Sjómannablaðið Víkingur

						Þingvellingurinn einstakur fiskur á heims-

vísu. Eftir að ég afréð að skrifa bókina las ég

allt sem ég komst yfir sem hafði verið skrifað

um stórvaxna urriðastofna erlendis, fiölmar-

gar vísindagreinar, bækur vísindamanna og

veiðimanna frá þessari öld og allt aftur til

þeirrar átjándu og skrifaðist á við mjög marga

vatnavísindamenn út um Evrópu. Það er

skemmst frá því að segja að niðurstaðan sem

ég greini frá í einum bókarkaflanum var sú,

að efdr 1930, þegar veiðin byrjaði fyrir

alvöru í Þingvallavatni, hefur ekkert annað

vatn í heiminum komist nálægt því um

fjölda mjög stórra urriða."

Össur segir að kveikjan að bókinni hafi í

rauninni verið sú, að eftir að virkjað var árið

1959 í Efra-Sogi, sem var eina útfall

Þingvallavatns, hafi bestu og þýðingarmestu

hrygningarstöðvar urriðans verið eyöilagðar.

„Ánni var lokað og hægt að ganga um farveg-

inn þurrum fótum. Stærsti stofninn í vatninu

var því deyddur á augabragði. I kjölfarið var

vatnið notað sem miðlunarlón fyrir

raforkuframleiðslu í Soginu og það hafði! för

með sér sveiflur í vatnsborðinu sem stór-

skemmdu og eyddu jafnvel mörgum minni

stofnum sem hrygndu annars staðar í vatn-

inu."

NÝJAR STOFNAKENNINGAR

Þú talar eins og urriðinn ! Þingvallavatni

hafi skipst í marga stofna. Var hann þá eins

og þorskurinn sem sums staðar greinist í

staðbundna stofna?

„Já, ég kemst að þeirri niðurstöðu. Ég birti

upplýsingar úr samtölum við bændur og

veiðimenn, sem lýsa mjög glöggum mun á

stærð og útliti einstakra stofna. Þannig var

urriðinn sem hrygndi ! Olfusvatnsánni, sem

er lítil á í Grafningi, kynþroska aðeins fjög-

urra punda þungur og breytti verulega um

útlit viö hrygninguna. Öðru máli gegndi um

öxæringinn og urriðann sem hrygndu í Efra-

Sogi, því þeir breyttu lítið um útlit og voru

miklu stærri þegar þeir hrygndu í fyrsta

skipti, eða um átta pund að sögn ÓSKARS

ÖGMUNDSSONAR í Kaldárhöfða, sem kynnti

sér báða stofnana rækilega. Önnur rök þessu

til stuðnings rek ég svo í bókinni."

Össur segir ennfremur að Þingvallavatn

hafi verið sérstakt að því leyti, að langmest af

innrennsli í vatnið hafi komið um uppsprett-

ur upp um sprungur í botninum.

„Annars staðar hrygnir urriðinn í ám, en

þarna voru svo fáar ár að hann varð að nota

uppspretturnar. Þar hrygndi hann því og til

urðu sérstakir stofnar. Á þessum stöðum var

hægt að veiða hann á haustin og þannig urðu

til sérstakar urriðalagnir.

Ég rek þær allar, næstum þrjátíu talsins, og

segi sögur af mannlífi sem tengdist þessum

tígulegasta fiski norðurhjarans. Það er merki-

legt að þegar maður skoðar kort af sprungum

á botni Þingvallavatns, þá falla næstum allir

hrygningarstaðirnir að þeim."

ÍSALDARGENIN

„Islendingar eru sjúkir í ættfræði svo ég tók

mér fyrir hendur að ættfæra Þingvallaurrið-

ann með því að bera þær litlu ertöarannsókn-

ir á honum sem ég hafði aðgang að saman við

erlenda stofna. Niðurstaða mín er sú að hann

sé upprunalega keltneskur nýbúi og kominn

af sjóbirtingum sem svömluðu hingað í lok

ísaldar frá suðvesturhluta írlands. Þeir urðu

innlyksa í Þingvallavatni um þúsund árum

eftir komuna hingað og búa því að sérstökum

ísaldargenum sem eru orðin mjög sjaldgæf.

Þessi gen virðast stýra síðbúnum kynþroska

og háum aldri og þetta tvennt gerir honum

kleift að vaxa vel og lengi. I dag eru aðeins

örfáir svipaðir stofnar til utan Islands."

SJÓMANNABLAÐIÐ VfKINGUR

47