Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						SVERÐKETTIR
BJARNI    RICHTER
Haustið 1996 var höfundur þessarar
greinar í jarðfræðileiðangri á vegum
Kaupmannahafnarháskóla á grísku
eyjunni Ródos, en stundaðar hafa
verið jarðfræðirannsóknir þar í um
25 ár. Þar rakst hann á rándýrstönn
(1. mynd) og með tilliti til stærðar-
innar kom sverðköttur fljótlega upp í
hugann.
Líkt og grameðlan (Tyranosaurus
rex) meðal risaeðlanna hafa
sverðkettir verið taldir meðal
___ áhugaverðustu   spendýra   sem
uppi hafa verið. Þeir eru einnig meðal best
þekktu dýra frá pleistósentímabilinu, þar
sem mörg hafa fundist í tjörupyttum Los
Angeles. Beinagrindur þessara amerísku
kattardýra, sem flest tilheyra ættkvíslinni
Smilodon, eru sérlega vel varðveittar (2.
mynd). Fundist hafa bein úr a.m.k. 2500
einstaklingum sem spanna um 25 þúsund
ára tímabil, allt til daga mannsins í N-
Ameríku.
Sverðtennur fyrirfinnast ekki aðeins
meðal kattardýra (Felidae) heldur einnig hjá
öðrum rándýrum, t.d. hjá forföður spendýra
frá trías (~ 200-225 milljón ár), skriðdýrinu
Cynodonta, og sverðtennta pokadýrinu
Thylacosmilus er lifði í S-Ameríku á plíósen.
Bjarni Richter (f. 1965) lauk B.S.-prófi í jarðfræði
frá Háskóla íslands 1995 og cand.scient.-prófi frá
Kaupmannahafnarháskóla 1998. Bjarni hefur
starf'að á jarðfræðideild rannsóknarsviðs Orku-
stofnunar frá   1998.
Þróun sverðtanna meðal nokkurra kattar-
dýra á nýlífsöld (tertíer, ~ 2-65 milljón ár) er
að öllum likindum tilkomin vegna sér-
hæfingar þeirra í að leggja að velli stærri og
stærri bráð, svo sem mammúta, nashyrninga
og aðrar stórvaxnar skepnur. Á mið- og síð-
tertíer var mikið um stórvaxnar jurtaætur,
sem margar hverjar voru mun stærri en nú-
lifandi ættingjar þeirra (Kurtén og Anderson
1980). í mörg ár hafa verið uppi deilur um
tilgang sverðtannanna og hvernig kattar-
dýrin beittu þeim. Flestir fræðimenn telja að
hinar risastóru vígtennur hafi fyrst og
fremst verið notaðar sem vopn sem gerðu
þessum rándýrum kleift að leggja að velli
stóra bráð án þess að skaðast sjálf alvarlega
eða hljóta bana af. Sumir hafa haldið því
fram að sverðkettir hafi aðeins verið hræ-
ætur og beitt tönnunum í þeim tilgangi
einum að hluta í sundur hræ (Gingerich
1977). Einnig hefur sú kenning verið sett
fram að tennumar hafi eingöngu haft
félagslegan tilgang meðal einstaklinga
hópsins.
¦ SVERÐKÖTTUR A RODOS
Tönnin sem áður er getið fannst í svo-
kallaðri Apolakkia-myndun við suð-
vesturströnd Ródos (3. mynd). Þetta eru
reglubundin setlög og skiptast á leirlög með
litlu og miklu lífrænu innihaldi. Sand- og
malarlinsur finnast einnig (Meulenkamp o.fl.
1972).
Náttúrufræðingurinn 69 (2), bls. 85-93, 2000.
85
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128