Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						£ RÖSKUN Á GEISLAKOLSREMMU LOFTS OG SJÁVAR AF
MANNAVÖLDUM
Maðurinn hefur valdið verulegri röskun í C-14 remmu andrúmsloftsins á tvennan hátt:
(1) með brennslu kola og olíu, sem eru án votts af C-14, og
(2) með tilraunum með vetnissprengjur sem mynduðu mikið magn af geislakoli.
Strax á fyrstu árum geislakolsgreininga vaknaði grunur um að hin stórfellda og sívaxandi
brennsla kola og olíu, sem hófst með iðnvæðingunni um miðbik 19. aldar, hefði lækkað
geislakolsremmuna í andrúmsloftinu miðað við fyrra gildi, sem var nær stöðugt. I eldsneytinu
er nefnilega ekki vottur af geislakoli, enda um að ræða leifar af milljóna ára gömlum plöntum.
Hans Suess staðfesti 1955 þessa getgátu með nákvæmum mælingum og er fyrirbærið kallað
Suess-hrif.
A síðari árum hefur verið fylgst náið með þessari mengun af annarri ástæðu, því brennsla
kola og olíu hefur aukið magn kolsýru í andrúmsloftinu töluvert; kolsýran dregur úr
varmageislun frá jörðu (gróðurhúsahrif) og kann það að leiða til hækkandi meðalhita á jörðu.
Rétt um það leyti sem aldursgreiningar voru að hefjast var fyrsta vetnissprengjan reynd
(1952). í ljós kom að nifteindir sem þar losna mynduðu mikið af kolefni-14 og snemma á
sjöunda áratugnum varð geislakolsremman í andrúmsloftinu af þessum sökum nærri tvöfalt
hærri en hún hafði verið áður, náði hámarki árið 1962. Andrúmsloftið er fyrsti áfangastaður
hins nýmyndaða geislakols, bæði þess sem geimgeislar mynda og þess sem hefur komið frá
vetnissprengjum. Hvert C-14 atóm hefur þar, eins og áður hefur verið sagt, að jafnaði 7 ára
viðstöðu áður en hafið gleypir það eða það binst í gróðri. Hin aukna C-14 remma í
andrúmsloftinu raskaði fyrra jafnvægi; hafið tók nú hraðar við geislakoli en áður og remman
hefur smám saman lækkað í andrúmsloftinu en hækkað í yfirborðslagi sjávar. Geislakolið leitar
þannig hægt en sígandi að nýju jafnvægi milli andrúmslofts og hafs.
Geislakolsviðbót vetnissprengnanna hefur engin áhrif á aldursgreiningarnar, en hún hefur
gefið mikilvægar upplýsingar um flutning og blöndun kolsýru í andrúmsloftinu og hafinu
sem og á milli norður- og suðurhvels jarðar.
F. HAFHRIF OG ELDFJALLAHRIF?
Fjölmargar aldursgreiningar á fornleifum frá elstu byggð á Islandi, sem flestar voru gerðar á
áttunda áratugnum, gáfu tóluvert hærri aldur en búast mátti við samkvæmt hefðbundnu
tímatali landnáms (Páll Theodórsson 1997). Ingrid U. Olsson, forstöðumaður aldurs-
greiningarstofunnar í Uppsölum, þar sem nær öll sýnin voru mæld, vissi hversu traust tímatal
Ara fróða var talið. Hún áleit því að veila hlyti að vera í C-14 aðferðinni og setti fram þá tilgátu
að forsendan um fulla blöndun geislakols í andrúmsloftinu yfir Islandi brygðist vegna þess
að landið væri umlukið víðáttumiklu úthafi með lægri geislakolsremmu; því kynni að rfkja
staðbundin C-14 lægð yfir landinu og hafsvæðinu umhverfis það (Olsson 1993, 1995).
Olsson nefndi tilgátuna um hafhrif í nokkrum greinum en hvorki útskýrði hana né varði á
viðunandi hátt. Flestir íslenskir fornleífafræðingar og sagnfræðingar féllust sem vonlegt var
á tilgátu hins virta sérfræðings og tímatal Ara fróða gat því staðið óhaggað. Margrét
Hermanns-Auðardóttir (1988) túlkaði þó aldursgreiningar frá Vestmannaeyjum á hefð-
bundinn hátt og án þess að nefna tilgátu Olssons, sem hafði þó mælt öll sýni hennar.
Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson (1991) virðist einn íslenskra fornleifafræðinga hafa fjallað um
tilgátuna í rituðu máli og hafnaði henni með sterkum rökum án þess þó að fallast á eldra
landnám.
106
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128