi sína og ná

að stjórna hreyfingum stærri og sterkari

vöðva og lengri og þyngri beina. Þetta

hefur í för með sér að klunnalegar hrey-

fingar geta tímabundið verið áberandi

og tæknileg færni í íþróttum getur orðið

slakari en áður, eða framfarir litlar þrátt

fyrir miklar æfingar. Kynþroskaskeiðið

hefst að jafnaði tveimur árum fyrr hjá

stúlkum en drengjum og einnig getur

verið margra ára munur á því hvenær

einstaklingar af sama kyni taka út kyn-

þroska sinn.

Sálrænir þættir

Leitin að sjálfsmyndinni er einkenn-

andi fyrir kynþroskaskeiðið. Hver er ég?

Hvernig vil ég vera? Hver vil ég að

ímynd mín verði í augum annars fólks?

Félagarnir hafa oft meiri áhrif en for-

eldrarnir á lífsvenjur og lífsstíl. Vits-

munaþroskinn er mjög mismunandi.

Mikilvægi þess að þjálfarinn, sem félagi

og stjórnandi unglinganna, leggi áherslu

á heilbrigðan lífsstíl, aga og reglusemi á

öllum sviðum og hjálpi til við að finna

fyrirmyndir sem leiða unglingana á

braut sem þroskar þá til árangurs í

íþróttum sem á öðrum sviðum, verður

seint ofmetið.

Takið tillit til þroska

hvers og eins

En hvað kemur þetta tal um líkam-

legan og andlegan þroska íþróttaþjálfun-

inni við? Þarf ég sem þjálfari ekki bara

að kunna skil á sjálfri íþróttagreininni?

Ég kann góð skil á tækni, taktík og

æfingauppbyggingu, hvað þarf ég að

kunna meira? Vissulega er mjög

mikilvægt að íþróttaþjálfarinn kunni

góð skil íþróttagreininni, þar er alltaf

forsenda þess að árangur náist. En það

er ekki síður mikilvægt, og ekki hvað

síst við þjálfun unglinga á kynþroska-

aldrinum, að vita hvenær leggja eigi

fyrir ákveðnar æfingar, svo sem kraft-

og þolæfingar, og hvenær þurfi að meta

hvar á þroskabrautinni hver einstakl-

ingur er. Mikilvægi þess að taka tillit til

einstaklinganna og gefa þeim verkefni

við hæfi og leggja ekki alltaf sömu

æfingarnar fyrir jafnaldra verður seint

brýnt um of fyrir þjálfurum og

leiðbeinendum. Það getur verið margra

ára þroskamunur á unglingum sem eru

jafn gamlir og æfa og keppa í sama liði.

Tengsl líkamsþroska og

árangurs í íþróttum

Hlutverk þjálfarans sem félaga ungl-

inganna er mjög mikilvægt á þessum ár-

um og eitt það mikilvægasta sem hann

getur komið til skila og útskýrt sem

félagi er hvaða áhrif kynþroskinn hefur

á íþróttalega getu unglinganna. Þjálf-

arinn á að útskýra fyrir þeim hvað gerist

í líkamanum og að það sé í flestum til-

fellum eðlilegt að unglingar taki út

þroska sinn mismunandi hratt og að

einn úr hópnum sé bráðþroska en annar

seinþroska. Einnig að vegna þrosk-

amunarins verði að leggja fyrir mis-

munandi æfingar á stundum, því

æfingar sem geri sumum gott séu gagns-

lausar fyrir aðra. Útskýrið einnig að

líkamleg geta strákanna verður meiri

vegna karlhormónanna sem líkaminn

byrjar að framleiða við kynþroska-

skeiðið. Strákarnir fá stærri vöðva,

stærri bein, stærra hjarta, stærri önd-

unarfæri sem gerir þá hæfari til

íþróttaiðkunar. Utskýrið einnig að með

1    EðM	Nfe5

	¥%

Inga Dögg ag Lilja Siferu báðar fœddar

1979.

Skinfaxi