Náttúrufræðingurinn

						NÁTTÚRUFR.

105

áður var sýnt, eða jurtirnar taka það til sín, en þær neyta þess

samt miklu minna en nitratanna.

Ef jarðvegur inniheldur saltpétur og mikið af lífrænt

bundnu kolefni, geta vissar tegundir baktería notað súrefni

saltpétursins til þess, að brenna kolefnið (öndun), og losnar

þá köfnunarefnið þannig:

2KN03 + 2C = N20 + K2CO3 + C02

2N20 + C = 2N2 + C02

Sama gildir um nitritin:

2KN02+C = N20 + K2C03

2N20 + C == 2N + C02

Þetta á sé*r helst stað, þegar bakteríurnar ná ekki í súrefni úr

loftinu, eins og oft vill verða ef jarðvegurinn er mjög þéttur

eða mettaður vatni.

Þá hefir verið skýrt frá því, hvernig köfnunarefnið losnar

venjulega úr samböndum sínum og berst óbundið út í loftið,

og skal nú vikið að því, á hvern hátt það verður bundið aftur.

Eins og áður var sagt, þá er köfnunarefnið í loftinu mjög

óaðgengilegt og þarf afar mikla orku til þess, að binda það aft-

ur. í þrumuveðrum kljúfa eldingarnar fjölda af köfnunar-

efnissameindum í loftinu, sem þá sameinast súrefni og vatni

og rigna til jarðar, þar sem þær svo mynda sölt með málmum í

jarðveginum (t. d. natrium). Þar sem loftslag er þurt, skolast

þessi sölt ekki í burt heldur safnast fyrir, og er því jafnvel

haldið fram, að saltpéturinn í Chile sé þannig til kominn.

En köfnunarefni verður einnig bundið á lífrænan hátt,

og eru til margar tegundir af bakteríum og sveppum, sem eru

þess megnugar. Skilyrðin til þess, að þessar lífverur geti leyst

starf sitt af hendi, eru þau, að þær hafi mikið af auðleysan-

legum kolefnissamböndum og lofti, en sem minnst af köfn-

unarefnissamböndum. Köfnunarefnisvinsla smáveranna er

tvennskonar, sumar tegundir þeirra lifa lausar í jarðveginum

og skila honum köfnunarefnissamböndunum, þegar þær deyja,

en aðrar setjast að á rótum ýmsra jurta og fá hjá þeim kol-

vetni en láta þær hafa köfnunarefni í staðinn. Mynda bakter-

íurnar hnúða á rótunum, og verða þeir að teljast all-merkileg-

ar vinnustofur. Orkuna til þess að vinna köfnunarefnið, er

talið að bakteríurnar fái úr kolefnissamböndunum, en hvernig

þessi efnaskifti að öðru leyti eru, vita menn ekki ennþá.

Sá jurtarflokkur, sem þekktastur er fyrir að lifa í þann-

ig löguðu samlífi (symbiose) við bakteríur, eru leguminosurn-