Náttúrufræðingurinn

						NÁTTÚRUFR.                                             7

Hreíndýr á Reykjanesskaga.

Það mun hafa verið árið 1771, að hreindýrum var hleypt á

land á Reykjanesskaga og sleppt í hraunin fyrir sunnan Hafnar-

fjörð. Voru hreindýr þessi fengin frá Finnmörku. Hreindýrin

munu hafa þrifizt þar vel og talsvert fjölgað. Er þeirra oft getið

á skaganum síðan, og hafa stundum veiðst þar til muna. Þorvald-

ur Thoroddsen hyggur, að þau hafi flest fallið harða veturinn 1880

—1881, en eftir það hafi þeim nokkuð fjölgað aftur. Segir hann, að

1890 hafi sézt 15—20 hreindýr í einum hóp nærri Bláfjöllum.

(Lýsing Islands II, bls. 457—58).

Síðar munu eigi hafa komið svo harðir vetur, að hreindýrun-

um hafi stafað veruleg hætta af. Þó er nú svo komið, að hreindýrin

munu vera orðin afar fágæt hér á skaganum, ef ekki alveg horfín.

Síðustu sumrin hefi eg farið mjög víða um fjalllendin og

hraunin á Reykjanesskaga, gengið upp á flest fjöllin, og notið út-

sýnis með góðum sjónauka yfir héruðin umhverfis þau; en hvergi

hefi eg getað komið auga á hreindýr, og ekki heldur fundið horn

eða bein af hreinum. Ýmsa kunnuga menn, sem fengizt hafa við

smalamennsku, hefi eg líka spurt um hreindýrin, og kváðust þeir

ekki hafa séð þau síðustu árin.

Guðmundur Jónsson, frá Setbergi í Hafnarfirði, er manna

kunnugastur í hraununum og f jöllunum suður og austur frá Kald-

árseli. Hann hefir sagt mér, að hann hafi séð 35 hreindýr í hóp

uppi á Lönguhlíðarfjöllum fyrir vestan Brennisteinsfjöll. Það var

um haustið í réttum, árið 1880. Um aldamótin síðustu sá hann 2

hreindýr seint í maímánuði; var það bæði kýr og tarfur, og fylgdi

þeim kálfur. Það var fyrir neðan Skörðin, fyrir vestan Þrívörðu-

hnúk. Smalahundur Guðmundar hljóp á eftir hreinunum, og flýðu

dýrin upp brekkuna; varð þar brattur skaf 1 á leið þeirra. Runnu

þau upp skaflinn, en þar varð kálfurinn seinfærari og hrataði

niður skaflinn aftur. Sótti þá hundurinn að honum. Snéru þá full-

orðnu dýrin í skyndi aftur. Réðist tarfurinn móti hundinum með

miklum ofsa og reyndi að stanga hann. En kýrin lagði af stað

með kálfinn upp skaflinn á meðan; lét hún hann ganga við hlið

sér, brekkumegin, svo að hann hefði stuðning af sér, meðan þau

sneiddu fönnina. Loks tókst Guðmundi að aftra hundinum. Tók

þá tarfurinn á rás eftir hinum dýrunum. — Guðmundur kveðst

sjálfur ekki hafa séð hreindýrin hér á skaganum eftir þetta.

Á árunum 1885—'90 voru tvö hreindýr skotin hjá Sandfelli,