Tarfarnir berjast eins og hrútar. Hinir fullorðnu tarfar sauð- nautsins virðast yfirleitt koma sér vel saman, nema um kyn- lífstímann, þá eru þeir mjög af- brýðisamir og berjast heiftar- lega um kýrnar. Tveir keppi- nautar ganga hlið við hlið í bróðerni, að því er virðist, skyndilega nema þeir staðar og horfa hvor á annan með fyrir- litningu. Þá fjarlægjast þeir hvor annan hægt aftur á bak, en hlaupa síðan og skella haus- unum saman með slíku afli, að undravert er. Þannig halda þeir áfram að stangast og skella hausunum saman með tilhlaupi, þangað til annarhvor hefur fengið nóg og viðurkennir ósig- ur sinn með því að víkja til hlið- ar, áður en hausar þeirra mæt- ast. Þegar sigurvegarinn ætlar að gera næstu árás, labbar hinn hægt í burtu. Sigurvegarinn elt- ir ekki þann sigraða og reynir ekki að fara illa með hann á nokkurn hátt. Hann virðistvera ánægður með sigurinn og geng- ur hnarreistur til kúnna, sem virðast ekki taka mikið eftir einvíginu. Hinn sigraði tarfur yf irgef ur orustuvöllinn, og allan kynlífstímann og langt fram á vetur halda slíkir tarfar sig langt frá hjörðinni. Stundum safnast þeir saman í hóp í út- legðinni. Þeir virðast hafa gefið upp alla von og berjast ekki innbyrðis. I bardögum beita dýrin ekki hinum hvössu endum hornanna og er það merkilegtr en endar hornanna gætu valdið lífshættulegum sárum. Stundum eru eldri tarfar einhyrndir, þeir hafa misst annað hornið í ein- vígi. Oft finnast beinagrindur sauðnauta og er hauskúpan brotin. Þó fá dýr hafi sterkari hauskúpu en sauðnautið, hefur beinið þó ekki staðizt hin hræði- legu högg, sem dýrin greiða hvort öðru. Heili sauðnautsins er ekki stærri en venjulegt epli, heilann er því ekki auðvelt að hæfa með byssukúlu, og oft kemst kúlan ekki í gegnum hið sterka bein hauskúpunnar. 150 Tarfar hremdýranna berjast ei/nnig. Þegar kynlíf hreindýranna er í fullum gangi, eiga tarfarnir í stöðugum bardögum. Bardagar þeirra eru ,með sama sniði og sauðnautanna. Um þennan tíma ársins er karlhreinninn með fullvaxin horn. Hinir gömlu tarfar hafa stærstu hornin og standa betur að vígi í bardög- um en unghreinar. Hreindýra- hornin eru sveigjanlegri, en horn sauðnautanna. Þess vegna krækjast horn hreintarfanna stundum saman, þegar þeirberj- ast. Afleiðingin verður þá sú, ef þau losna ekki aftur, að þeir deyja úr hungri. Beinagrindur hafa fundizt með samankræktar hauskúpur á hornunum og gátu tveir menn ekki losað þær sund- ur án verkfæra. Áöur en vetur gengur % garð. í október eru suðurferðir hreindýranna byrjaðar, á hin- um víðáttumiklu freðmýrum og skóglausu sléttum Kanada. Hin miklu fjöldaferðalög hefjast venjulega,. þegar tímabili kyn- lífsins lýkur, og standa yfir frá miðjum eða enduðum október fram í miðjan nóvember. 1 hjörðunum eru tarfar kýr og kálfar, hvað innan um annað. Kálfarnir eru stórir og fylgja ekki lengur mæðrum sínum. Kýrnar eru kelfdar og eiga ekki að bera fyrr en í enduðum maí. Farhreinninn heldur nú suð- ur til skógarjaðranna, en ferð- irnar eru mjög óreglulegar og ekki auðvelt að fylgjast ná- kvæmlega með þeim. Stundum hefjast suðurferðirnar í ágúst, eða jafnvel seinni partinn í júlí, einkum yfirgefa hreindýrin sumarhagana snemma við ósa Mackenziefljótsins. Einnig í júlí og ágúst hefur orðið vart við hreifingu á dýrunum á svæðum við ströndina fyrir sunnan Vikt- oríueyju. Síðari hluti október er þó hinn algengi og eðlilegi brottferða- og ferðatími far- hreinsins. ísinn er þá orðinn nægilega traustur, til þess að dýrin komist yfir sundin milli Viktoríueyjar og meginlandsins. 1 Síberíu fara hreindýrin einnig um þetta leyti á ís frá Nýju Síberísku eyjunum til megin- landsins, stundum hefja þau ferðirnar í septemberlok. Hjarð- ir mýrahreinsins eru vanafastar og fara sömu slóðirnar ár eftir ár. öldum saman hafa íbúar norðurskautslandanna tekið sinn skatt af dýrunum, á það jafnt við Chukchimenn og Samójeda Asíu, sem Indíána og Eskimóa Norður Ameríku. Hreindýrin á meginlandi Ameríku geta flutt sig sunnar, áður en vetur og illviðri ganga í garð og leitað skjóls bak við tré og runna, en lengst í norðri og á svæðum, þar sem engum bústaðaskiptum verður við kom- ið, einkum á Grænlandi, verða hreindýrin að sætta sig við lífs- skilyrðin eins og þau eru. Norð- urendi Ellismereeyjar kallast Grantland. Síðan hreindýr N.-' Grænlands dóu út, er Grant- land nyrzta land á jörðinni, sem hreindýr hafast við á. Einnig þarna norður frá virðast hrein- dýrin safnast saman í stórar hjarðir í september. Gamlir Eskimóar hafa sagt frá hjörðum, sem ekki sást út yfir, milli Olríkflóa og Inglefieldflóa, stóra vatnið milli flóanna var nýlega ísilagt sögðu þeir, (sept- ember). Hjörðin var til að sjá eins og skógur í landi hins hvíta manns, sem þeir höfðu séð á myndum. Eskimóarnir voru sof- andi í tjöldum sínum, en vökn- uðu við hljóð, sem líktist því að borgarísjakar væru að brotna úr jöklinum, en það var reyndar dynurinn frá fótum hreindýr- anna. Eftir öll þessi ár, sjást harðtroðnar slóðir hreindýranna greinilega, þær liggja inn á all- stórt undirlendi upp við jökul- röndina. Úr bókinni The Arctic Year, eftir Peter Freuchen og Finn Salomonsen. Grímur Þorkelsson tók saman. VÍKINGUR
Beinir tenglar