Náttúrufræðingurinn

						90                                             NÁTTÚRUFR.

Gljáfiskarnir eru líklega komnir af háfunum, þótt ekki

sé hægt að benda á neinn flokk núlifandi háfa sem forfeður

þeirra. Ríki háfanna hafði staðið lengi og með miklum blóma

þegar fyrstu gljáfiskarnir komu til sögunnar, en þegar það

verður, mótast geisimikið framfaraspor í þróunarsögu hins lif-

andi heims á jörðunni. Margir af gljáfiskunum voru alklæddir

sterkri beinbrynju, enda veitti ekki af, því háfarnir, sem höfðu

verið einherjar sjávarins kynslóð eftir kynslóð, öld eftir öld,

ofsóttu allt, sem komist varð yfir, og ef til vill hefir það stað-

fest framtíð gljáfiskanna, að þeir völdu sér vötnin að samastað,

að nokkru eða öllu leyti. Gljáfiskarnir komust brátt vel á legg,

og unnu fljótt víðáttumikil lönd, en við það skapaðist sú marg-

breytni, sem jafnan einkennir dýraflokkana á meðan þeir eru

í þróun (samanber laxfiskana nú á dögum). Þeir skiptust brátt

í þrjá undirættbálka, nefnilega brjóskgljáfiska (chondrostei),

beingljáfiska (holostei), og einn flokk til (crossopterygii). Af

þessum þrem bálkum eru brjóskgljáfiskarnir elstir, þeir eru

afkomendur háfanna, þeir eru stofn, sem myndar tvær miklar

greinar, og þessar greinar eru hinir tveir flokkar gljáfiskanna.

En það má segja um gljáfiskana eins og Jónas kvað um Island,

„Allt er í heiminum hverfult, og stund þíns fegursta frama,

lýsir sem leiftur um nótt, langt fram á horfinni öld". Nú eru

gljáfiskarnir ekki nema svipur hjá sjón, hjá því sem áður var.

En „þeirra orðstír deyr aldrei", því þeir hafa borið tvö blóm,

og aldin þessara blóma hafa borið hamingju til að setja svip

sinn á heiminn. Á blómaöld gljáfiskanna var ekkert hryggdýr á

landi, engar slöngur sneru sig um greinar hitabeltisskóganna,

engar skjaldbökur sóluðu sig á eyjum heitu hafanna, engar

eðlur voru til, því tröllaöld jarðarinnar var ekki byrjuð, ekkert

spendýr hafði séð Ijós dagsins, og enginn fugl rauf kyrð hinna

þöglu frumskóga með söng sínum. Með komu gljáfiskanna í heim-

inn hefir líklega hamingjusól þessara yngri dýraflokka runn-

ið upp, því líklegt er að beingljáfiskarnir séu forfeður bein-

fiskánna, sem nú eru svo að segja einvaldir í sjó og vötnum,

og sennilega eru fyrstu og elstu froskdýrin afkomendur hins

þriðja undirættbálks gljáfiskanna, en froskdýrin áttu gæfu til

að leiða hryggdýrafylkinguna fram til nýrra landvinninga, því

þau námu fyrst land á þurru, þau eru Ingólfur í þróunarsögu

hryggdýranna.

Á. F.