Sjómannablaðið Víkingur

						um breytingu á reglugerð lífeyrissjóðsins hafi

verið hafnað.

Málið fyrir Héraðsdóm

Kröfugerð Svavars fyrir Héraðsdómi bygg-

ir á því að með lögum frá 1974 um Lífeyris-

sjóð sjómanna svo og lögum frá 1981 og

1985 um breytingar á fyrst nefndu lögunum

hafi verið stofnað til réttinda til handa sjó-

mönnum til töku lífeyris á aldrinum 60 til 65

ára. Þessi réttindi hafi verið veitt án fyrirvara

og um sé að ræða lögbundin réttindi sem

Svavar hafi áunnið með vinnu og fiárfram-

lögum. Ótvítrætt sé að lífeyrisréttindi hans

hafi notið verndar stjórnarskrárinnar. Því sé

ljóst að svipting þessara réttindi standist ekki

nema fullt verð komi fyrir. Að auki sé sú að-

ferð sem notuð er við sviptinguna ekki í sam-

ræmi við þær kröfur sem gerðar séu til slíkra

sviptinga, en nauðsynlegt sé að breyta lögum

ef aðgerðir sem þessar eigi að geta samrýmst

þeim kröfum sem stjórnarskráin geri.

Fyrir Héraðsdómi byggði Svavar kröfur

sínar einnig á því að greinar 10.3 og 10.4 sbr.

grein 20.02 reglugerðarinnar um Lífeyrissjóð

sjómanna brjóti í bága við jafnræðisreglu

stjórnskipunar íslands sem nú hefur verið

tekin upp í stjórnarskrá og alþjóðasáttmála

sem íslenska ríkið hefur gerst aðili að. í fyrr-

nefndum greinum reglugerðarinnar sé tek-

inn út takmarkaður hópur manna, um 180

sjómenn á aldrinum 60-65 ára, sem hafa haf-

ið töku lífeyris úr sjóðnum. Því sé ekki um al-

menna reglu að ræða sem lúti að ótilgreind-

um hópi manna svo sem jafnræðisreglan geri

ráð fyrir. Þvert á móti sé um að ræða setningu

reglugerðar sem feli í sér að áunnin og lög-

bundin réttindi þröngs og afmarkaðs hóps sé

afnuminn þegar á reynir, án þess að aðrir sem

réttinda njóta í sjóðnum þurfi að sæta sams

konar skerðingu.

í rökstuðningi Svavars segir einnig að þeg-

ar forsaga lagasetnignar um sjóðinn sé skoð-

uð sé ljóst, að tilgangur löggjafans hafi verið

að greiða fyrir því að sjómenn gætu látið fyrr

af störfum en almennt tíðkast. Lagaþróun

um hinn lækkaða lífeyrisaldur bendi eindreg-

ið til þess að sjóðfélagar á aldrinum 60-65 ára

ættu að vera jafnt settir öðrum ellilífeyrisþeg-

um í sjóðnum. Málssókn gegn íslenska rík-

inu samhliða sjóðnum er byggð á því að fjár-

málaráðuneytið hafi með staðfestingu reglu-

gerðar fyrir Lífeyrissjóð sjómanna ábyrgst að

reglugerðin stæðist lög og beri því fébótaá-

byrgð.

Samtryggingarsjóður

Af hálfu lífeyrissjóðsins var tekið fram fyr-

ir dómi, að stofnað hafi verið til Lífeyrissjóðs

sjómanna með sérstakri lagasetningu meðal

annars til að ná ákveðnu þjóðfélagslegu

markmiði. Þrátt fyrir að sérstök lög hafi gilt

um skipulag og starfsemi sjóðsins frá 1958 til

1994 hafi hann að því er varðar uppbyggingu

og tilgang verið hefðbundinn starfsstéttarlíf-

eyrissjóður án ríkisábyrgðar á lífeyrisgreiðsl-

um til sjóðfélaga. Hann hafi því að öllu leyti

verið sambærilegur þeim lífeyrissjóðum sem

einstakir hópar launþega og atvinnurekenda

hafa stofnað til með frjálsum samningum sín

á milli þar sem iðgjaldagreiðslur sjóðfélag-

anna sjálfra auk mótframlags vinnuveitenda

þeirra er ætlað að mynda sameiginlega lífeyr-

istryggingu, samtryggingarsjóð.

Af þessu eðli Lífeyrissjóðs sjómanna leiði

að hver einstakur sjóðfélagi eignist enga sér-

greinda fjármuni í vörslum lífeyrissjóðsins,

sem hann geti gert kröfu til að fá óskerta í

sinn hlut þegar tiltekin skilyrði kunna að vera

til staðar. Iðgjaldagreiðslan skapi hins vegar

hverjum og einum sjóðfélaga skilyrt og af-

mörkuð lífeyrisréttindi. Það leiði af eðli og

tilgangi samtryggingarsjóða, að einstakir

sjóðfélagar geti ekki krafist sér til handa líf-

eyrisréttinda í einni eða annarri mynd um-

fram það sem fjárhagur viðkomandi lífeyris-

sjóðs leyfir á hverjum tíma að teknu tilliti til

heildarlífeyrisskuldbindinga hans gagnvart

öðrum sjóðfélögum.

