Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						MlSLEND TEGUNDAGREINING
Langoftast er tálminn landfrœðilegur.
Finkurnar sem Darwin athugaði á Galáp-
agoseyjum hafa borist þangað frá
meginlandi Suður-Amerfku fyrir löngu og
þróast eftir það óháð finkum þar, auk þess
sem fuglarnir einangruðust á einstökum
eyjum svo þar komu fram sjálfstæðar
tegundir. Tvær tegundir nandúa í Suður-
Ameríku, sem Darwin veitti líka athygli,
þróuðust sín hvorum megin stórfljótsins
Rio Negro, sem þessir ófleygu fuglar komast
ekki yfir. Önnur augljós dæmi um land-
fræðilega tálma milli stofna eru fjallgarðar og
eyðímerkur. Höf, sem myndast milli megin-
landa við landrek eða við breytingar á
sjávarstöðu, og jöklar, sem sækja fram á
kuldaskeiði, geta Iíka aðgreint stofna.
Þegar stofnarnir ná ekki saman meðan þeir
skiptast í tegundir er talað um mislenda
tegundagreiningu (allopatric speciation).
HjALEND OG SAMLEND TEGUNDAGREINING
Fyrir kemur að stofnar greinist í tegundir án
þess að bil sé milli útbreiðslusvæðanna.
Talað er um hjálenda tegundagreiningu
(parapatric speciation) ef útbreiðslusvæðin
snertast, en samlenda (sympatric) ef stofnar
sem lifa saman á svæði greinast í tegundir.
Flestar tegundir dýra og plantna eru með
tvö mengi litninga í frumunum, annað fengið
frá föður en hitt frá móður við frjóvgun.
Frumur þeirra er sagðar tvílitna og
einstaklingarnir tvílitnungar.
Við frjóvgun renna kynfrumur saman tvær
og tvær og afkvæmið erfir yfirleitt jafnmarga
litninga frá móður og föður. Flestar frumur
manns eru til dæmis tvílitna með 46 litninga,
23 úr kynfrumu hvors foreldris. Áður en
nýjar kynfrumur myndast, parast samstæðir
litningar frá móður og föður og aðgreinast
síðan þannig að hver kynfruma fær einungis
annan litninginn úr hverri samstæðu.
Kynblendingar milli tegunda eru oft lítt
frjóir eða ófrjóir af því að litningarnir í
frumum foreldranna eru mismargir eða mis-
munandi og parast því sjaldan eða aldrei
eðlilega. Hins vegar kemur fyrir að kyn-
blendingar öðlist samanlagða litningatölu
foreldranna.   Þegar  vel  tekst  til  eignast
þannig kynblendingur greiðlega afkvæmi
með öðrum sams konar einstaklingum en
ekki með foreldragerðunum. Þarna er með
öðrum orðum komin upp ný tegund. Fyrir-
bærið er kallað fjöllitnun og þekkist hjá
plöntum. Það er dæmi um samlenda teg-
undagreiningu.
Nokkrar tegundir af hjálmgrösum,
Galeopsis, vaxa víða um heim. Garðahjálm-
gras, G. tetrahit, er með 32 litninga í
frumunum. Skyldar tegundir, gullhjálmgras,
G. speciosa, og hagahjálmgras, G. pubes-
cens, eru með 16 litninga hvor og erfða-
rannsóknir benda til þess að garðahjálmgras
sé með samanlagða litningana úr hinum
tveimur. Samkvæmt því er garðahjálmgras
fjórlitnungur úr gullhjálmgrasi og haga-
hjálmgrasi.
Fjöllitnun er venjuleg hjá nytjaplöntum.
Ymsar tegundir af villihveiti eru tvílitnungar
með 14 litninga í frumunum. Venjulegt
brauðhveiti, Triticum aestivum, er með 42
litninga. Það er sexlitnungur með saman-
lagða litningana úr þremur tegundum villi-
hveitis.
Fjöllitnun er lítt þekkt hjá dýrum og engin
eðlileg hryggdýr eru fjöllitna.
Fyrir kemur að stofnar tiltekinnar tegund-
ar haldist aðgreindir þótt þeir lifi á sama stað
ef lífshættirnir eru mismunandi. í Þing-
vallavatni þrífast til dæmis fjórir vel
aðgreindír stofnar af bleikju, Salvelinus
alpinus, mismunandi um útlit, fæðu og
hrygningartíma. Sjálfsagt hafa slíkir stofnar
annarra tegunda einhvers staðar greinst í
sjálfstæðar tegundir, en samt ber þess að
gæta að langflestar tegundir hafa þróast á
aðgreindum svæðum, við mislenda grein-
ingu.
Náttúrlegt val
Val náttúrunnar var að mati Darwins helsti
aflgjafi þróunarinnar (þó ekki sá eini) og enn
líta menn á það sem veigamikinn þátt í allri
þróun. Með hugtökum erfðafræðinnar má
lýsa þessu vali á þann veg að ef einstak-
lingar af mismunandi arfgerðum séu mis-
hæfir til að lifa og eignast afkvæmi við
ákveðin skilyrði, breiðist genin sem stuðla
að meiri hæfni út á kostnað hinna.
114
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128