Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						C. C-14 LEIÐRÉTTING VEGNA BREYTILEGRAR
SAMSÆTUHLIÐRUNAR í GRÓÐRI
Enda þótt C-14 remman sé hin sama í gjörvöllu andrúmsloftinu er hún dálítið breytileg í
nýsprottnum gróðri því hún hliðrast mismikið við ljóslífgun af sömu orsökum og greint er frá
í viðauka B og í takt við C-13. Sé C-13 remman í tilteknu sýni lægri en meðalgildið í gróðri
(-25,0%o) er C-14 remman í sýninu lægri en meðalgildið í gróðri frá sama ári; frávikið er
nákvæmlega tvöfalt meira en 813C frá -25,0%o. Ársmeðalgildi C-14 remmunnar, A', fæst með
því að leiðrétta mælda gildið A út frá því hversu mikið S13Cmælisýnis víkur frá -25%o:
A'=A[l-2(25+813C)/1000]                                        (5)
þar sem 813C er reiknað í %o. Víki 13C í sýni l%c frá meðalgildinu (-25%c) víkur C-14 remman 2%c
frá ársmeðalgildinu og veldur leiðréttingin þá 16 ára hliðrun í aldri, því C-14 dofnar um 2%o á
þessum árafjölda. Sé nú litið á leiðréttu geislakolsremmuna A' í nýsprottnum gróðri þá er hún
nákvæmlega sú sama, hver sem plantan er og hvar sem hún hefur vaxið. Grunnforsendur
aldursgreininga með kolefni-14, eins og þær hafa verið útskýrðar að framan, gilda um þessa
leiðréttu C-14 remmu. Full nákvæmni í geislakolsgreiningu næst því aðeins að leiðrétt sé fyrir
breytilegri samsætuhliðrun, en fyrstu tvo áratugi geislakolsgreininga var það ekki gert, eins
og rætt verður um í Viðauka G. Samsætuleiðrétting aldurs er oftast innan við 30 ár.
D. ÁRHRINGJAFRÆÐI
Gömul tré geyma lykil að nákvæmum geislakolsgreiningum. Öruggur tímakvarði nær aðeins
svo langt sem mögulegt er að fá árhringi með nákvæmlega þekktum aldri. Árþúsunda gamlir
trjábolir finnast víða í jörðu. Mikill fjöldi ævagamalla eikarbola - þeir elstu um 11 þúsund ára
- hefur fundist, t.d. við mógröft í mýrum á Irlandi og við rof fljóta og mannvirkjagerð í
Þýskalandi. Með hjálp árhringjafræðinnar, dendrókrónólógíunnar, hefur tekist að raða
þessum fornu trjábolum í rétta tímaröð þar eð aldur allra árhringja þeirra er þekktur upp á ár.
Árhringjafræðin byggist á því að úrkoma og hiti hefur áhrif á þykkt hvers árhrings. Sveiflur
í veðurfari setja því ár hvert svipað mark á þykkt þeirra í öllum trjám sömu tegundar sem vaxa
á sama veðurfarssvæði. Mynd sem sýnir þykkt hvers árhrings sem fall af sætisnúmeri þeirra
frá fyrsta ári nefnist árhringjamynstur.
Hugsum okkur að borin séu saman mynstur í nýfelldri eik með um 700 árhringi og í
eikarbjálka úr byggingu sem var reist um aldamótin 1500 e.Kr. Báðar eikurnar geyma mynstur
frá tímabilinu 1300 til 1500. Reynslan sýnir að einungis er hægt að fella mynstrin saman á einn
veg þannig að afbrigðileg ár eða árabil standist á; við hliðrun um aðeins eitt ár kemur fram
augljóst misræmi. Aldur sérhvers árhrings í eldra trénu fæst þá einnig upp á ár. Um 100
árhringja skörun þarf til að ná öruggri tengingu af þessu tagi. Með því að skeyta sífellt eldri
trjám við þekkt mynstur sem tengist nútímanum má ná löngu árhringjamynstri svo ekki
skeikar ári. Tölvutæknin hefur dregið mjög úr þeirri vinnu sem áður fór í að mæla þykkt
árhringjanna og tengja saman þykktarferla þeirra.
Þessi svæðisbundnu mynstur hafa nú verið kortlögð fyrir nokkrar trjátegundir. Þau
lengstu, sem eru úr broddfuru í Bandarfkjunum, eik á írlandi og eik frá Suður-Þýskalandi, ná
yfir um 11 þúsund ár. Þurfi að aldursgreina enn eldri sýni, en hæsti aldur sem greina má með
C-14 aðferðinni er um 50 þúsund ár, verður að grípa til annarra kvörðunaraðferða sem eru þó
ekki eins nákvæmar.
Þess skal að lokum getið að árhringjarannsóknir hafa verið stundaðar frá fyrstu áratugum
aldarinnar og var tilgangur þeirra upphaflega að fræðast um veðurfar á liðnum öldum.
105
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128