Sjómannablaðið Víkingur

						Á LÍNUVEIÐARA

Strax og lagt var úr höfn var byrjað að

beita. Byggt var yfir síðuna, bakborðsmegin,

beitningaskýli. Það hlífði við ágjöf. Síðasta

daginn í róðrinum hafði verið stokkað upp,

ekki beitt. Á hverri lóð voru margir önglar,

100-120. Oftast voru fimm lóðir í hverjum

stampi, sem var helmingur af olíufati. Við

stóðum þarna hlið við hlið, stampurinn fyrir

framan okkur, beita á borðinu til vinstri og

hnífur, en hníf þurfti, þegar verið var að beita

úr haug, sem kallað var. Vinstra megin við

okkur hékk lóðin, en við tókum öngulinn

upp úr stokknum og stungum honum í

gegnum beituna, sem oftast var frosin síld, en

einnig var beitt smokk eða loðnu. Öngli með

beitu var brugðið í lykkju á Iínunni, ásnum,

og lagður í hring í stampinn. Þegar komið

var á miðin var farið að leggja. Þá var línan

lögð, stímuð út. Renna var aftast á skipinu,

þar sem lóðin rann út. Aður hafði verið lagt

með spýtum. Línunni er þá lyft yfir borð-

stokkinn með tveimur spýtum. Rennan var

nýjung, laust tæki lagt blikki.

Um morguninn, þegar orðið var verkljóst,

var byrjað að draga. Dregið var upp í vind-

inn, upp í ölduna, andæft. Dregið var þan-

nig, að sérhannað spil, línuspil, sem gekk

fyrir gufu, hjólaði inn línuna. Við spilið sat

maður, sem dró línuna, hringaði hana niður

fyrir framan sig. Þar var hún tekin og farið

með hana inn í skýlið, þar sem beitt var úr

þessum hring, sem kallaður var haugur.

Þegar farið var að greiða sundur kom í ljós,

að sumsstaðar vantaði öngla. Þá varð að

stinga önglum með taumi, sem kallaðir voru

ábót, í gegnum ásinn á lóðinni og festa með

hnút. Einn sat við spilið, annar stóð við lunn-

inguna og goggaði fiskinn. Ef vel aflaðist, þá

fóru menn strax að gera að. Þá var dælt sjó í

gegnum slöngu upp á dekkið, þar sem var

hólf til að þvo fiskinn, einskonar þvottakar.

Ég var settur í það að þvo fiskinn, settur í

pondið. Ég var væskillinn. Það varð að beyg-

ja dálkinn í hverjum fisk til þess að losa

blóðið úr honum. Fiskurinn þurfti rétta

meðferð, annars varð hann ekki fyrsta flokks

vara. Markaður erlendis var aðallega fyrir

þorsk. Ysan var ekki söluvara að sama skapi.

Við gátum fengið eins og við vildum í soðið

af ýsu. Þegar við komum að landi eftir ferði-

na fékk ég eins mikið af ýsu í poka og ég gat

borið. Ég var að kikna undan þessari byrði,

varð að hvíla mig margsinnis á leiðinni upp

Reykjavíkurveginn, því að ég vildi gefa fjöl-

skyldunni í soðið.

Benjamín á yngri árum.

Fyrsti dagurinn

Fyrsta daginn á Þórði kakala var mjög vont

veður. Ekki sá út úr augum, allt rann saman í

eitt kóf, hvítt kóf, særok. Ég var sjóveikur. Ég

stóð við stampinn og reyndi að greiða úr

flækjunum, sem voru á línunni, eins og hún

kom úr sjónum, stundum næstum eins og

samanvöðlaður hnútur. Ég lærði að greiða úr

flækjum og hnútum. Eg held, að það sé nú

varla sá hnútur, sem ég geti ekki leyst! Skipið

valt og sjórinn rann út og inn um götin á

síðunni. Hnífurinn datt á dekkið og rúllaði

fram og til baka með öldunni. Þarna veltist

hann fram og aftur í sjónum við fætur mér,

án þess að ég gæti gert meir en horfa á hann.

Ögleði og vanlíðan sú, sem fylgir sjóveikinni,

lamar allan vilja og allt framtak. En ég tók á

öllum kröftum og tókst að bjarga hnífnum.

Þetta var fyrsti dagurinn. Skipstjóranum var

annt um að afla sem mest. Hann reyndi að

halda mönnunum að vinnu. Það var svo

sannarlega gert. Þá giltu engin vökulög.

