Sauðnautið, hreindýrið og óvinir þeírra Engin hreindýr eru nú á Aust- ur-Grænlandi. Stundum koma miklir blotar um miðjan vetur í norðurskauts- löndunum, aðallega á Grænlandi. Árið 1901 kom mikil rigning í febrúar í Thule síðan gerði frost, þykkt lag af klaka hindr- aði hreindýrin í að ná til jarðar. Þau f éllu þúsundum saman. Fyr- ir síðustu. aldamót voru hrein- dýr um allt Thule-svæðið. Þau voru líka algeng norðarlega á austurströnd Grænlands. Árið 1869 sagðist Koldewey hafa séð þar hreindýrahjarðir um allt. Danskir og sænskir leiðangurs- tttenn sáu þar hreindýr um tutt- Ugu árum seinna, en þeim hafði fekkað, Árið 1900 var svo kom- ?P, að tveir leiðangrar mælinga- manna sáu ekki eitt einasta hreindýr, en horn og aðrar leif- ar þessara fallegu dýra fundu Peir þar víðsvegar. Síðan hafa hreindýrin ekki sézt á Austur- ^raenlandi. Þegar svo var komið gatu úlfarnir ekki haldist þar Vlð mikið lengur, því hreindýrin eru aðal fæða þeirra í öllum norðurskautslöndunum. Síðast sast úlfur á Austur-Grænlandi arið 1939. Hlákur 0g áfreðar leika sauð- nautm hart. Sauðnautið (Ovibos moschat- ?-r\ hefur reynzt hæfara og naldið betur velli en hreindýrið, en á síðari árum hefur komið í J°s, að fjallaþeyr, blotar og síð- r afreðar, vinna ungviðinu tjón, aiifar og ]ÍVígur geta ekki írafsað niður úr klakanum og na ekki í fæðu. Árin 1953 — '56 g*5i blota og síðan áfreða á orum svæðum, næstum allir a f ar þejrra ara drapUst við °tr°ndina og í hinum dýpri döl- á„ • Ef hlýviðristímabil halda , "2?1 að koma á Austur-Græn- ,7Í' steðjar mikil hætta að sauðnautum þar. Fulloröið hreindýr gehir stund- um hrakið úlf á flótta. Stundum tekst þvi að drepa hcmn. Úlfurinn er skæðasti óvinur hreindýrsins meðal dýranna, hvort sem það er tamið eða villt, en hreindýrið getur stundum varizt árásum hans með góðum árangri og oft komizt undan honum á flótta. Þegar úlfur ræðst á hreindýr. sparkar það í hann með framfótunum, ef það fær ráðrúm til þess, leggur þá úlfurinn stundum sjálfur á flótta, en stundum tekst hrein- dýrinu að greiða honum bana- högg. Hreindýrið notar líka hornin sér til varnar þann tíma ársins, sem það hefur þau, en hornin virðast ekki vera mjög óflugt vopn. Venjulega leggja hreindýrin á flótta, ef þau verða vör við úlfa. Þau geta hlaupið hraðar og komast oft undan. Ef flótt- inn á sér stað nálægt auðu vatni eða fljóti, leggjast hreindýrin til sunds og sleppa. Úlfunum verður betur ágengt, þegar þeir komast í færi við stórar hrein- dýrahjarðir. Þegar hreindýrin verða skyndilega úlfanna vör, kemur fát og ringulreið á hjörð- ina, einstaka dýr sér ekki úlf- ana,, eða úlfinn, fyrir hinum, sem hendast áfram á harða stökki, þá ræðst úlfurinn á bráð sína. Hreindýr, ein síns liðs, eða í smá hópum, sleppa venjulega, ef þau verða úlfsins vör í tíma og fá ráðrúm til að búast til varnar, eða taka til fótanna. Ef hreindýrið hefur um hundrað fet upp á að hlaupa, sleppur það venjulega undan fjanda sínum. Litlir kálfar og sjúk eða bækluð dýr, verða oftar úlfinum að bráð. Fjöldi fótbrotinna hrein- dýra er furðulega ,mikill. 1 N.- Kanada hef ur nákvæm rannsókn leitt í ljós, að meira en eitt þús- und af fullorðnum dýrum og næstum 3% af kálfum eru meira og minna meidd, vafalaust af byltum á glerhálum ís. Dýr, sem þannig eru lömuð, lenda auð- veldlega í kjafti úlfanna. Hreindýrin voru mikiö veidd á Vestur-Grænlandi. Fyrrum voru geysistórar hjarðir á V.-Grænlandi, en eftir að byssan varð almenn, vann maðurinn hreindýrunum miklu meira tjón, en úlfunum var mögulegt. Á fimmta tug 19. ald- arinnar voru um 40.000 hrein- dýr árlega drepin. Stofninn var í hættu staddur. Nú eru hrein- dýraveiðar aðeins leifðar í tvo mánuði á haustin, en dýrunum virðist ekki fjölga, árleg veiði fer minnkandi og nær nú tæp- lega einu þúsundi. Jarfmn og hreindýrið. Jarfinn (Gulo gulo), er læ- víst og grimmt villidýr. Þó hann sé jafnvel blóðþyrstari en úlfur- inn, vinnur hann hreindýrunum miklu minna tjón í norður- skautslöndunum. Jarfinn er að- allega skógardýr og fylgir hrein- dýrunum venjulega ekki norðar en í sunnanverð norðurskauts- löndin. Þegar jarfi veitir hrein- dýri eftirför, er hann miklu þrautseigari en úlfurinn. Hann kann að halda eftirförinni uppi dögum saman og er á verði á klettum eða uppi í trjám og bíður færis. Þetta kann að vera að vetri til, þegar hreindýrið er búið að grafa sig niður í snjó til þess að ná í jörð, eða hrein- dýrið er sofandi. Jarfinn gerir árásina á hreindýrið óviðbúið, hendist upp á bak þess, heldur sér þar með hinum hræðilegu klóm sínum og læsir tönnunum í háls þess. Ekkert fær staðizt hinn volduga kjaft jarfans. Hann molar beinin mélinu smærra. Hreindýrið á sér ekki viðreisnar von. 145
Beinir tenglar