Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags
ættuðum úr jökulfönn efst í Vatns-
dalsfjalli. I aldanna rás hefðu svo
bergstykkin veðrast niður í keilu-
hóla. Á tveimur stöðum í hólunum
fann Jakob basaltklappir, greinilega
jökulrákaðar í stefnu Vatnsdals, og
var hann viss um að þær væru
undirstaða hólanna. Sigurður
Þórarinsson6 og Ólafur Jónsson5
tóku að mestu leyti undir með
Jakobi um myndun Vatnsdalshóla.
Ólafur Jónsson kannaði Vatnsdals-
hóla oft og lýsir þeim fyrst 1957 í
ritinu Skriðuföll og snjóflóð8 og svo
aftur 1976 í bók sinni Berghlaup.5 I
þessum lýsingum kemur fram að
rúmmál urðarmassans sé um 120
milljónir m3 og að hólasvæðið
vestan við Flóðið þeki um 5,5 km .
Mesta fallhæð urðarmassans var um
900 m og hann staðnæmdist í um 70
m hæð í brekkunni á móti og hafði
þá færst um 5700 m út frá hrun-
staðnum í Vatnsdalsfjalli.5
Vorið 1997 setti Ágúst Guð-
mundsson1011 fram hugmyndir sínar
um myndun Vatnsdalshóla. Ágúst
hafnar alfarið kenningum Jakobs H.
Líndals og Ólafs Jónssonar um berg-
hlaup og gengur um leið í smiðju
Þorvaldar Thoroddsen um að hól-
arnir séu af jökulrænum uppruna,
en telur þó að miðhluti þeirra sé
gerður úr föstum berggrunni, sem
þó sé sundurgrafinn af vatnsfar-
vegum og upprótaður af jökli. Ágúst
telur súra bergið í hólunum vera það
sama og finnst hátt í hlíðum Vatns-
dalsfjalls, „.. .og að líparítsyrpurnar í
Vatnsdalsfjalli séu komnar niður á
láglendi í vestanverðum Vatnsdal
vegna sighreyfinga við höggun í
berggrunni".11 Þessu til stuðnings
bendir hann á að bergið í hólunum
sé víða heillegt og að berggangar
með legu frá norðri til suðurs, sem
finnast víða í hólunum, mælast með
rétta (N) segulstefnu. Súra bergið
gefur daufa en þó jafnan veika rétta
segulstefnu. Aðrir gangar mælast
með öfuga (R) segulstefnu. Segul-
mælingarnar telur Ágúst að bendi til
þess að þarna sé bergið nærri upp-
haflegri stöðu, en ekki umturnað í
skriðuhlaupi. Meginhluta hólanna
telur hann þó gerðan úr lausum
jarðlögum, sem jökull hefur hreyft
Vatnsdals
hólar
Gosberg		
Basalt	¦	Basalt (þunnl grágrýti)
| Dilabasalt		Rhýólit
Andesít		
I nnskotsberg		
HP Basisk innskot		
Súr innskot		
Annað		
Vatnsdalshólar		Lausjarölög
Þykkar skriður	|i 11	Strandlinur
Breiðabóisstaður
FHnjúk
'      Halli i gráðum (halli hrunins
V.27 bergstafla meó punktallnu)
I
Misgengi: tennur þeim
megtn sem sigið hefur
^
Hugsanlegt brotsár
og hlaupferill
Vatnsdalshóla
3. mynd. Einfölditð útgáfa af jarðfræðikorti Annells af norðanverðum Vatnsdal.
Líklegu brotsári og hlaupferli Vatnsdalshóla hefur verið bætt inn á jarðfræðikort
Annells. Áttarós, sem sýnir stefnu bergganga og brotalína á svæðinu, er neðst til vinstri
á myndinni. - Simplifíed geologícal map, adapted from Annells.12 Possible main scarp
of the rock slide has been included and a rose diagram shozving direction offaults and
dykes in the bedrock.
og mótað en ekki flutt um langan
veg. Þetta efni hafi fjöldi aurskriðna
borið fram á jökulsporð sem lá í
Vatnsdal í lok ísaldar.
Myndun og mótun
Vatnsdals og nágrennis
Árið 1968 skrifaði breskur jarð-
fræðingur, R. N. Annells doktorsrit-
gerð um jarðmyndanir frá tertíer í
Vatnsdal og nágrenni.12 Samkvæmt
þeirri ritgerð einkennist berggrunn-
ur svæðisins (3. mynd) af nálægð við
forna megineldstöð, svokallaða
Vatnsdalsmegineldstöð, og að víða
finnast þar súr berglög í fjöllum. í
hlíðum Vatnsdalsfjalls og nágrennis
er berg mjög fjölbreytt og má þar
finna basalthraun og rhýólít (líparít),
en í fjallinu finnst rhýólítið bæði sem
hraun og gjóskuberg. Á Iáglendi í
nágrenni hólanna er berggrunnur
nær eingöngu úr basalthraunlögum
og það er ekki fyrr en komið er upp
í um 400 m hæð í hlíðum Vatnsdals-
fjalls að við rekumst á súrar bergteg-
undir (2. mynd). I þessu sambandi er
þó rétt að geta þess að hlíðar Vatns-
dalsfjalls eru mjög skriðurunnar og
fáar opnur í berggrunninn. Sunnan
við Vatnsdalshóla, í nágrenni bæj-
anna Breiðabólstaðar og Hnjúks, eru
innskot úr súru og basísku bergi (3.
mynd). Ráðandi stefna brotalína og
bergganga er frá norðri til suðurs og
frá norðnorðaustri til suðsuðvesturs,
en jarðlagastaflinn í Vatnsdalsfjalli
hefur misgengið um tugi metra.
Vegna nálægðar við áðurnefnda
megineldstöð eru bæði strik og halli
jarðlaga á svæðinu töluvert breytileg
og má í því samhengi benda á trog-
laga sigmyndun í fjallinu á milli
bæjanna Hjallalands og Hvamms.
Þar hefur orðið staðbundið sig
umhverfis gosrás og jarðlögin
sveigst niður tíl vesturs um allt að
600 m.12
Eins og við er að búast er landslag
í Vatnsdal mjög mótað af jöklum
ísaldar og hefur mikilvirkur jökull,
sem skreið út dalinn til norðurs,
sorfið úr báðum hlíðum hans og
gefið dalnum hina einkennandi U-
lögun jökulsorfinna dala. I lok
ísaldar, þegar skriðjökullinn í Vatns-
dal þynntist og hörfaði suður eftir
dalnum, hætti hann að styðja við
brattar hlíðar dalsins og eitt eða fleiri
131
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180