Einhvern tíma heyrði ég talað um fimm

klukkustunda svefn á sólarhring, en reyndin

var sú, að við fengum einn til þrjá klukku-

tíma til að sofa. í eitt skipti var vakað sam-

fellt, án þess að neitt væri sofið. Við þær

aðstæður verður heimurinn þokukenndur og

grár. Vinnubrögðin breytast. Allt gengur

hægar. Hvers vegna sættu menn sig við þetta

ómanneskjulega líf? Allir voru upp á hlut, og

menn gátu ekki brugðizt félögunum.

VESTFIRÐINGAR f ÁHÖFN

Miðin, sem við sóttum, voru úti á miðjum

Flóa, Kantamir, en með vorinu mest undir

Jökli, undan Arnarstapa. Við beitninguna var

stundum talað, hlegið og sungið, einkum

þegar látið var úr höfn, menn óþreyttir.

Ahöfnin var aðallega Vestfirðingar, miklir

söngmenn, flestir frá Þingeyri, skemmtilegt

og vel siðað fólk. Ég var á vakt með manni,

sem hét INGÓLFUR Sigurðsson frá Þingeyri,

miklum ágætismanni. Við vöktum í tvo

klukkutíma í einu. Einn hásetinn var vinnu-

maður á bæ í Dýrafirði. Árskaup hans var

100 krónur. Húsbóndi hans hafði sent hann

á vertíð. Aldrei heyrði ég annað en hann væri

ánægður með kjör sín. Útgerðin greiddi

ákveðna upphæð á skippundið. Eftir vetrar-

vertíðina reyndist hluturinn um 800 krónur

auk fæðis. Húsbóndinn átti hlut vinnu-

mannsins. Þar mættust gamalt og nýtt. Ég

spurði einn Þingeyringinn, sem Magnús hét

PÁLSSON og seinna fluttist til Hafnarfjarðar,

hvort hann væri ánægður með hlutinn sinn.

„Ég hefði glaður selt hlut minn fyrirfram

fyrir þrjú hundruð krónur," sagði hann.

Þannig var ástandið á Þingeyri þá, og þó var

kreppan ekki komin.

Eftir einn túrinn lét Guðmundur mig í

land. Alda hafði skolað mér úr pondinu út á

lunningu. Hann sagðist aldrei hafa orðið fyrir

óhappi á sjó sem skipstjóri. Honum leizt ekki

á, að ég færi að breyta þeim ferli. Hann tók

mig síðan strax aftur. Félagar mínir höfðu

sagt honum, að ég væri fljótur að beita. Þeir

vildu fá mig aftur. Skipstjórn Guðmundar

endaði samt með ósköpum. Þórður kakali

liggur nú á hafsbotni hér úti í Sundum, eftir

ásiglingu við þýzkan togara og manntjón.

Þarna fórst bróðir skipstjórans. Sjálfur komst

Guðmundur upp á akkeri togarans.

Um sumarið vorum við á síld. Ég lýsi síld-

veiðunum hér á eftir. Eftir síldina var haldið

suður. Þá var komið við á Þingeyri, því að

mikið af áhöfninni var þaðan. Ég kynti frá

Þingeyri og suður. Þannig lærði ég að kynda,

„halda fyr" undir gufukatli á stóru skipi. Það

er mikill vandi. Skrapa þarf gjallið út við og

við til þess að eldholin kólni ekki. Öðru

hvoru fór ég upp á þilfar til þess að kæla mig.

Ketilhreinsun

Þegar suður kom fór fram ketilhreinsun.

Við skriðum inn í ketilinn um þröngt op að

ofan og höfðumst við klemmdir á milli belgs-

ins og sívalra eldholanna, sem voru tvö. Hvorki

var unnt að sitja, standa né liggja. Kísillinn var

barinn af eldholunum með litlum klöppum og

við ærandi hávaða. Síðan var stálið burstað

með vírburstum. Fíngert kísilryk fyllti Ioft og

lungu. Loks var allt hreinsað út með hroðan-

um, sem safhazt hafði úr ketilvatninu í botnin-

um, um op fremst að neðan. Þá var eftir að hífa

allt upp á þilfar um ventil í stórum, sívölum

öskudunkum og losa í sjóinn. Við þessa

óskemmtilegu og óþrifalegu vinnu var greitt

tvöfalt tímakaup. Eftir vetrarvertíðina var skipt

um nafn á Þórði kakala, skipið nefnt Papey.

40

Sjómannablaðið Víkingur