Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						PÁLL   THEODÓRSSON
Aldursgreining
með kolefnh4
Aldursgreining með kolefni-14, geisla-
kolsgreining, er öflugt hjálpartœki í
jarðfrœði og fornleifafræði. Upphaf
hennar má rekja til ársins 1946 þegar
bandaríski efnafræðingurinn W.F.
Libby eygði möguleika á að ákvarða
aldur lífrænna jurta- og dýraleifa af
styrk geislavirkrar kolefnissamsætu
sem hann taldi að kynni að finnast í
lífverum. Þetta byggði hann á vísbend-
ingu um að geimgeislar breyti nitri í
kolefni-14 í heiðhvolfinu og geisla-
virkni þess í lifandi gróðri og fornum
plöntuleifum vœri hugsanlega mælan-
leg. Libby og nokkrir nemendur hans
við háskólann í Chicago staðfestu hug-
myndina og þróuðu aðferðina á árun-
um 1947-1951. Libby hlaut Nóbels-
verðlaunin fyrir afrek sitt árið 1960.
pp úr 1960 höfðu allmargar
aldursgreiningarstofur verið
settar á laggirnar og mælingarnar
voru orðnar nokkuð nákvæmari
og ekki eins tímafrekar og í fyrstu. For-
Páll Theodórsson (f. 1928) lauk mag.scient.-prófi
í eðlisfræði frá Kaupmannahafnarháskóla 1955.
Hann starfaði við rannsóknastöð dönsku kjarn-
orkunefndarinnar í Ris0 1956-1958. Hann vann
við Eðlisfræðistofnun Háskóla Islands 1958-
1961. Á árunum 1961-1963 vann hann hjá Raf-
agnatækni, sem hann stofnaði ásamt Iveimur
verkfræðingum. Páll kom aftur til Háskólans
1963 og hefur starfað þar síðan, fyrst við Eðlis-
fræðistofnun og síðar Raunvísindaslofnun Há-
skólans. Hann fór á eftirlaun 1998 en vinnur við
að Ijúka verkefnum, m.a. að fullprófa nýtt vökva-
sindurkerfi til aldursgreininga.
sendur aðferðarinnar voru þá kannaðar mun
ítarlegar en Libby hafði haft tök á og kom þá
í ljós að mikilvæg atriði þurfti að endurskoða
og leiðrétta. Rúmir þrír áratugir liðu þar til
geislakolsgreining komst loks á traustan
grundvöll.
Lýsing aðferðarinnar í erlendum ritum er
af sögulegum ástæðum mun flóknari en hún
þarf að vera, því jafnan er lýst keldum og
krókum sem urðu í vegi vísindamanna í
þróunarstarfinu og sögulegar flækjur eru
útskýrðar fyrir nýliðum. Túlkun á niður-
stöðum verður flóknari fyrir bragðið. Rann-
sóknarstofurnar gefa þannig viðskipta-
vinum sínum tvennskonar aldur: sýndar-
aldur (radiocarbon age) og raunaldur eða
árhringjaaldur (calendar age eða dendra-
chronological age). Þetta veldur iðulega
misskilningi og rangtúlkun.
I þeirri dálítið einfölduðu lýsingu sem
kynnt er í næsta kafla er sneitt hjá sögu-
legum flækjum í þróunarsögu aðferðarinnar.
Þeir sem láta sér nægja að kunna skil á
grunnatriðunum þurfa aðeins að lesa fram til
loka næsta kafla en fyllri lýsing er gefin í
síðari köflum. I viðaukum er gerð grein fyrir
nokkrum atriðum sem treysta enn frekar
lýsinguna og þar er skýrt sögulegt sam-
hengi í þróun aðferðarinnar.
¦ grunnatriði
geislakolsgreininga
Kolefni, sem í efnafræði er táknað með C
(carbon), er undirstöðuefni í vefjum plantna
og dýra. Öll atóm þess fylgjast nákvæmlega
að (eða mjög nærri því) í efnahvörfum þótt
Náttúrurræðingurinn 69 (2), bls. 95-108, 2000.
95
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128