Þessi takmörkun á lífeyrisréttindum í Líf-

eyrissjóði sjómanna hafi öllum sjóðfélögum

verið ljós frá stofnun hans samkvæmt ákvæð-

um laga frá 1958 um Lífeyrissjóð togarasjó-

manna. Þegar horft sé til eðlis og tilgangs Líf-

eyrissjóðs sjómanna og þeirrar ótvíræðu skyl-

du sjóðsstjórnar til að fara að tillögum trygg-

ingafræðings um aðgerðir til eflingar sjóðn-

um þegar bág fjárhagsstaða hans hafi verið

staðreynd, verði að láta sjóðsstjórninni all

víðtækar heimildir til að beita sér fyrir breyt-

ingum á reglum sjóðsins. Meðal annars þeim

er geyma skilyrði þess að sjóðfélagar fái notið

lífeyrisréttinda án þess að slíkt baki sjóðnum

bótaskyldu gagnvart þeim sjóðfélögum, sem

vegna breytinganna verða að þola skerðingu

á þeim lífeyrisréttindum sem þegar eru orðin

virk.

Óeðlileg skipan

Af hálfu lífeyrissjóðsins var einnig bent á,

að samkvæmt eftirliti með fjárhag Lífeyris-

sjóðs sjómanna hafi sú skylda verið lögð á

sjóðsstjórnina strax í fyrstu lögum um hann,

að hún léti gera tryggingafræðilega úttekt á

sjóðnum ekki sjaldnar en á fimm ára fresti.

Leiddi úttektin í ljós ótrygga fjárhagsstöðu

beri sjóðsstjórninni að fara að tillögum trygg-

ingafræðings um úrbætur til eflingar sjóðn-

um. Þar sem um Lífeyrissjóð sjómanna hafi

allt til ársins 1994 gilt sérstök og ítarleg lög

hafi sjóðsstjórnin orðið að leita atbeina Al-

þingis til að fá breytt reglum hans. Þessi skip-

an varðandi skipulag sjóðsins og starfsemi

hafi verið í hæsta máta óeðlileg þar sem ríkið

var ekki aðili að honum eða ábyrgðist hann

með nokkrum hætti og hafi oftar en ekki taf-

ið fyrir því að nauðsynlegar og óhjákvæmi-

legar breytingar næðu fram að ganga.

Til að gera störf stjórnar Lífeyrissjóðs sjó-

manna skilvirkari hafi hún látið semja frum-

varp til laga um lífeyrissjóðinn á árinu 1993 í

þeim tilgangi að fella úr gildi þágildandi lög

um sjóðinn og staðfesta ný lög, sem aðeins

geymdu ákvæði, sem óhjákvæmilegt væri að

hafa í lögum svo sem um aðild að sjóðnum

og lögveð í skipum vegna iðgjalda. Að öðru

leyti skyldi um skipulag og starfsemi sjóðsins

setja sérstaka reglugerð. í ljósi uppbyggingar

Lífeyrissjóðs sjómanna hafi því ekkert verið

athugavert við þá aðferð sem beitt var af

hálfu sjóðstjórnarinnar við skerðingu hinna

skilyrtu lífeyrisréttinda Svavars.

RÉTTINDI umfram aðra

Af hálfu lífeyrsssjóðsins var einnig bent á,

að við mat á því hvort tiltekin skerðing sé al-

menn og því framkvæmanleg án þess til

greiðslu bóta komi sé oft við það miðað, að

eignir þær eða eigendur sem skerðingin bitn-

ar á hafi einhverja þá samstöðu að réttlætan-

legt sé að hún komi niður á þeim en ekki

ö^ðrum. Þegar meta eigi heimildir löggjafans

til að skerða lífeyrisréttindi verði að miða við,

hvort takmarkanirnar gangi jafnt yfir þá v

starfstétt sem að lífeyrissjóðnum stendur og

gætt sé almennra málefnalegra sjónarmiða.

Þegar meta á hvort skerðing lífeyrisréttinda

sjóðfélaga í Lífeyrissjóði sjómanna sé almenn

í framangreindum skilningi skiptir máli:'

I fyrsta lagi, að líta til þess, að þrátt fyrir

setningu reglugerðarinnar njóti allir sjóðfé-

lagar í Lífeyrissjóði sjómanna sama réttar til

töku lífeyris við 65 ára aldur. Reglugerðin

skerði því ekki þau sérstöku réttindi, sem

sjóðfélagar í Lífeyrissjóði sjómanna hafi lög-

um samkvæmt notið umfram aðra lífeyris-

þega í landinu.

I öðru lagi tryggir reglugerðin öllum sjóð-

félögum í Lífeyrissjóði sjómanna, sem full-

nægja tilteknum skilyrðum, rétt til töku líf-

eyris á aldursbilinu 60-65 ára.

I þriðja lagi ávinni allir sjóðfélagar í Lífeyr-

issjóði sjómanna, sem hefja töku lífeyris á

aldrinum 60-65 ára og greiða á sama tíma ið-

M

V

SjÓMANNABLAÐIÐ VfKINGUR

45