Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						formi orkuríkra jóna) í gegnum hraðalinn en
ekki af hægfara eðlisbundinni dofnun
geislakolsins. Við Raunvísindastofnun
Háskólans hefur Árný E. Sveinbjörnsdóttir í
samvinnu við háskólann í Árósum (þar sem
AMS-tækið er) aldursgreint á þriðja
hundrað sýni með þessari aðferð.
Allar aðferðirnar þrjár geta skilað sömu
nákvæmni sé mælitíminn nægilega langur.
AMS-greining hefur þann mikilvæga kost
að stærð mælisýnanna er aðeins 1-5 mg (en
er 1-5 g í geislamælingu) og tækin eru
afkastamikil, en þau eru mjög dýr svo hver
aldursgreining er þar um tvöfalt dýrari en í
vökva- eða gastalningu.
Um þessar mundir eru mikilvægar endur-
bætur á aldursgreiningu með vökvasindur-
aðferðinni innan seilingar. Hjá Fjölnemum
hf. var þróað vökvasindurkerfi, Kvartett,
sem mældi fjögur bensensýni samtímis og
sýndi frumgerðin frábæran stöðugleika og
mikið næmi. Fyrirtækið hafði þó ekki
fjármagn til að fullþróa og markaðssetja
kerfið. Við Raunvísindastofnun er nú
(haustið 1999) verið að endurhanna og
einfalda það. Skili það þeim árangri sem
vænst er getur það ásamt nýja bensen-
kerfinu leitt til ódýrari aldursgreiningar.
¦ leiðrétting vegna
samsætuhliðrunar
Hlutfallið milli samsætna kolefnis, þ.e.
hlutfallið C13/C12 og C14/C12, getur breyst
örlítið við efna- og eðlisbreytingar í náttúr-
unni. Rætt var um samskonar samsætu-
hliðranir í vetni og súrefni í nýlegri grein eftir
Stefán Arnórsson og Árnýju E. Svein-
björnsdóttur (1998). Vegna þessarar hliðr-
unar er C-14 remman dálítið breytileg í gróðri
eftir tegund og landsvæði enda þótt hún sé
hin sama í gjörvöllu andrúmsloftinu.
Samsætuhliðrunin stafar af ögn hæggengari
efnahvörfum hinna massameiri C-14 atóma.
C-14 remman verður því 1-2% lægri í
plöntum en í kolsýru andrúmsloftsins. Þessi
samsætuhliðrun er mismikil eftir aðstæðum,
því Ijóslífgunin og efnahvörf í plöntum (og
dýrum) verða við mismunandi hita og eftir
tveimur afbrigðum í ferli ljóslífgunarinnar.
Þetta gæti valdið dálítilli skekkju í kolefnis-
greiningum ef ekki væri mögulegt að leið-
rétta vegna þessarar hliðrunar í C-14 remm-
unni. Slík leiðrétting er möguleg því sérhvert
mælisýni ber í sér upplýsingar um það
hversu mikil samsætuhliðrunin er fyrir
kolefni-14, því C13/C12-hlutfall sýnisins
hliðrast líka og C14/C12 breytist nákvæm-
lega tvöfalt meira. Með því að mæla C13/
C12-hlutfallið er því mögulegt að leiðrétta
mælda C-14 gildið vegna þessarar sam-
sætuhliðrunar. Leiðréttingin er sjaldan meira
en 30 ár. Hún er útskýrð nánar í Viðauka B.
Leiðrétt gildi C-14 remmunnar, A', er
nákvæmlega það sama í öllum plöntum frá
sama vaxtarári. Grunnforsendur geislakols-
greininga eins og þeim var lýst hér að
framan gilda einungis um leiðréttu remmuna.
¦ kvorðunarferill og
ákvörðun aldurs
Hér að framan hefur því verið lýst hvernig
gömul tré geyma lykil að nákvæmri
aldursgreiningu með geislakoli, þ.e. hvernig
finna má vaxtartímann þegar C-14 remma í
plöntuleifum og árhringjum hefur verið
mæld. Öruggur tímakvarði nær aðeins svo
langt sem mögulegt er að fá árhringi með
nákvæmlega þekktum aldri, en þá má fá með
hjálp árhringjafræðinnar úr allt að 11 þúsund
ára gömlum trjám. Grunnatriði fræðigreinar-
innar eru útskýrð í Viðauka D.
Til að ákvarða aldur sýnis þegar leiðrétt
C-14 remma þess, A', hefur verið fundin þarf
að leita að sama (eða því sem næst sama)
gildi í skrá eða á kúrfu (kvörðunarferli) sem
sýnir C-14 remmu árhringja frá síðustu ár-
þúsundum. Nokkrar rannsóknarstofur hafa
síðasta aJdarfjórðung beint meginátaki sínu
að nákvæmum árhringjamælingum þar sem
staðalóvissan er 0,15-0,3%, en í venjulegum
aldursgreiningum er hún oftast 0,6-1,0%,
sem leiðir að jafnaði til 50-80 ára óvissu í
aldri. Nær óvinnandi verk væri að mæla 11
þúsund árhringi með þessari miklu ná-
kvæmni. Hvert mælisýni er því oftast tekið
úr 10 samliggjandi árhringjum.
99
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128