Hreindýratalning var aftur gerð 1955. Hún sýndi að hrein- dýrunum hafði fækkað niður í 277,000, síðvetrarbyljir og rok höfðu valdið miklu tjóni á ný- fæddum kálfum á árunum upp úr 1950. Fáar fæðingar og mik- ill kálfadauði kunna því að hafa att sinn þátt í hinni öru fækkun hreindýranna. Tilgangslausar Veiðar og árásir úlfa bættust vjð. Allfþetta gat þó ekki skýrt hið mikla hreindýrahvarf. Núna 1957 — '58 er verið að rann- saka þetta mjög gaumgæfilega. Margir menn, tveir og tveir saman, gera athuganirnar. Stór- ar hjarðir hreindýra eru hafðar undir stöðugu eftirlitií 18 mán- uði. Athugaðir eru lífshættir hreindýranna, einkum áhrif veðráttunnar um burðinn o.fl. s<*uðnauti& er gamalt dýr á jörð- inni. \ Steingerðar leifar sauðnauts- ^s hafa fundizt, ekki aðeins í ^•-Ameríku, heldur einnig í Evrópu og Asíu. Undir lok síð- Ustu ísaldar var það dreift um ^vrópu, Síberíu og N.-Ameríku. 1 Evrópu var það sámtíða síð- «stu Neanderdahlsmönnum og ^r°-Magnonmönnum. önnur dýr Pess tímabils voru meðal ann- arra mammátinn, hinn ullhærði ^shyrningur, og hreindýrið. ^ellismennirnir veiddu öll þessi dyr mjög mikið. Leifar sauð- Jautsins hafa fundizt frá mið- *v*ópu til Noregs. Það var al- ^ngt í Síberíu, og í N.-Ameríku JJaði útbreiðsla þess suður á við nalfa leið frá Miklu vötnum J^reat Lakes)' ttf Mexícóflóa. a urðu breytingar á löftslag- Uu. ísinn bráðnaði, hinar trjá- ^•usu sléttur sunnan við ísinn líf i sk°£ivaxnar> þetta breytti sskilyrðum margra dýra. Sum, \xl\v °s.^- niammútinn og hinn lærði nashyrningur, dóu út, iA uF' þeirra a 'meðal sauðnaut- °. héldu norður og lifðu, þótt ^rexðsia þeirra yrði miklu tak- markaori. snS?an sö^ur hófust, hefur duðnautið aðeins átt heima í N.-Ameríku og á Grænlandi, en- á síðustu hundrað árum hefur því stórfækkað og víða verið út- rýmt, t.d. í Alaska. Nú hefst sauðnautið aðeins við á mjög dreifðum og afskekktum svæð- um í heimskautslöndum Kanada og á norður- og norðaustur Grænlandi. Alls staðar hafa ráð- stafanir verið gerðar til að koma í veg fyrir útrýmingu þess. Sauðnautið er aðeins á yfirráðasvæðum Kanada og Danmerkur, og stjórnarvöld beggja landanna eru einu stjórn- arvöldin, sem ábyrgð bera á sauðnautastofninum. Þau hafa sett ströng veiðilög í samræmi við það. Hugrekki og tryggS sauðnauts- ins er viðbrugðið. Ólíklegt er, að úlfur geti ráð- ið niðurlögum fullorðins sauð- nauts, og vel kunnugt er víða, að fulivaxið sauðnaut geti hrætt þá á brott. Þegar mörg sauð- naut eru saman í hóp, verjast þau árásum úlfa á sérstakan hátt. Þau raða sér í ferhyrnda fylkingu og horfa fram í f jórar áttir, en kálfar og kvígur eru inni í ferhyrningnum. Hinir fullorðnu tarfar beita hornun- um, þar sem þörfin er mest. Elztu og sterkustu tarfarnir taka sér stöðu á homum fer- hyrningsins og ráðast gegn ó- vininum með hugrekki, sem er sjaldgæft í ríki dýranna. Sauð- nautin leggja venjulega á flótta undan manninum. En ef veiði- maður sigar hundi á þau, snúast þau til varnar. Ef aðeins tvö eða þrjú dýr eru saman, þjappa þau sér hvert að öðru, en snúa sitt í hverja áttina. En ef naut er eitt síns Uðs og verður vart við hættu, hleypur það eins og fætur toga að stórum kletti og leitar þannig skjóls gegn árás aftan frá, en horfir framan í ó- vininn. Þes3ar varnaraðferðir eru á- gætar gegn árásum úlfanna, en gegn manninum eru þær sauð- nautunum banvænar. Þá eru VÍKI NGUR þau, sem leggja á flótta og hverfa innanum klettana, miklu betur stödd. Sannleikurinn er, að í september er mjög erfitt að finna sauðnautin, þótt undarlegt sé, í landi, þar sem hvorki eru tré né runnar til þess að fela síg á bak við. í september líkj- ast sauðnautin grjótinu í lands- lagi heimskautsins. Ef þau halda kyrru fyrir, eins og oft á sér stað, er ómögulegt að greina dýrin frá grasinu og grjótinu. Hið langa svarta hár og hinir vel þekktu ullarflekkir á baki þeirra, viila mönnum sýn og ekki er eftir þeim tekið. En þeg- ar kominn er október og farið að snjóa, kemur slóð sauðnaut- anna upp um þau. ítétt er að taka fram, að ómögulegt er að þekkja spor sauðnauta frá spor- um hreindýra. En þegar komið er nærri þeim, heyrist ekki hið brakandi hljóð frá sauðnautun- um, en það er einkennandi fyrir hreindýrin. Hugrekki og tryggð sauð- nautsins eru vel kunnir eigin- leikar. Hvað eftir annað hafa veiðimenn, sem aðeins ætluðu að skjóta nokkur dýr til matar, neyðst til að skjóta allan hóp- inn, vegna þess að ef eitthvað er drepið af hópnum, fara hin ekki í burtu. Þau dvelja áfram á staðnum til að verja þau dauðu. Veiðimenn hafa reynt að fela sig fyrir nautunum, þau verða hungruð og dreifa sér á beit. Þegar þeir komu seinna til þess að sækja kjötið, söfnuðust sauðnautin kringum hin dauðu dýr, Veiðimennirnir urðu þá að skjóta þau öli. Ef til vill kemur lítill kálfur í ljós, sem verið hefur í felum undir móður sinni dauðri, eftir að öll dýrin voru talin dauð, svart hárið hangir niður með síðum hans. Átakanlegt er að sjá þennan litla kálf. sem skilur nú, að hann á enga að nema þá, sem drápu móður hans. Kálfur- inn eltir veiðimennina til bæki- stöðva þeirra og horfir þögull stórum, hryggum, ásakandi aug- um á morðingjana. 149
Beinir tenglar