Náttúrufræðingurinn

						12                                             KÁTTÚRUFR.

en gullnámur, í höndum annarra þjóða hefir leirinn orðið að hí-

býlum, háreistum höllum, fögrum húsgögnum, skrautgripum og

listaverkum. Sumar öndvegisþjóðir í Evrópu, t. d. Englendíngar,

hafa að langmestu leyti gjört hús sín af brenndum leirsteini (tíg-

ulsteini) og sjálf Lundúnaborg, höfuðborg heimsins, mætti með

réttu nefnast leirborg, því að flest öll hús eru þar gjörð af tígul-

steini. Mætti svo lengi telja.

Nú á síðustu misserum hefir lítið eitt breytzt skoðun ís-

lendinga á leirnum, og er það því að þakka, að Gtiðmundur Ein-

arsson frá Miðdal, hefir handleikið hann með þeirri list og kunn-

áttu, sem með þurfti, en okkur hingað til hefir vantað. Að

vísu er starf hans við íslenzka leirinn að eins í byrjun. 1>ó hafa

þau umskifti orðið, að nú eru vel metnir borgarar farnir að sækj-

ast oftir íslenzka leirnum úr höndum Guðmundar, flytja hann inn

í hús sín, og velja honum öndvegissæti í skrautstofum sínum, á

gljáðum hillum og borðum. Útlendir ferðamenn, sem kvartað hafa

undan aurnum á íslenzkum vegum, eru einnig farnir að líta ís-

lenzku leirmunina hýru auga.

íslenzki leirinn er afkomandi íslenzku bergtegundanna. Um

þúsundir ára hafa jöklarnir hér á landi unnið að því að mala

mjöl úr bergtegundum landsins. T>að fínasta úr mjöli þessu er

leirinn. Svipað verk hefir og hafið unnið við strendurnar, og árn-

ar hafa eftir sinni getu stutt að þessu mölunarstarfi. Eftir þetta

langa mölunarstarf náttúrukraftanna á liðnum tímum, höfum

vér óþrjótandi leirforða í landinu. Meðfram ánum á láglendi lands-

ins er gnægð leirlaga, sem árnar hafa skolað í sjó fram fyr á

tímum, þegar núverandi byggðir voru mararbotnar. Hefir sjór-

inn aðskilið leirinn eftir kornastærð, raðað smágervum og gróf-

um leirtegundum í sérskilin lög, sem nú eru á þurru, síðan lág-

lendin risu úr sjó, og velja má úr eftir vild, eftir því sem bezt

hentar til notkunar.

Þar að auki er hér völ á leir af öðrum uppruna, sem fágæt-

ur er annars staðar í Evrópu, nema helzt á ítalíu. T>að er hvera-

leirinn. —

Brennisteinshverirnir og leirhverirnir hafa unnið að því, að

leysa í sundur bergtegundirnar og breyta þeim í leir. Hafa þar far-

ið fram margbreyttar, kemiskar efnabreytingar, vegna áhrifa

jarðhitans, sýrutegunda, og ýmsra annarra efna, er hveragufurn-

ar hafa hrundið af stað. Þar hafa skapast marglitar leirtegundir,

hvítar, gular, bláar, rauðar o. s. frv. Eru þær margbreytilegar að

efnasamsetningu. Hefir Náttúrufræðingurinn skýrt frá efnagrein-