Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						stuðnings þessum hugmyndum að frum-
efnið iridín eða iridíum hefði greinst í miklum
mæli í setlögum á mörkum miðlífs- og
nýlífsaldar (krítar-tertíer skilunum) um allan
heim. Annars staðar í jarðskorpunni er mjög
lítið um þetta efni en talsvert er af því í
loftsteinum, smástirnum og halastjörnum,
og raunar einnig í jörðinni þegar undir
skorpuna kemur, svo þess vegna gætu
meiriháttar eldsumbrot hafa eytt risaeðl-
unum. Ymsar rannsóknir renna samt stoðum
undir þá kenningu Alvarezfeðga að
iridínlagið sé komið utan úr geimnum. Meðal
annars telja menn sig hafa fundið gíginn
eftir halastjörnuna eða loftsteininn sem
ósköpunum hafi valdið, um 180 km í þver-
mál, á norðurenda Yukatánskaga í Mexíkó.
(HaraldurSigurðsson 1993.)
Sem fyrr segir eru krítar-tertíer skilin ekki
eina dæmið um aldauðabylgju í sögu jarðar.
I jarðlögum frá mótum fornlífs- og miðlífs-
aldar, perm-trías skilunum, frá því fyrir um
250 milljón árum, má greina enn gífurlegri al-
dauða. Þá hurfu um 95% af tegundum
hryggleysingja í sjó. Margar minni aldauða-
bylgjur eru nú þekktar og þær virðast ganga
yfir á um 26 milljón ára fresti (sjá 1. mynd hjá
Haraldi Sigurðssyni 1993, bls. 46). Menn
hafa reynt að tengja þetta við atburðarás
utan sólkerfis okkar en tengslin eru óljós.
Haraldur Sigurðsson lýkur grein sinni (1993)
með þessum orðum:
Ef við lítum aftur á 1. mynd kemur í ljós um 26
milljón ára tíðni sem bæði útdauði og árekstrar
meiri háttar loftsteina eða halastjarna virðast
fylgja. Það er engu líkara en lífríki jarðar sé
stjórnað af geimklukku sem slær á 26 milljón ára
fresti. Enn er hart deilt um gildi og reyndar raun-
veruleika þessarar tíðni, en það er til dæmis
athyglisvert að hún er svipuð og tíðnin í sveiflu
sólkerfisins um miðás Vetrarbrautarinnar. (Hér
er sleppt tilvilnunum í heimildir sem höfundur
tilgreinir.)
Fleiri skýringar eru samt hugsanlegar,
bæði á iridínsetinu og aldauðabylgjunum,
svo sem að jörðin hafi á þessum tímum farið
gegnum allþétt efnisský á för sólkerfisins
um vetrarbrautina, sem raskað hafi aðstæð-
um hér.
Samkvæmt þessari nýju hamfarakenningu
hefur úrval náttúrunnar varla verið virkt
meðan ósköpin dundu yfir. Sjálfsagt hafa
þær tegundir lifað af hamfarirnar sem til þess
voru hæfastar. En þá voru aðstæður allar
gerólíkar þeim skilyrðum sem lífverur Iifðu
við fyrir þessi ragnarök og eftir þau. Má því
segja að í hverri hamfarahrinu hafi lífverum
verið eytt að talsverðu leyti af tilviljun. Þar
með var sviðið rutt fyrir nýjar tegundir sem
þróuðust ört og fylltu í skörð þeirra sem
voru horfnar. Það var tilviljun af þessu tagi
sem eyddi risaeðlunum fyrir 65 milljón árum,
ekki yfirburðir spendýranna. Hefði hala-
stjarnan eða loftsteinninn þá farið hjá mætti
jafnvel ætla að veldi risaeðlnanna stæði enn.
¦ SAMFELLD  ÞRÓUN  EÐA
SLITRÓTT  ]AFNVÆGI?
Gagnrýnendur þróunarkenningarinnar bentu
snemma á það að enginn hefði nokkru
sinni lesið það úr steingervingum hvernig
ein tegund breyttist í aðra. Tegundirnar
virðast furðu stöðugar í langan tíma.
Skýring þróunarsinna hefur löngum verið
sú að steingervingaskráin í jarðlögunum
væri of slitrótt og ófullkomin til þess að
búast mætti við því að úr henni mætti lesa
þróun tegundar.
Margir steingervingafræðingar eru ósáttir
við þessa skýringu og árið 1972 settu tveir
Bandaríkjamenn úr þeirri stétt, Niles
Eldredge og Stephen Jay Gould, fram nýja
kenningu sem þeir kenndu við punctuated
equilibrium. Það mætti útleggja „slitrótt
jafnvægi".
Kenningin gerir ráð fyrir því að tegundirnar
séu mjög stöðugar og taki því sáralitlum
breytingum í langan tíma. Ný tegund myndast
við það að einhvers staðar, jafnan í útjaðri
útbreiðslusvæðis gamallar tegundar, verður
röð breytinga í litlum, einangruðum stofni. Þar
sem stofninn er lítill getur hann breyst hratt, og
á skömmum tíma, kannski nokkrum ár-
þúsundum, þróast þarna ný tegund. Þessi tími
er of stuttur og svæðið þar sem þróunin fer
fram of takmarkað til þess að líklegt sé að
þróun tegundarinnar verði lesin úr jarðlögum.
119
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128